مقدمه

در سال۱۹۹۰ در نیمی از اعضاي سه نسل از یک خانوادة پاکستانی مقیم انگلستان نوعی زبان پریشی خصوصاً در حوزة گفتار کشف گردید. مشکلات معطوف به زبان در افراد مذکور به این ترتیب بودند: ناتوانی در پردازش واژگان بر اساس تقسیمبنديهاي دستوري و درك جملههاي پیچیده، تولید جملههاي نامفهوم، و ضعف در ضریب هوش در دو بخش کلامی و غیر کلامی.

با توجه به نقص در سه نسل از یک خانواده، احتمال وجود نقیصه ناشی از جهش ژنـی از ابتدا مورد توجه قرارگرفت. مطالعات مربوط به تصویربرداري از مغز بیماران دچار نقص زبانی نشان میدهد در نواحی بروکا و هستههاي دمدار۲ در عقدههاي پایه۳ ناهنجـاريهـایی مـشاهده

میشود.

۱- innatist 2- caudate nuclei 3- basal ganglia

١٢٦

فیشر۱ و همکاران معتقد به وجود انفجار بزرگ۲ در مورد زبان هستند (فیشر و همکاران،

.(۲۰۰۰ دانشمندان حوزة پروژة ژنوم انسان، اولین ژن زبان را در خانوادة مذکور بانام مستعار

KE یافته و نام آن را Foxp2 گذاردهاند. اخلال در حروف کد DNA باعث این اختلال نادر در انسان میشود. انارد۳ از انستیتو ماکس پلانک معتقد است دستهاي از ژنهاي مرتبط با زبان در آینده یافت خواهند شد (انارد و همکاران، .(۲۰۰۲ به نظر وي در دویست هزارسال گذشته دو حرف از کد DNA تغییر یافته و باعث توانایی انحصاري انسان در گفتار و زبان گردیده است. به دلیل برتري ارتباطی و کلامی در انسانهاي داراي ژن جهش یافته، آنها توانستند این

ژن را در تمامی نسل بشر غالب گردانند. این ژن در مراحل اول رشد جنین براي تکامل مناطق مغزي مربوط به زبان ضرورت دارد. Foxp2 علّت اختلال در خانوادة KE است که باعث ترکیبی از اختلالهاي حرکتی و زبانی است.

Foxp2 در کروموزوم هفتم که دارا ي۷۰ ژن است وجـود دارد. Foxp2 پروتئینـی تولیـد میکند که خود را به مناطق دیگر DNA میچسباند و ژنها را فعال و غیرفعـال مـیکنـد. در خانوادة KE، یکی از ۲۵۰۰ واحد DNA که تـشکیل دهنـدة Foxp2 هـستند جهـش یافتـه است. گرچه انسان دو کپی از هر ژن دارد اما اختلال حتّی در یک کپـی جهـش یافتـه Foxp2

تأثیر مخربی بر مغز دارد. اختلال در عقدههاي پایه که مرتبط با حرکت انـسان اسـت موجـب بروز مشکل در حرکات لب و دهان میگردد. در افـراد مـذکور منـاطقی از کـورتکس کـه در ارتباط با گفتار و زبان هستند نیز دچار اختلالاتی هـستند. سـه نفـر از بیمـاران داراي ضـریب هوش پایین تر از ۸۵ هستند، از این رو نمی توان مشکل را صرفاً زبانی دانست (میانگین هوش افراد بیمار ۸۶ در مقابل میانگین ۱۰۴ براي افراد سالم در هوش غیرکلامی، دامنه ۷۱-۱۱۱ براي گروه بیمار و ۸۴-۱۱۹ براي گروه سالم). اما مشکل خانوادة KE صرفاً شناختی نیز نیست زیرا در افرادي وجود دارد که ضریب هوش غیر کلامی نزدیک و حتّی بـالاتر از میـانگین جمعیـت

دارند و علاوه بر این، همراه با مشکلات کنترل حرکتی در صورت و دهان است.

۱- Fisher, S. 2- big Bang

۳- Enard, W.

١٢٧

البتّه هنوز مشخّص نیست آیا این ژن »ژن زبان« یا »ژن دستور «(Syntax) است. پروتئین

Foxp2 در انسان با گوریل یا شامپانزه از ۷۱۵ آمینو اسید در ۲ مورد متفـاوت اسـت. بـه نظـر انارد، فرهنگ، روابط اجتماعی و شناخت پس از جهش ژنی مربوط به زبان در انـسان رخ داده است (ورقاخادم۱ و همکاران، .(۲۰۰۵ دربعد دیگري از علوم یعنی علوم انـسانی و خـصوصاً فلسفه، روانشناسی و زبانشناسی نگاه معطوف به پایگاه ذاتی یا فطري زبان نسبتاً غالب است.