کارگاه کار بری اراضی – شناخت شهر فریمان

بررسی وشناخت شهر
شناخت تاریخچه شهر ، نام و سابقه ی تاریخی شهر و منشاء پیدایش و روند گسترش شهر تاکنون
-شهر فریمان
فریمان فعلی قریه ای است در شمال غربی فریمان که جز دهستان نیشابور بوده است . برخی منابع نیز بنای اصلی شهر فریمان را مربوط به قبل ازاسلام می دانند.
بند فریمان از قدیمی ترین آثار پیرامون شهر فریمان است که بنای آن را در زمان دیلمیان و یا سلجوقیان دانسته اند که پس از آن مردم فریمان از شمال غربی به محل فعلی شهر نقل مکان نموده اند و اقدام به احداث قریه ای با برج و بارو نموداند که قسمتی از آثار دیوارهای آن در شمال شهر فریمان فعلی به چشم می خورد.

روستاهای تقی آباد ، لوشاب و قلعه نو فریمان نیز همزمان با پیدایش فریمان احداث شده اند آنچه که مسلم است هسته ی اولیه شهر موجود درشمال میدان امام خمینی فعلی ، خیابان های امام موسی صدر، سید جمال الدین اسد آبادی و طالقانی قرارداشته که محلات قدیمی شهر نیز درهمین محدوده شکل گرفته است.

این محدوده را وجود رباط قدیمی مربوط به دوران صفویه ، نوع معماری و مصالح بکار رفته در بناها به همراه بافت ارگانیک از دیگر محلات شهر متمایز ساخته و به آن قدمتی چند صد ساله می دهد . عموم ساختمان ها از خشت و گل ساخته شده که در حال حاضر قریب به اتفاق آنها تخریبی می باشند.
از بازارقدیمی که معمولاً هسته اولیه شهر های ایرانی در اطراف آن شکل می گیرد در شهر فریمان مدرکی در دست نیست پس از احداث و توسعه جاده جدید شهر فریمان در دوران حکومت رضاخان پهلوی به سمت جنوب با خیابان های منظم و شطرنجی و احداث ساختمان های جدید حکومتی توسعه یافت .

طی دهه های اخیر بدلیل افزایش جمعیت و مهاجرت روستائیان به شهر فریمان و ارتقای جایگاه اداری فریمان ( مرکزیت شهرستان ) مناطق جدیدی در سمت جاده شهر فریمان { بلوار امام رضا(ع)} امتداد کارخانه قند و در راستای جاده جدید فریمان به تربت جام به شهر افزوده شد.
به طور کلی در شهر فریمان ۳ نوع بافت ، مطابق با دوران های مختلف رشد آن قابل تشخیص است که نشان دهنده چگونگی روند رشد شهر در دوره های گوناگون است.
الف – بافت ارگانیک و قدیمی شهر در دو سمت انتهای خیابان امام خمینی و در شمال جغرافیایی شهر.
ب – بافت میانی و شطرنجی در دو طرف خیابان امام خمینی به سمت جنوب که رشد شهر در دوران پهلوی را در بر می گیرد.
پ – بافت سازمانی و قطعات تفکیکی از پیش طراحی شده دربخش جنوبی خیابان امام رضا (ع) و در دو سمت جاده منتهی به کارخانه قند که نشان از رشد شهر در سه دهه اخیر دارد . ( طالش ، ۱۳۸۲ ، گزارش ۲ ، ص ۱ و ۲ )

-وجه تسمیه :
در مورد کلمه ی فریمان ، در فرهنگ جغرافیایی ایران چنین آورده شده است : واژه فر با تشدید ، ریشه ی اوستایی و پهلوی دارد و به معنی جلال و شکوه است فری بی تشدید مخفف آفرین به معنای مدح و ستودن است و مان صیغه امرماندن می باشد . بنابراین فریمان مرکب از دو کلمه فری و مان به معنی (باشکوه و جلال بمان) است . به طور کلی در کتاب شرح سفری در ایالات خراسان و شمال غربی افغانستان نیز آمده است که شخصی به نام فریدون شاه سد فریمان را بنا نهاده است لذا این اسم بعد از تفسیر و تبدیل به فریمون و سپس فریمان تغییر کرده است عده ای نیز معتقد هستند که فریمن به معنی مرد آزاده می باشد . ( آسیایی ، ۱۳۸۴ ، ص ۵۷ )

بررسي وضعيت جغرافيايي و اقليمي شهر :
شهر فريمان داراي آبو هواي معتدل و خشك و مديترانه اي است . ارتفاع آن از سطح دريا ۱۴۱۱ متر و به لحاظ توپوگرافي تقريباً هم سطح و با شيب ملايم كه از نظر جغرافيايي دشت ناميده مي شود .
متوسط بارندگي سالانه آن ۵۴/۱۲ ميليمتر بوده كه پيرامون آن را اراضي نسبتاً مرغوب كشاورزي احاطه مي كند كه با توجه به كميت و كيفيت بالاي آبهاي زيرزميني و سطحي از رونق كشاورزي خوبي بهره مند است .

جهت باد غالب در شهر فريمان از سمت شمال به جنوب مي باشد . از نظر زلزله خيزي ، اين منطقه در حوزه كپه داغ و ايران مركزي قرار مي گيرد كه در اطراف آن گسل هاي پرتكاپو و بسيار متحرك وجود دارد . ( رجوع شود به جدول شماره ۲ اطلاعات اقليمي شهرستان فريمان )
بارندگي :
اطلاعات آماري ۱۵ ساله شهر فريمان در خصوص بارندگي حاكي است كه متوسط بارندگي سالانه اين شهر ۳۶/۲۴۹ ميليمتر است كه اين بارش در دو ماه از سال به علت درجه حرارت پايين ( ماههاي دي و بهمن ) به صورت برف مي باشد و بقيه آن به شكل باران نازل مي شود .

از نظر توزيع فصلي بارش ني زدر شهر فريمان ۵۰ درصد بارشها در فصل زمستان بارشها در فصل زمستان ، ۷/۲۸ درصد در فصل بهار و ۸۵/۱۷ درصد در فصل پاييز و ۲۴/۲ درصد بقيه در فصل تابستان روي مي دهد . در ميان ماههاي سال ، ماه march ( اسفند ) با ۸۱/۵۰ ميليمتر بارندگي بيشترين ميزان بارش را به خود اختصاص داده و در ماههاي فروردين و بهمن نيز بارندگي قابل توجهي صورت مي گيرد .

با توجه به رابطه مستقيم بين رژيم جريان رودخانه ها در فصل بهار و پاييز و زمستان در رودخانه هاي اين منطقه آب جاري است و علاوه بر اين به دليل بارش برف در زمستان ، ذوب آنها تا اواسط بهار نيز ادامه داشته و در اين فصل نيز كم و بيش در رودخانه هاي منطقه مي توان روان آبهاي سطحي را مشاهده نمود . حداكثر بارش اتفاق افتاده در سال در اين منطقه طبق آمار ثبت شده سالهاي ۲۰۰۳- ۱۹۸۹ ، ۸/۵۰ ميليمتر در ماه اسفند روي داده است كه با رژيم بارندگي اين منطقه نيزمنطبق مي باشد .
باد :
بر روي هر يك از نيم كره هاي زمين كمربندها و نقاطي با فشارهاي جوي متفاوت ( كم و زياد ۹ وجو د دارد بعضي از اين كمربندها دائمي هستند و بعضي ديگر فقط در مدتي از سال ايجاد مي شوند. در مناطق نيمه استوايي هر نيمكره ـ يعني بين عرضهاي ۲۰ تا ۴۰ درجه ـ كمربندي با فشار زياد وجود دارد .
علت اصلي وجود نقاط و كمربندهاي فشار هوا ، تقسيم نامتعادل و پرتوهاي خورشيد بر روي زمين است كه باعث اختلاف دما در نقاط مختلف سطح زمين مي شود . بحث در زمينه چگونگي شكل گيري مراكز زير فشار و كم فشار نهايتاً به سيستم هاي متفاوت باد مي شوند . در حوصله مبحث ما نمي گنجد ام ابايد دانست كه به طور كلي در هر نيم كره زمين سه سيستم كلي باد وجود دارد :
بادهاي تجاري ( مركز اين بادها در مناطق نيمه استوايي دو نيم كره است كه داراي هواي پرفشار هستند )
الف : بادهاي غربي ( مركز اين بادهادر مناطق

نيمه استوايي ولي حركت آنها در جهت مناطق كم فشار اقيانوس منجمد شمالي است )
ب: بادهاي قطبي ( اين بادها در اثر پراكنده شدن توده هاي هوا از مناطق پرفشار قطبي و اقيانوس منجمد شمالي بوجود مي آيند )
بادهاي موسمي ( اختلاف ميانگين درجه حرارت سالانه هواي سطح زمين و دريا باعث ايجاد بادهاي زمستاني بر روي خشكي و بادهاي تابستاني بر روي دريا مي شود كه به بادهاي موسمي معروف اند .
بحث در رابطه با ماهيت بادها ، چگونگي شكل گيري و مبدأ ومقصد آنها گستره ي وسيعي دارد و به همين دليل به اين نكان ذكر شده اكتفا كرده و به بررسي اطلاعات بدست آمده از ايستگاه سينوپستيك شهر مشهد براي يك دوره ۱۰ساله مي پردازيم

بررسي اطلاعات موجود حاكي از اين است كه در فصل بهار از نظر تعداد بيشترين باد از سمت جنوب شرقي شهر وزيده است و اين در حالي است كه سرعت آن ۴ نات بوده اما در اين فصل بادي كه از جانب شمال غربي مي وزد با سرعت ۱۰ نات بيش شدت وزش باد را به خود اختصاص مي دهد .

در فصل تابستان نيز بادهاي شرقي از نظرتعداد بيشترين مقدار را به خود اختصاص مي دهند كه داراي شدت ۴ تا ۵ نات بوده است . در فصل پاييز و زمستان به ترتيب بادهاي جنوبي و جنوب شرقي با سرعتهاي ۳ نات بيشترين تعداد وزش باد را به خود اختصاص مي دهند .
با توجه به آنچه گفته شد بادهايي كه به سرعت و شدت بالايي داشته باشند و يا به عبارت ديگر بادهاي تسنر و طوفان در شهر فريمان وجود ندارد. اما هنگامي كه وزش باد را به صورت مستمر وجود داشته باشد . بويژه در مناطقي با اقليم سرد همچون فريمان همواره با سوز بوده و از يكسو باعث ناراحتي انسان شده و از سوي ديگر در صورتيكه جهت گيري و استقرار بناها با توجه به بادهاي غالب پيش بيني نگردد باعث اتلاف انرژي داخل ساختمانها نيز مي گردد و به همين منظور براي جلوگيري از اثرات منفي آن براي تعيين جهت وزش باد غالب تعداد دفعات وزش باد را در سرعت متوسط بادها جذب كرده و به اين ترتيب جهت وزش باد غالب ابتدا براي هر يك از فصول و سپس براي كل سال محاسبه شده است .
كه در فصل بهار بادهاي شرقي ، جنوب شرقي و جنوب رتبه هاي اول تا سوم را به خود اختصاص مي دهند و در فصل تابستان بادشرقي رتبه اول و بادهاي شمال شرقي و جنوب شرقي رتبه هاي بعدي را به خود اختصاص مي دهند . در حاليكه در فصل پاييز باد جنوبي و سپس بادهاي جنوب

 شرقي در رتبه هاي اول و بادهاي جنوبي و شمال غربي در رتبه هاي بعدي قرار مي گيرند و به عنوان بادهاي درجه ۲ محسوب مي شوند. در كجموع سالانه ني زبادهاي شرقي در رتبه اول قرار گرفته و به عنوان باد غالب اصلي مطرح است و بادهاي جنوب شرقي و جنوبي در رتبه هاي بعدي قرار مي گيرند .

رطوبت هوا :
منظور از رطوبت هوا ، مقدار آبي است كه به صورت بخار در هوا وجود دارد . بخار آب از طريق تبخير آب سطح اقيانوسها و درياها ، همچنين سطوح مرطوبي چون گياهان وارد هوا مي شود اين بخار بوسيله جريان هوا و باد به بقيه قسمتهاي سطح زمين منتقل مي شود . هر چه هوا گرمتر باشد ، بخار آب بيشتري را در خود نگه مي دارد به طور مثال ظرفيت پذيرش بخار آب با دماي ۱۸ سانتيگراد

، ۳ برابر ان در هوايي با دماي ۲ درجه سانتيگراد است . بنابراين به دليل اختلاف دماي هوا در مناطق مختلف ، ميزان رطوبت هوا نيز در نقاط مختلف سطح زمين به يك اندازه نيست . حداكثر ميزان رطوبت هوا در نواحي استواست كه با حركت به طرف تعيين كاهش مي يابد . مقدار رطوبت موجود در هوا به روشهاي مختلفي چون رطوبت مطلق ، رطوبت مخصوص ، فشار بخار و رطوبت نسبي مي توان اندازه گيري و بيان كرد
رطوبت مطلق :
عبارت است از وزن بخار آب موجود در هرمترمكعب از هوا واحد آن گرم در مترمكعب است .
رطوبت مخصوص :
عبارت است از وزن بخار آب موجود در هركيلوگرم از هوا به صورت گرم در كيلوگرم نشان داده مي شود .

فظار بخار:
عبارت است از فشاري كه بر اثر بخار آب در هوا به وجود مي آيد و بر حسب ميليمتر جيوه اندازه گيري مي شود .
رطوبت نسبي :
عبارت است از نسبت وزن بخار آب موجود در حجم مشخصي از هوا در يك درجه حرارت به حداكثر مقدار بخار آبي كه آن حجم از هوا در همان درجه حرارت مي تواند نگه دارد . زماني كه هوا حداكثر رطوبتي را كه مي تواند در خود نگه دارد ، جذب كند ، آن را « هواي اشباع شده » مي نامند . در اين حالت ، رطوبت نسبي هوا ۱۰۰ درصد است ولي اگر مقدار رطوبت موجود در آن كمتر باشد كه مي تواند در خود نگه دارد ، رطوبت نسبي آن كمتر از ۱۰۰ درصد است .
با توجه به اعداد ثبت شده در جدول شماره ۷ متوسط رطوبت نسبي در ساعتهاي مختلف روز شهر فريمان نشانگر اين موضوع است كه رطوبت نسبي در ساعت ۳ گرينويچ در تمام ماههاي سال بالاترين درصد را دارا بوده و ساعت ۹ گرينويچ در اكثر ماهها حداقل رطوبت نسبي اتفاق افتاده است .
ميزان رطوبت نسبي با دما و بارش رابطه تنگاتنگي داشته و به موازات افزايش رطوبت نسبي احتمال بارندگي و ميزان بارندگي افزايش پيدا مي كند . ميزان رطوبت نسبي نيز با ميزان تبخير نيز نسبت عكس دارند ، از اين موارد مي توان اينگونه نتيجه گرفت كه پي بردن به رطوبت نسبي در ماهها و فصول مختلف اولاً تعيين كننده نزولات جوي و رژيم بارندگي در منطقه بوده و ثانياً تعيين كننده تبخير است كه با توجه به كمبود آب و حفظ و نگهداري و بهره برداري حداكثراز نزولات جوي در منطقه حائز اهميت مي باشد .

از جدول رطوبت نسبي مي توان به اين مطلب پي برد كه رطوبت نسبي در فصول پاييز و زمستان بيشتر از ۶۰ درصد بوده ( بجز در ساعت ۵/۱۲ ظهر كه كمتر از ۶۰ درصد مي باشد ) و در فصل بهار در ساعت ۵/۶ عصر و ۵/۱۲ ظهر به كمتر از ۵۰ درصد و در ساعت ۵/۶ صبح بيشتر از ۵۰ درصد مي رسد و در فصل تابستان در ساعت ۵/۶ عصر و ۵/۱۲ ظهر كمتر از ۳۰ درصد و در ساعت ۵/۶ صبح بين ۴۰ تا ۵۰ درصد بوده است .

در دماي ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتيگراد ميازن رطوبت هوا تقريباً تأثيري بر انسان نداشته و رطوبت نسبي بين ۳۰ تا ۸۵ درصد عملاً غيرقابل احساس مي شود . در دماي بيش از ۲۵ درجه سانتيگراد تأثير رطوبت هوا بر انسان به مرو قابل توجه مي شود . بخصوص تأثير لآن بر رطوبت و دماي پوست و درجه حرارتهاي بالاتر بر ميزان عرق و تبخير آن . براساس آزمايشهاي به عمل آمده در ايران در فصل

تابستان دماي ۲۴ درجه سانتيگراد و رطوبت نسبي ۵۰ درصد براي ۹۸ درصد افراد مطلوب است در حاليكه در زمستان براي آنكگه ۹۷ درصد افراد در آسايش باشند مي بايست با حفظ رطوبت نسبي در حدود ۵۰ درصد دما ۲۱ درجه سانتيگراد باشد . از آنجايي كه روش پيشنهادي اولگي نيز براي منطقه ايران صدق مي باد ، لذا با استفاده از يان روش شرايطرطوبت نسبي و درجه حرارت در ايستگاه فريمان مورد بررسي قرار مي گيرد .

عناصر آب وهوایی:
دما و دجه حرارت : تغييرات فيزيكي در ميزان گرما و سرماي هواست

جدول شماره ۱ -حداقل وحدکثرمطلق درجه حرارت در شهر فريمان ( ۱۹۸۵ – ۱۹۵۱ ميلادي )
ماه jan Feb Mar Apr May jun jul Aug Sep Oct Nov Dec سالانه

حداكثر مطلق ۲۲ ۲۳ ۲۹ ۳۲ ۳۷ ۳۹ ۳۹ ۴۱ ۳۷ ۳۳ ۲۹ ۲۲ ۴۱
حداقل مطلق ۲۴٫۵- ۲۲٫۵- ۱۸- ۱۴- ۰٫۵- ۲ ۵ ۱ ۲- ۹- ۲۵- ۲۵- ۲۵-

جدول شماره ۲ -میانگین حداقل و حداکثر دمای شهر فریمان (۱۹۸۵ _ ۱۹۵۱)

ماه jan Feb Mar Apr May jun jul Aug Sep Oct Nov Dec سالانه

حداكثر متوسط ۶٫۵ ۸٫۱ ۱۲٫۵ ۱۹٫۱ ۲۴٫۲ ۲۹٫۰ ۳۰٫۹ ۲۹٫۵ ۲۶٫۵ ۲۰٫۹ ۱۴٫۴ ۸٫۶ ۱۹٫۱۸
حداقل متوسط ۵٫۷- ۴٫۵- ۰٫۱- ۵٫۵ ۹٫۰ ۱۲٫۰ ۱۳٫۹ ۱۱٫۷ ۸٫۱ ۴٫۶ ۰٫۱ ۳٫۷- ۴٫۲۴
ميانگين ماهانه ۰٫۴ ۱٫۸ ۶٫۲ ۱۲٫۴ ۱۶٫۶ ۲۰٫۵ ۲۲٫۴ ۲۰٫۶ ۱۷٫۳ ۱۲٫۸ ۷٫۳ ۲٫۶ ۱۱٫۷۴
ماخذ: منابع طبیعی خراسان

همانطور كه در جدول مشاهده مي شود ، حداکثر دمای مطلق سالانه ی فریمان ۴۱ درجه سانتي گراد است و حداقل مطلق دماي سالانه ۲۵- درجه می باشد .
میانگین حداکثر دمای فریمان ۱۹٫۸ ومیانگین حداقل دما برابر ۴٫۲۷ درجه سانتی گراد میباشدلازم به ذکر است که در این میان ماه تیربا متوسط حداکثر دمای ۳۰٫۹ و ماه آذر با متوسط حداقل دما ۲٫۶ درجه سانتي گراد به ترتيب گرمترين و سردترين ماه هاي سال در فریمان محسوب مي شوند.
رطوبت : عبارت است از مقدار آب موجود در هوا

رطوبت نسبی به صورت در صد اندازه گیری می شود. روش هاي مختلفي چون رطوبت مطلق ، رطوبت نسبي براي اندازه گري رطوبت استفاده مي شود .
رطوبت نسبي عبارت است از نسبت وزن بخار آب موجود در حجم مشخصي از هوا در يك درجه حرارت به حداقل مقدار بخار آبي كه آن حجم از هوا در همان درجه حرارت مي تواند در خود نگه دارد رطوبت نسبي به صورت درصد اندازه گيري مي شود.

وزن بخار آب موجود در يك متر مكعب هوايx درجه ۱۰۰ *———————————————— = رطوبت نسبي

وزن بخار آب موجود در يك متر مكعب هوای درجه حداقل
(اصول ومباني اقليم شناسي– تاليف: مهندس اميرشكيبامنش- مهندس مهشيد قربانيان)

جدول شماره ۳ – میزان رطوبت شهر فریمان (۱۹۸۵-۱۹۵۱)

ماه jan Feb Mar Apr May jun jul Aug Sep Oct Nov Dec سالانه

حداكثر %۸۰ %۷۹ %۷۷ %۷۳ %۶۷ %۵۴ %۵۰ %۵۲ %۵۴ %۶۱ %۷۱ %۷۸ %۶۶
حداقل %۵۳ %۵۳ %۵۲ %۴۶ %۳۹ %۲۹ %۲۷ %۲۵ %۲۷ %۳۲ %۴۱ %۵۱ %۴۰
ميانگين ماهانه %۶۶ %۶۷ %۶۴ %۵۹ %۵۳ %۴۱ %۳۸ %۳۷ %۴۰ %۴۶ %۵۶ %۶۵ %۵۳
ماخذ: منابع طبیعی خراسان

با توجه به داده هاي آماري موجود ،ميانگين سالانه رطوبت نسبي ۵۳ درصد كه بيشترين آن مربوط ماه ژانويه (دي ماه ) با ۸۰ درصد و كمترين آن مربوط به ماه مرداد با ۲۵ درصد مي باشد . با توجه به داده هاي آماري ذکر شده مشخص مي گردد كه رطوبت نسبي با ميزان دما را بطه معكوس دارد به طوري كه در گرمترين ماه (مرداد )كمترين رطوبت نسبي ،و همچنین در سردترين ماه(دي) بيشترين رطوبت نسبي را دارد .
جدول زيست اقليمي فريمان :
با دقت در جدول بيوكلماتيك فريمان مشاهده مي شود كه در ماههاي October و March و April ‌با داشتن متوسط حداكثر دماي هوا و رطوبت از منطقه آسايش واقع مي شوند يعني افراد خو گرفته به يك اقيلم در حال استراحت يا در حال فعاليت احساس آسايش مي نمايند و احتياجي به وسايل

گرمايش و سرمايشي وجود ندارد . ماههاي Novamber و March و Decamber ‌ و Rebuaary ‌ و January با داشتن حداكثردماي هوا و حداكثر رطوبت در خارج و پايين منطقه آسايش قرار مي گيرند . در اين ماهها مي توانيم به زاي ۵/۱۲ كيلوكالري تا ۸/۱ درجه سانتيگراد كاهش دما راجبران كنيم

. با افزودن ۱۵ كيلو كالري انرژي در ماه No و ۳۰ كيلو كالري در ماه March و ۴۵ كيلوكالري در ماه De و ۵۷ كيلوكالري در ماه Feb‌ و ۶۵ كيلوكالري در ماه Ja مي توان تا حدي كاهش دما را جبران كرد كه به منطقه آسايش نزديك شوند يعني در اين ماهها در شب و سرصبح احتياج به وسايل گرمايشي وجو د دارد تا افراد احساس آسايش كنند . در ماههاي Sep و June و Au و July كه در اواخر بهار و طول فصل تابستان مي باشند با داشتن متوسط حداكثر دما و رطوبت چون در يالاي منطقه آسايش واقع مي شوند ما به وسايلسرمايشي احتياج داريم تا به منطقه آسايش نزديك شويم .

در فريمان به خاطر اقليم سرد در اغلب ماهها با داشتن متوسط حداقل رطوبت و دما معيني در طول روز باز هم به وسايل گرمايشي نياز است و اكثر ماهها با داشتن متوسط حداقل دما و رطوبت در پايين خط سايه قرار مي گيرند .
در ماه June و Augu در طول روز با افزايش ۵/۱۲ كيلوكالري مي توان تا ۸/۱ درجه سانتيگراد كاهش دما را جبران كرد و در ماههاي Sep ‌و May با افزايش ۴۵ و ۵۰ كيلوكالري در ماه Ap با

افزايش ۷۰ كيلوكالري انرژي تابشي ، مي توان دماي اين ماهها را تا حد منطقه آسايش بالا برد . در ماههاي Oc و No وmarch ‌ و De و Ja و Feb با داشتن متوس طحداقل رطوبت و دما در فصول پاييز و زمستان كه جزو ماههاي سرد محسوب مسي شوند در طول روز احتياج بهوسايل گرمايشي وجود دارد . ماههاي Ja و Feb سردترين ماههاي سال در فريمان هستند .

روزهای یخبندان:
جدول شماره ۴ -تعداد روزهای یخبندان درطی ماههای سال(۱۹۸۵-۱۹۵۱)
سالانه Des Nov Oct Sep Aug jul Jun May Apr Mar Feb jan ماه
۱۱۰
۲۴ ۱۴ ۴ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۳ ۱۵ ۲۳ ۲۷ روز های یخبندان

ماخذ:اداره ی هواشناسی

روزهاي يخبندان حاصل از نوسانات شديد دمايي است .محاسبه تعداد روزهاي يخبندان در انتخاب مصالح مناسب ساختماني ،حمل و نقل و آمد و شد شهري و نيز جنس مصالح تأسيسات شهري بسيار مؤثر است . يخبندان در ناحيه شمال استان خراسان رضوي ، ارتباط نزديك با هجوم توده هاي هواي سرد و در حدود ۶ ماه از سال دارد كه تأثير آن در نقاط مرتفع به مراتب شديدتر است .

همان طور كه در جدول شماره ۱۶ مشاهده مي شود ،فریمان سالانه متوسط ۱۱۰ روز يخبندان دارد كه در اين بين دی ماه با ۲۷ روز، بيشترين و فروردین ماه با۳ روز يخبندان ، كمترين روزهاي يخبندان را دارا هستند . همچنين از اردیبهشت تا شهریورماه هم هيچ گزارشي از روزهاي يخبندان ارائه نشده است يعني روزهاي يخبندان در اين ماه ها وجود ندارد.
بارندگی:
میزان بارش در این استان از متوسط بارندگی در ایران پایین تر است.پراکنده گی بارش در سطح شهرستان نیز از آهنگ یکسانی تبعیت نمی کند. عمدتا مناطق مرتفع دارای بارانی حدود ۱۵۰-۱۰۰میلیمتردر سال می باشند و مناطق پست و کم ارتفاع در حدود کمتراز ۱۰۰میلیمتر دارند.در ماههای خرداد،تیر،مردادوشهریور بارش وجود نداردو یا بسیار کم است.

جدول شماره ۵ – میزان متوسط بارندگی در شهر فریمان (۱۹۸۵-۱۹۵۱)
ماه Des Nov Oct Sep Aug jul Jun May Apr Mar Feb jan متوسط سالیانه

متوسط بارندگی ۴۱٫۱ ۳۸٫۴ ۴۹٫۹ ۶۴٫۷ ۳۳ ۴٫۱ ۰٫۳ ۰٫۱ ۰٫۷ ۹٫۹ ۱۳٫۵ ۲۵٫۲ ۲۸۰٫۹
ماخذ: اداره ی هواشناسی خراسان رضوی
همانطور که مشاهده می شود بیشترین میزان بارندگی با ۹/۴۹ میلیمتر در اسفند ماه و مرداد ماه با ۰٫۱ میلیمتر کمترین میزان بارندگی را داشته اند.
باد ها:
بادعبارتست از جريان و جابجايي هوا بر اثر تغييرات فشار هوا. باد يكي از پارامترهاي مهم در آب و هواشناسي بوده كه سرعت و جهت آن در اقليم يك منطقه مؤثر است .به منظور مطالعه وضعيت باد در منطقه فریمان ، به علت عدم وجود بادنگار و بادسنج در حوزه، از آمار موجود سرعت باد ايستگاه سينوپتيك مشهد استفاده مي شود.
در شهرستان فریمان به علت اختلاف فشار در نواحی درون مرزی وبرون مرزی باد های مختلف می وزد.این بادها بر حسب جهت وزش نام های مختلف به خود می گیرند وزش باد های منطقه در ارتباط با فصول سال وناهمواریهای است که مهمترین آنها عبارتند از:
باد جنوبی : این باد که باد غالب شهر فریمان می باشد بیشترین زمان وزش آن در ماههای اسفند وفروردین است.
باد جنوب غربی : بیشترین زمان وزش این باد در ماههای شهریور و بهمن می باشد.
باد جنوب شرقی : بیشترین زمان وزش این باد در تیر ماه است .

باد شمالی : این باد که در تمامی طول سال در جریان است و بیشترین زمان وزش آن در مرداد ماه است
باد شرقی : بیشترین زمان وزش این باد به ترتیب در ماههای تیر و مرداد و خرداد است.
کاربردهای مهم استفاده از باد در شکل گیری شهر:
۱- جهت گیری بافت مناسب شهردر مناطق قابل توسعه در مناسبترین جهت برای مقابله با باد مزاحم و بهره گیری از باد مناسب.
۲- انتخاب مسیر باند فرودگاه.
۳- مکان یابی صایع دودزا در اطراف شهر ها.
۴- مکان یابی پارک های جنگلی برای رفع آلودگی هوا.

۵-انتخاب محل پنجره ها در ساختمان برای برقراری کوران هوا.
۶- عایقکاری نمای بیرونی در جهتی که در مقابل وزش باد قرار دارد.
۷- احداث باد شکن های مصنوعی یا کاشت درخت برای جلوگیری از تخریب هیی که توسط باد صورت میگیرد.
۹- طبقه بندی بخش های مختلف شهری از نظر ضریب آلودگی هوا.
۱۰- جهت گیری مناسب معابر و بافت های شهری برای استفاده ی حداکثراز باد های مناسب.
با توضیحات ذکر شده به اهمیت بررسی باد در شهر ها پی بردیم از اینرو به تفصیل به آن می پردازیم. (اطلاعات مربوط به باد شهرستان فریمان ، به علت عدم وجود، از ايستگاه سينوپتيك مشهد محاسبه مي شود .)

جهت وزش باد های غالب در ماههای مختلف(۱۹۷۵-۱۹۷۱)

ماخذ:سازمان هوا شناسی

باد غالب در بهار:از سمت جنوب شرقی می وزد.
باد غالب در تابستان:از سمت شرق می وزد.
باد غالب درپاییز:ازسمت جنوب شرقی می وزد.
باد غالب در زمستان: از سمت جنوب شرقی و شمال غربی می وزد.
باد غالب سالانه: از سمت شرق و جنوب شرقی می وزد.
باید توجه داشت که باد غالب بادی است که شدت وزش آن نسبت به سایر باد ها که در جهات مختلف می وزد بیشتر است.

برای محاسبه ی باد غالب از حاصلضرب تعداد باد درهر ماه در سرعت باد در جهات مختلف و با میانگین گرفتن از این شذت وزش باد ها در هر فصل می توان جهت باد غالب را به راحتی با ترسیم نمودار به آن پی برد که ما در اینجا به دلیل نبود این داده ها به ترسیم جدول باد های غالب به تفکیک فصل ها بسنده کرده ایم.

گلباد سالیانه مشهد (۱۹۷۵-۱۹۷۱)

با توجه به نمودار فوق به طور سالیانه بیشترین تعدا باد را ۱تا۳،۴تا۶و بیش تر از ۷ نات را در جهت شرق وجنوب شرقی داریم و کمترین تعداد باد را در غرب و جنوب غربی شاهد هستیم.
به طور کلی ۵۷% از کل باد هایی که وجود دارند باد نسبتا آرام وملایمی را دارا می باشند.
تعیین نوع اقلیم:

-روش دمارتن:
براساس متوسط بارندگی سالانه ومیانگین سالانه درجه حرارت استوار است. I=
که در آنP مقدار بارندگی سالانه برحسب میلی متر T میانگین درجه حرارت سالانه برحسب درجه سانتیگراد وIضریب خشکی می باشد.
بسیارمرطوب I<32
مرطوب ۲۸<I<34/9
نیمه مرطوب ۲۴<I<27/9
مدیترانه ای ۲۰<I<23/9
*نیمه خشک ۱۰<I<19/9
خشک I<10
I=280.9/(11.74+10)=12.92
اقلیم نمای دمارتن
اقلیم نمای دمارتین
در این نمودار محور افقی میزان بارندگی بر حسب میلیمتر و محور عمودی میزان دما بر حسب درجه سانتی گراد نشان می دهد.
طبق بررسی انجام شده به روش دمارتن شهر فریمان درتقسیمات ذکر شده دراقلیم نیمه خشک قرار می گیرد.

جدول شماره ۶ – تعیین اقلیم فریمان براساس ۹ اقلیم ایران

ردیف نوع اقلیم میانگین حداکثر دما در تابستان میانگین حداقل دما در زمستان در مورد فریمان
۱ تابستان گرم وبسیار مرطوب ,بدون فصل زمستان ۳۵تا۴۵ ۱۰تا۱۵
۲ تابستان بسیارگرم و مرطوب ,بدون فصل زمستان ۴۵تا۵۰ ۵تا۱۰
۳ تابستان گرم و مرطوب , زمستان معتدل ۳۵تا۴۰ ۰تا۵
۴ تابستان بسیارگرم ,بدون فصل زمستان ۴۰تا۴۵ ۵تا۱۰
۶ تابستان گرم وخشک, زمستان معتدل ۳۵تا۴۰ ۰تا۵
۷ تابستان گرم وخشک, زمستان سرد ۳۵تا۴۰ ۰تا۵-
۸ تابستان گرم وخشک, زمستان بسیار سرد ۳۵تا۴۰ ۵-تا۱۰- ح. ت:۳۰٫۹
ح. ز :۵٫۷-
۹ تابستان معتدل ومرطوب, زمستان معتدل ۲۵تا۳۰ ۰تا۵

خصوصیات جمعیتی و اجتماعی شهر
برررسی خصوصیات اجتماعی شهرو نحوه پرداکندگی آن
مقدمه :
خصوصیات اجتماعی هر شهری زاییده موقعیت و ویژگی های طبیعی مکان استفرار شهر ، نوع زندگی ، بینش و آداب و سنن ، سواد ، نوع معیشت ، وضعیت سیاسی و اداری ، تاریخ و … جمعیت ساکن در آن شهر در طی زمان است و یا به عبارتی ویژگی های اجتماعی هر شهری برآیند عملکرد جمعیت ساکن در آن شهر در زمینه های مختلف اقتصادی ، فرهنگی ، اداری و … بر بستر جغرافیایی مشخص می باشد ضمن اینکه اصولاً شهرها کانون همه جاذبه های اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی نواحی جغرافیایی محسوب می شوند که تحت تاثیر دو دسته عوامل مشخص

بالا دست ( فرهنگی ملی ) و جاذبه ها و شرایط نواحی اطراف خود قرار دارند که از طرفی دارای خصیصه ها و یا ویژگی های اجتماعی پیرامون خود هستند و از طرفی جریان فرهنگی و اجتماعی بوجود آمده در سطح ملی را به نواحی اطراف هدایت می کنند و بخصوص اینکه با گسترش ارتباطات این مهم اثر پذیری بیشتری پیدا کرده است و در واقع شهرها پل ارتباطی بین ارتباط ویژگی های اجتماعی و فرهنگی نواحی اطراف خود با مراکز بزرگ انسانی محسوب می شوند . (طرح جامع شیروان مهندسان مشاور اوت ،۱۳۸۰)
– دین :
براساس سرشماری نفوس و مسکن آبان ۱۳۷۵ ، ۸/۹۹ درصد جمعیت شهر فریمان مسلمان بوده اند و ادیان کلیمی و مسیحی در این شهر بدون پیرو بوده اند.
جدول شماره (۷) – توزیع نسبی جمعیت بر حسب دین
نوع دین پیرو در شهر فریمان
مسلمان ۹۹٫۸
زرتشتی ۰٫۰۴
مسیحی ۰٫۰۰
کلیمی ۰٫۰۰
اظهار نشده ۰٫۱۶
مجموع ۱۰۰٫۰۰

ماخذ :سرشماری عمومی نفوس و مسکن – ۱۳۷۵

۲-۲-۲ ) تراکم کلی جمعیت درسطح شهر و تغییرات آن در مناطق مختلف :
تراکم جمعیت شاخصی است که متوسط تعداد افراد در واحد سطح را نشان می دهد و در مورد هر منطقه جغرافیایی از تقسیم تعداد جمعیت به مساحت( بر حسب کیلومتر مربع ) به دست می آید به عبارت دیگر اگر جمعیت یک منطقه P و S مساحت آن بر حسب کیلومتر مربع باشد تراکم جمعیت عبارت خواهد بود از :
P/S = تراکم جمعیت
به طور کلی تراکم جمعیت درشهرستان فریمان در سال ۱۳۸۰ ، ۱/۱۱ نفر درکیلومتر مربع بوده است . (آسیایی ، ۱۳۸۴ ،ص ۶۴ )
در حالی که در سال ۱۳۷۵ تراکم شهرستان ۷۶/۱۸ نفر بوده است.
تراکم کلی شهر فریمان در سال ۱۳۷۵ با مساحتی حدود ۲۰۷۴٫۳ کیلومتر مربع و جمعیت ۲۶۹۶۶ نفر ۱۳ نفر بر کیلومتر مربع بوده است .
جدول شماره ( ۸ ) –تراکم مناطق شهر فریمان
مناطق ۱ ۲ ۱-۳ ۲-۳ ۴ ۵ ۶
تراکم جمعیت ۹۵ ۸۲ ۶۳ ۱۹ ۱۱۹ ۵۷ ۶۹

خصو صیا ت جمعیتی وترکیب آن(وضع در گذشته وحال)،مهاجرت،رشد جمعیت

-تعداد جمعیت و تحول آن :
تعداد جمعیت ساکن در محدوده شهر فریمان در مقاطع زمانی سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن درسال ۱۳۴۵ بالغ بر ۷۸۹۷ نفر بوده است پس از یک دهه و در سال ۱۳۵۵ به ۱۲۳۸۵ نفر افزایش یافته است این روند صعودی در دو دهه پس از آن نیز ادامه یافته و تعداد جمعیت ساکن شهر در سال ۱۳۶۵ و ۱۳۷۵ به ترتیب به ۲۱۱۳۸ نفر و ۲۶۹۶۶ نفر رسیده است . این روند تحول مبین آن است که تعداد جمعیت شهر درطول این دوره سی ساله کمی بیش از ۴/۳ برابر شده است درحالیکه شدت افزایش جمعیت شهر در طی سه دهه متوالی این دوره زمانی متفاوت بوده و به ترتیب حاکی از ۶/۱ ، ۷/۱ و ۳/۲۱ برابر شدن تعداد جمعیت ساکن شهر در هر یک از این سه دهه است . به بیان دیگر ضریب افزایش جمعیت شهردر دهه ۷۵-۱۳۶۵ کمتر از ضرایب متناظر آن در دو دهه دیگر و در دهه ۶۵-۱۳۵۵ بیشتر از آن در دو دهه دیگر بوده است.

برپایه نتایج مقدماتی سرشماری عمومی کارگاهی سال ۱۳۸۱ و تعداد جمعیت ساکن شهر فریمان در حال حاضر در حدود ۴/۳۱ هزار نفر برآورد می شود مقایسه تعداد جمعیت ساکن شهر در سالهای ۱۳۷۵ و ۱۳۸۱نشان می دهد که در طول این دوره شش ساله تعداد جمعیت شهر تنها حدود ۱۶ درصد افزایش یافته است که در مقایسه با ضریب متناظر آن در دهه ۷۵-۱۳۶۵ مبین ادامه روند تحول جمعیت شهر در دهه مورد اشاره با شدت اندکی بیشتر در چند سال اخیر است.

جدول شماره ( ۹ ) –روند تحول جمعیت و متوسط رشد سالانه آن در شهر فریمان
تعداد جمعیت متوسط رشد سالانه
۱۳۴۵ ۱۳۵۵ ۱۳۶۵ ۱۳۷۵ ۱۳۸۵ ۱۳۹۵ ۴۵-۵۵ ۵۵-۶۵ ۶۵-۷۵ ۷۵-۸۵ ۸۵-۹۵ ۷۵-۹۵ ۴۵-۹۵
۷۸۹۷ ۱۲۳۸۵ ۲۱۱۳۸ ۲۶۹۶۶ ۳۶۷۷۶ ۴۷۴۰۰ ۴٫۵ ۵٫۴ ۲٫۴ ۵٫۷ ۲٫۵ ۲٫۸ ۳٫۶

متوسط رشد سالانه جمعیت شهر در حال حاضر :
برپایه روند تحول تعداد جمعیت شهر در دهه های گذشته ، متوسط رشد سالانه جمعیت شهر در دهه ۵۵-۱۳۴۵ در حدود ۶۰/۴ درصد بوده است که در دهه ۶۵-۱۳۵۵به حدود ۴۹/۵ درصد افزایش می یابد لیکن در روندی کاهشی اندازه این متوسط در دهه ۷۵-۱۳۶۵ به حدود ۴۶/۲ درصد تنزل می یابد به همین ترتیب ، اندازه متوسط رشد سالانه جمعیت شهر در دوره شش ساله اخیر در حدود ۵۷/۲ درصد برآورد می شود که اندکی بیشتر از آن در دهه قبل از آن است.
ویژگی های جمعیتی شهر در حال حاضر :
آخرین اطلاعات آماری رسمی در مورد جمعیت شهر فریمان و ویژگی های آن نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۷۵ می باشد که با استفاده از آن به برخی از ویژگی های جمعیت شهر در بندهای زیر اشاره نموده و در موارد لزوم به روند تحول آنها در گذشته نیز می پردازیم لیکن پیش از آن اشاره می شود که از کل جمعیت ساکن شهر تعداد ۲۶۸۰۳ نفر در خانوارهای معمولی و ۱۶۳ نفر در خانوارهای دسته جمعی زندگی می کرده اند .
توزیع سنی و جنسی جمعیت

در سال ۱۳۷۵ از کل جمعیت ساکن شهر تعداد ۱۱۷۰۲ نفر در سنین ۱۴-۰ سالگی بوده اند لذا اندازه میزان جوانی جمعیت شهر در حدود ۴/۴۳ درصد است که حاکی ازجوانی زیاد جمعیت شهر است به همین ترتیب ، تعداد جمعیت شهر در دو گروه سنی ۱۵- ۶۴ ساله و بیشتر به ترتیب ۱۴۳۰۵ نفر و ۹۵۹ نفر است که ۰/۵۳ درصد و ۶/۳ درصد تعداد کل جمعیت شهر است می توان نشان داد که اندازه این سه نسبت در جمعیت خانوارهای معمولی ساکن شهر به ترتیب ۵/۴۳ درصد ، ۹/۵۲ درصد و ۶/۳ درصد می باشد علت این تفاوت آن است که بخش بزرگتری از جمعیت

خانوارهای دسته جمعی ساکن شهر در گروه عمده سنی میانسالان قرار می گیرند بررسی بیشتر الگوی توزیع جنسی جمعیت شهر نشان دهنده واکنش آنان به سیاست های جمعیتی اعمال شده در سال های گذشته است به این معنی که در سالهای اولیه انقلاب و در پی اعمال سیاست های انبساطی جمعیت میزان باروری زنان ساکن شهر نیز نسبت به گذشته تا حد زیادی افزایش یافته و لیکن پس از گذشت چند سال و تغییر سیاست های جمعیتی کشور و پیگیری سیاست های

انقباضی جمعیت میزان باروری زنان ساکن شهر نیز در یک روند پیوسته در طول دهه ۷۵-۱۳۶۵ تا حد زیادی کاهش می یابد به طوری که در پایان این دوره زمانی به حداقل اندازه خود در طول دوره سی ساله گذشته می رسد . کمتر بودن تعداد جمعیت گروه سنی ۴- ۰ ساله نسبت به گروه سنی ۹-۵ و تعداد جمعیت گروه سنی اخیرالذکر نسبت به تعداد جمعیت گروه سنی ۱۴-۱۰ ساله علیرغم افزایش تعداد فوت شدگان به موازات افزایش سن جمعیت و نیز افزایش تعداد جمعیت پایه شهر در ۱۵ سال گذشته موید این برداشت است.

برآیند کلی الگوی توزیع سنی جمعیت در اندازه میانگین و میانه سنی آنان خلاصه می شود در سال ۱۳۷۵ اندازه میانگین سنی جمعیت شهر د حدود ۴/۲۲ سال و اندازه میانه سنی آنان ۷/۱۷ سال است . اطلاعات در دسترس مبین آن است که اندازه میانگین سنی زنان شهر ( ۳/۲۲ سال ) اندکی بیشتر از آن برای مردان ( ۶/۲۲ سال ) بوده و لیکن اندازه میانه سنی زنان ( ۰/۱۸ سال) کمی کمتر از آن برای مردان ( ۸/۱۷ سال ) است در هر حال این اندازه ها نشان دهنده جوانی بسیار زیاد جمعیت شهر است به طوری که سن نیمی از آنان کمتر از ۱۸ سال بوده و ضمناً هر یک از ساکنان شهر به طور متوسط تنها حدود ۵/۲۲ سال سن دارد.

روند تحول الگوی توزیع سنی جمعیت شهر در سالهای گذشته نشان می دهد که به تبع تغییر سیاست های جمعیتی اندازه پارامترهای توزیع سنی جمعیت نیز متناسب با آن تغییر کرده و از آن جمله درطول دهه گذشته اندازه میزان جوانی جمعیت ( سهم نسبی جمعیت کمتر از پانزده ساله در کل جمعیت ) شهر کاهش یافته و در مقابل اندازه میانگین و میانه سنی جمعیت افزایش یافته است . در سال ۱۳۶۵ در جمعیت ساکن شهر فریمان اندازه سهم نسبی جمعیت کمتر از ۱۵ ساله ، جمعیت ۶۴-۱۵ ساله و جمعیت ۶۵ ساله و بالاتر به ترتیب ۷/۴۹ درصد ، ۸/۴۷ درصد و ۵/۲ درصد بوده و اندازه میانگین سنی آنان ۲/۲۰ سال است به ترتیب ملاحظه می شود که کاهش میزان باروری زنان و نیز افزاش سطح امید به زندگی جمعیت شهر در طول دهه گذشته باعث شده است تا میزان جوانی جمعیت شهر کاهش یافته و در مقابل سهم نسبی جمعیت میانسال و کهنسال و به تبع آن میانگین و میانه سنی جمعیت شهر افزایش یابد .

همچنین ، نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۷۵ اندازه نسبت جنسی جمعیت ساکن شهر در حدود ۹/۱۰۲ نشان می دهد که برآیند اندازه متناظر آن در جمعیت خانوار معمولی ساکن شهر ( ۸/۱۰۱ ) و جمعیت خانوارهای دسته جمعی شهر ( ۸/۲۲۲) می باشد . پایین بودن اندازه نسبت جنسی جمعیت شهر به احتمال زیاد ناشی از فراوانی نسبی بیشتر مردان در میان مهاجران خارج شده از شهر در قیاس با آن برای مهاجران وارد شده به شهر است و به بیان دیگر احتمالا فراوانی نسبی مهاجرت های خانوادگی در میان مهاجران وارد شده به شهر و فراوانی نسبی مهاجرت های شغلی و تحصیلی و عمدتا انفرادی و مردانه در میان مهاجران خارج شده از شهر بیشتر از دیگری است. تغیرات اندازه نسبت جنسی جمعیت شهر در گروه های سنی مختلف تا حد زیادی موید این برداشت است .

 

در هر حال ، الگوی توزیع سنی جمعیت شهر نشان دهنده پتانسیل درونزای آن برای بالا بردن اندازه میزان زاد ولد جمعیت و رشد طبیعی آن است . مگر آن که سیاسات های تجدیدی و انقباضی جمعیت با قوت ادامه یابد . علت این امر جوانی بسیار زیاد جمعیت شهر است که در آینده موجب افزایش سهم نسبی جمعیت شهر است که در آینده موجب افزایش سهم نسبی جمعیت در سن باروری در کل جمعیت شهر می شود و برای تثبیت کاهش رشد طبیعی جمعیت اثر این افزایش باید با کاهش میزان بارروری زنان تعدیل شود .

براساس اطلاعات به دست آمده از مرکز بهداشت شهر فریمان در سال۱۳۸۳ جمعیتی معادل۳۰۹۱۱ نفر برآورد شده است که در مقایسه با جمعیت سال ۱۳۷۵ (۲۶۹۶۶) ، ۳۹۴۵ نفر افزایش داشته است .
میزان رشد جمعیت در این دوره ۸ ساله برابر با ۱٫۷ درصد می باشد.

نمودار– هرم سنی- جنسی شهر فریمان – ۱۳۸۳

مهاجرت :
پیشتر گفته شد در طول دوره ۶۵-۱۳۵۵ متوسط رشد واقعی سالانه جمعیت شهر فریمان در حدود ۴۶/۲ درصد می باشد . مقایسه این میزان رشد با میزان رشد طبیعی جمعیت شهر در طی این دوره زمانی ( که در حدود ۴۷/۲ درصد تخمین زده می شود ) حاکی از قرار داشتن شهر در حالت تراز مهاجرتی می باشد به بیان دیگر در این مقایسه این میزان رشد با میزان رشد طبیعی جمعیت

شهر در طی این دوره زمانی تعداد مهاجران خارج شده از شهر تقریباً برابر با اثر جمعیتی مهاجران وارد شده به شهر ( حاصل جمع تعداد وارد شدگان و رشد طبیعی آنان ) است از این رو با توجه به اطلاعات در دسترس مشاور تعداد مهاجران خارج شده از شهر در این دوره زمانی را در حدود ۶/۳ هزار نفر برآورد می کند در صورتی که نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن اطلاعات مربوط به ویژگی های جمعیتی مهاجران وارد شده و خارج شده را ارائه می نمود امکان بررسی تاثیر مهاجرت

بر ساختار جمعیت شهر فراهم می شد لیکن این نتایج تنها برخی ویژگی های مهارجان وارد شده به شهر را ارائه می دهد و لذا در این بند نیز تنها به تحلیل توصیفی همین ویژگی ها می پردازیم
جدول شماره ( ۱۰ ) –توزیع سنی و جنسی شهر فریمان در سال ۱۳۷۵
شرح مرد و زن مرد زن
کل ۲۶۹۶۶ ۱۳۶۷۷ ۱۳۲۸۹
۴-۰ ساله ۳۱۷۷ ۱۶۳۴ ۱۵۴۳
۹-۵ ساله ۳۹۹۸ ۲۰۷۱ ۱۹۲۷
۱۴-۱۰ ساله ۴۵۲۷ ۲۳۴۹ ۲۱۷۸

۱۹-۱۵ ساله ۳۲۵۹ ۱۶۰۲ ۱۶۵۷
۲۴-۲۰ ساله ۲۲۰۳ ۹۷۶ ۱۲۲۷
۲۹-۲۵ ساله ۲۱۵۱ ۱۰۹۶ ۱۰۵۵
۳۴-۳۰ ساله ۱۶۶۶ ۸۷۹ ۷۸۷
۳۹-۳۵ ساله ۱۴۶۷ ۷۲۸ ۷۳۹
۴۴-۴۰ ساله ۱۱۴۵ ۵۸۳ ۵۶۲

۴۹-۴۵ ساله ۶۷۷ ۳۲۲ ۳۵۵
۵۴-۵۰ ساله ۶۳۵ ۲۹۲ ۳۴۳
۵۹-۵۵ ساله ۵۶۲ ۲۹۶ ۲۶۶
۶۴-۶۰ ساله ۵۴۰ ۳۰۱ ۲۳۹
۶۵ ساله و بیشتر ۹۵۹ ۵۴۸ ۴۱۱
میانگین سنی ۲۲٫۴ ۲۲٫۶ ۲۲٫۳

میانه سنی ۱۷٫۷ ۱۷٫۵ ۱۸
ماخذ : سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۷۵
بر پایه نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۷۵ ، در دهه ۷۵-۱۳۶۵ بالغ بر ۳۳۰۸ نفر مهاجر وارد شهر فریمان شده اند که در زمان سرشماری در این شهر سکونت داشته اند برخی از خصوصیات این مهاجران عبارت است از:
– از کل مهاجران وارد شده به شهر تعداد ۱۷۱۳ نفر مرد و ۱۵۹۵ نفر زن هستند که متناظر با اندازه نسبت جنسی ۴/۱۰۷ در میان آنان است . این نسبت نشان دهنده فراوانی نسبی بیشتر مردان در میان جمعیت مهاجر وارد شده به شهر در قیاس با آن در جمعیت شهر است . بررسی الگوی

توزیع سنی و جنسی وارد شدگان نشان می دهند که فزونی نسبتا بیشتر تعداد مردان سنین ۱۵ تا ۲۰ سالگی و سنین بالای میانسالی نسبت به زنان واقع در این سنین علت اصلی بالا رفتن اندازه نسبت جنسی در میان مهاجران است به احتمال زیاد این امر ناشی از مهاجرت بیشتر مردان به این شهر برای دامه تحصیل و یا بازگشت مردان به شهر خود پس از گذراندن یک دوره مهاجرت شغلی در سایر مراکز جمعیتی کشور است ، ضمن آن که برخی از روستاییان نیز برای دستیابی به کار به این شهر مهاجرت می کنند.

– از کل مهاجران وارد شده به شهر ، تعداد ۱۶۴۶ نفر (۸/۴۹ درصد) از شهرها و ۱۶۲۳ نفر ( ۱/۴۹ درصد ) از روستاها به این شهر مهاجرت کرده اند ، ضمن آنکه مبداء مهاجرت ۳۹ نفر (۱/۱ درصد ) آنان نیز نامشخص است این نسبت ها حاکی از سهم نسبی قابل توجه مهاجرانی است که مبدا مهاجرات آنان شهرها می باشد و نکته قابل ملاحظه آن که بخشی قابل توجهی از مهاجران

روستایی وارد شده به شهر ( حدود ۶/۹۰ درصد ۹ کسانی هشتند که از روستاهای شهرستان فریمان به این شهر آمه اند د حالیکه همین موقعیت برای مهاجران وار د شده به شهر فریمان از سایر شهرهای استان خراسان وجود دارد و حدود ۶/۸۱ درصد مهاجران دارای مبدا مهارت شهری کسانی هستند که از شهرهای استان خراسان به شهر فریمان مهاجرت کرده اند.

– در میان مهاجران وارد شده به شهر ، تعدا ۱۴۷۰ نفر (۴/۴۴ درصد ) از مراکز جمعیتی شهرستان فریمان ، ۱۴۸۵ نفر ( ۹/۴۴ درصد از سایر شهرستانهای استان خراسان و ۳۱۴ نفر ( ۵/۹ درصد ) از سایر استانهای کشور به این شهر آمده اند ضمن آنکه مبداء مهاجرت ۳۹ نفر (۲/۱ درصد ) از وارد شدگان به مشهد نیز نامشخص است به این ترتیب ملاحظه می شود که شهر فریمان در وهله اول مقصد مهاجرت به شهر نیز نامشخص است پس در وهله اول مقصد مهاجرت روستائیان ، این شهرستان بوده و در وهله بعد پذیرای مهاجرانی است که از شهرهای استان خراسان ( به ویژه شهرستان مشهد ) به این شهر وارد می شود و چندان جاذبه ای برای جذب مهاجران سایر استانهای کشور ندارد.

جدول شماره ( ۱۱ ) –توزیع مهاجران وارد شده به شهر فریمان در دهه ۷۵-۱۳۶۵ به تفکیک جنس و مبدا مهاجرت
شرح مرد و زن مرد زن
کل ۳۳۰۸ ۱۷۱۳ ۱۵۹۵
شهرستان فریمان ۱۴۷۰ ۷۶۶ ۷۰۴
شهر – – –
روستا ۱۴۷۰ ۷۶۶ ۷۰۴
سایر شهرستان های خراسان ۱۴۸۵ ۷۷۴ ۷۴۱
شهر ۱۳۴۳ ۶۷۰ ۶۷۳
روستا ۱۴۲ ۷۴ ۶۸
شهرستان های کل کشور ۳۱۴

۱۸۷ ۱۲۷
شهر ۳۰۳ ۱۸۲ ۱۲۱
روستا ۱۱ ۵ ۶
خارج از کشور – – –
اظهار نشده ۳۹ ۱۶ ۲۳
ماخذ : سرشماری عمومی نفوس و مسکن – ۱۳۷۵

– علاوه بر موارد بالا ، اطلاعات در دسترس نشان می دهد که بخش بزرگی ( حدود ۳/۸۹ درصد ) از مهاجران وارد شده به شهر فریمان در دهه مورد نظر کسانی هستند که از مراکز جمعیتی استان خراسان به این شهر آمده اند که در میان آنان نیز مهاجران وارد شده از سایر مراکز جمعیتی شهرستان فریمان ، سهم نسبی قابل توجهی (۷/۴۹ درصد ) را تشکیل می دهند . پس از استان خراسان ، تعداد و سهم نسبی مهاجران وارد شده از استان تهران ۸۵ نفر ( ۶/۲ درصد ) استان

سیستان و بلوچستان ۶۰ نفر ( ۸/۱ درصد ) استان مازندران ۲۶ نفر (۸/۰ درصد ) و استان کرمان ۱۹ نفر ( ۶/۰ درصد ) بیشتر از سایر استانها می باشد که جمعاً مبداء مهاجرت ۷/۳ درصد از مهاجران وارد شده به شهر فریمان هستند به این ترتیب شهر فریمان را باید یکی از پایگاههای اولیه استقرار و اسکان مهاجران داخل شهرستانی استان خراسان تلقی کرد.

– تعداد خانوار و متوسط تعداد اعضای آن :
بر پایه نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۷۵ تعداد خانوارهای معمولی ساکن شهر فریمان در این سال بالغ بر ۵۵۱۸ خانوار است که با توجه به تعداد جمعیت این خانوارها متوسط تعداد اعضای هر یک از آنها ۸۶/۴ نفر است. اندازه این میانگین نشان دهنده بزرگی نسب خانوارهای ساکن شهر و فراوانی بالنسبه بیشتر خانوارهای دارای جمعیت زیاد است که می تواند ناشی از وجود خانوارهای سنتی و چند هسته ای و زیاد بودن با روری در میان زنان بخشی از خانوارها و … باشد. در سال مورد بررسی در کل خانوارهای معمولی ساکن شهر فریمان سهم نسبی خانوارهای کم جمعیت (۱ تا ۳ نفره ) ۰/۳۳ درصد ، خانوارهای با جمعیت متوسط (۴ و۵ نفره ) ۰/۳۰ درصد و خانوارهای پرجمعیت (۶ نفره و بزرگتر ) ۰/۳۷ درصد است .

می توان نشان داد که در طول دهه گذشته به موازات کاهش میزان باروری و زاد ولد در جمعیت شهر فریمان متوسط یک خانوار و نیز فراوانی نسبی خانوارهای پرجمعیت در این شهر نیز کاسته شده است . در سال ۱۳۶۵ متوسط بعد خانوار در شهر فریمان ۱۹/۵ نفر بوده و سهم نسبی خانوارهای کم جمعیت با جمعیت متوسط و پرجمعیت در کل خانوارهای معمول ساکن شهر نیز به ترتیب ۷/۲۸ درصد ، ۵/۲۷ درصد و ۸/۴۳ درصد است .

جدول شماره ( ۱۲ ) – توزیع خانوار های معمولی ساکن شهر فریمان به تفکیک تعداد اعضا
شرح مجموع ۱ نفره ۲ نفره ۳ نفره ۴ نفره ۵نفره ۶ نفره ۷ نفره ۸ نفره ۹ نفره ۱۰ نفره و بیشتر
تعداد ۵۵۱۸ ۲۱۷ ۶۴۸ ۹۵۶ ۹۰۸ ۷۴۶ ۶۶۲ ۵۹۰ ۳۹۴ ۲۳۲ ۱۶۵
درصد ۱۰۰٫۰ ۳٫۹ ۱۱٫۸ ۱۷٫۳ ۱۶٫۵ ۱۳٫۵ ۱۲٫۰ ۱۰٫۷ ۷٫۱ ۴٫۲ ۳٫۰
ماخذ : سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۷۵ ، نتایج تفصیلی شهر فریمان

– آموزش
در آبان ۱۳۷۵ از جمعیت ۶/۲۴ ساله شهر فریمان ۳۶/۷۱ درصد در حال تحصیل بوده اند . در این شهر ۱۶/۹۶ درصد از کودکان ، ۸۵/۹۱ درصد از نوجوانان و ۴۸/۳۸ درصد از جوانان به تحصیل اشتغال داشته اند .
از جمعیت این شهر ۴۵۳۲ نفر در دوره ابتدایی و سواد آموزی ، ۲۷۲۷ نفر در دوره راهنمایی ، ۲۰۶۷ نفر در دوره متوسطه و ۱۸۰ نفر در دوره عالی در حال تحصیل بوده اند .
جدول شماره ( ۱۳ ) –درصد جمعیت ۶-۲۴ ساله در حال تحصیل بر حسب گروه های عمده سنی به تفکیک جنس
گروه های عمده سنی شهر فریمان
مرد زن
جمعیت (۶-۲۴ ساله ) ۷۳٫۵۱ ۶۹٫۲۱
کودکان (۶-۱۰ ساله ) ۹۶٫۳۲ ۹۶٫۰۱
نوجوانان (۱۱-۱۴ ساله ) ۹۳٫۶۴ ۹۰٫۰۷
جوانان (۱۵-۲۴ ساله ) ۳۹٫۴۱ ۳۷٫۵۵
ماخذ : سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۷۵ ،نتایج تفصیلی شهر فریمان

خصوصیات اقتصادی شهر
تصویر کلی فعالیت های اقتصادی شهر در زمینه کشاورزی ، صنعت ،تجارت و خدمات :
بر پایه نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۷۵ از کل شاغلان ساکن شهر فریمان ۵۹۸ نفر ( ۱/۱۰ درصد ) در بخش کشاورزی و دامپروری ، ۲۳۲۵ نفر( ۷/۳۹ درصد ) در بخش صنایع و معان و ۲۸۵۳ نفر( ۵/۴۸ درصد) در بخش خدمات به کار اشتغال دارند . ضمن آن که نوع فعالیت ۱۰۱ نفر ( ۷/۱ درصد ) از شاغلان نیز نامشخص و اظهار نشده است . این الگوی توزیع هر چند

نشان دهنده نقش مسلط بخش خدمات در ایجاد اشتغال برای جمعیت فعال شهر است لیکن مبین اهمیت بسیار زیاد اشتغال در بخش صنایع و معادن نیز می باشد به طوری که از هر ۱۰ نفر شاغل ساکن این شهر تقریباً ۵ نفر در بخش خدمات ، ۴ نفر در بخش صنایع و معادن و ۱ نفر در بخش کشاورزی و دامپروری مشغول به کار می باشند . از این رو ملاحظه می شود که در قیاس با بخش خدمات و بخش صنایع و معادن بخش کشاورزی و دامپروری در ایجاد اشتغال برای ساکنان شهر

دارای اهمیت و نقشی بسیار کوچک است . در همین سال اندازه این چهار نسبت در نظام اشتغال شهری استان خراسان به ترتیب ۴/۶ درصد ، ۷/۳۱ درصد ، ۹/۵۹ درصد و ۰/۲ درصد بوده است .
بررسی کلی وضع فعالیت و اشتغال در شهر:
ویژگی های اقتصادی جمعیت بازتاب نظام کنش و واکنش جامعه نسبت به انجام فعالیت های اقتصادی و نیز امکانات و منابعی است که در فرآیند این فعالیت ها مورد استفاده قرار می گیرد. شاخص ها و ممیز هایی چون میزان فعالیت ، میزان اشتغال و بیکاری و ساختار بخشی و رشته فعالیتی و نیز وضع شغل شاغلان از جمله این ویژگی ها است که در بندهای زیر به آنها اشاره می شود.
– میزان فعالیت جمعیت :
میزان فعالیت جمعیت نشان دهنده میزان مشارکت آنان در فعالیت های نظام اقتصادی است . بر این اساس میزان فعالیت عمومی جمعیت نشان دهنده درصدی از جمعیت در سن کار و فعالیت ( جمعیت ده ساله و بالاتر ) است که وارد بازار کارشده و متقاضی شغل و انجام فعالیت اقتصادی

می باشند ( جمعیت فعال ) . ازآنجا که به دلایل مختلف معمولاً همه افرادی که وارد بازار کار می شوند امکان یافتن شغل و مشارکت عملی در فعالیت های اقتصادی را نمی یابند و در جستجوی کار در این بازار هستند، لذا اندازه میزان فعالیت واقعی نشان دهنده درصدی از جمعیت در سن کار و فعالیت می باشند که عملاً مشغول انجام فعالیت های اقتصادی می باشند ( شاغلان ) . به این ترتیب هر چند سهم نسبی بیکاران در جمعیت فعال وارد شده به بازار کار بیشتر باشد تفاوت اندازه این دو شخاص اقتصادی جمعیت هم بیشتر است .
برپایه نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۷۵ در این سال تعداد کل جمعیت ده ساله و بالاتر ساکن شهر فریمان بالغ بر ۱۹۷۹۱ نفر بوده است که از میان آنان ۶۵۲۵ نفر وارد بازار کار شده ( جمعیت فعال ) و ۱۲۹۰۳ نفر نیز در خارج از این بازار قرار دارند ( جمیعت غیر فعال ) . ضمن آن که وضع فعالیت ۳۶۳ نفر از آنان نیز نامشخص و اظهار نشده است به این ترتیب اندازه میزان فعالیت عمومی جمعیت شهر فریمان ۶/۳۳ درصد است این رقم به معنی آن است که حدود یک سوم جمعیت در سن کار و فعالیت شهر وارد بازار کار شده و مایل به مشارکت در انجام فعالیت های اقتصادی است و حدود دو سوم آنان هرگز وارد بازار کار نشده و تمایلی به انجام این فعالیت ها ندارند.
بررسی های اجمالی وجود این وضعیت را نشان می دهد :
عدم ورود بخش قابل توجهی از زنان به بازار کار و پرداختن آنان به امور خانه دارای مهمترین عامل پایین بودن اندازه این شاخص است در سال ۱۳۷۵ حدود ۵/۵۴ درصد از کل زنان ده ساله و بالاتر ساکن شهر فریمان خانه دار بوده اند و این گروه ۱/۲۷ درصد کل جمعیت ده ساله و بالاتر ساکن شهر را تشکیل می دهند .

سهم نسبی قابل توجه نوجوانان وجوانان در جمعیت در سن کار و فعالیت و اشتغال به تحصیل آنان نیز از جمله عوامل اصلی وارد نشدن آنان به بازار کار وبه منزله اندازه میزان فعالیت عمومی جمعیت است. این ویژگی هم در میان مردان و هم در میان زنان مشاهده می شود در سال ۱۳۷۵ حدود ۲/۳۲ درصد از جمعیت ده ساله و بالاتر ساکن شهر فریمان را محصلان تشکیل می داده اند .
برآیند تاثیر این دو عامل و سایر عوامل ذی مدخل در ورود جمعیت به بازار کار ( مانند بازنشستگی ، عدم توانایی انجام کار و…) در میان مردان و زنان ساکن شهر باعث شده است تا میزان فعالیت عمومی زنان (۶/۷ درصد ) در سطح بسیار پایینی بوده و به مراتب پایین تر از میزان متناظر آن برای مردان ۲/۵۹ درصد می باشد و یا این که زنان تنها ۲/۱۱ درصد کل جمعیت فعال شهر را تشکیل دهند .

همچنین اطلاعات سرشماری نشان می دهد از کل جمعیت فعال شهر تعداد ۵۸۸۷ نفر شاغل و ۶۳۸ نفر بیکار هستند .لذا اندازه میزان فعالیت واقعی جمعیت شهر در محدوده ۳/۳۰ درصد است و اندازه متناظر آن برای مردان و زنان به ترتیب ۷/۵۴ در صد و ۶/۵ درصد وبوده و سهم نسبی زنان شاغل در کل شاغلان شهر ۱/۹ در صد می باشد به بیان دیگر از هر ۱۱ شاغل ساکن شهر فریمان ۱۰ نفر مرد و ۱ نفر زن است

.
– میزان اشتغال و بیکاری
میزان اشتغال نشان دهنده درصدی از جمعیت فعال (عرضه نیروی کار) است که امکان یافتن شغل را داشته است. بنابراین اندازه میزان اشتغال جمعیت نشان دهنده میزان هماهنگی و انطباق عرضه و تقاضای شغل است که عرضه شغل متاثر از میزان امکانات و پتانسیل اشتغال زایی نظام اقتصادی شغل ناشی از عرضه نیرو کار می باشد.

هر چه فاصله این دو بیشتر باشد اندازه میزان اشتغال کمتر و میزان بیکاری بیشتر می باشد ( ضمن آن که همواره سطحی حداقل از میزان بیکاری به عنوان یک وضعیت ناگزیر نظام اقتصادی وجود دارد ) .
در هر حال با توجه به آمارهای ارئه شده در بالا اندازه میزان اشتغال جمعیت فعال ساکن شهر فریمان در سال ۱۳۷۵ در حدود ۲/۹۰ درصد و اندازه میزان بیکاری جمعیت فعال شهر ۸/۹ درصد است اندازه متناظر این دو نسبت برای مردان فعال ساکن شهر ۴/۹۲ درصد و ۶/۷ درصد و برای زنان فعال ساکن شهر ۴/۷۳ درصد و ۶/۲۶ درصد است که حاکی از بیشتر بودن میزان بیکاری در میان زنان ( علیرغم پایین بودن میزان فعالیت آنان ) در قیاس با مردان است.

جدول شماره ( ۱۴ ) – توزیع جمعیت ۱۰ ساله و بالاتر شهر فریمان بر حسب وضع فعالیت و اشتغال در سال۱۳۷۵

شرح مجموع جمعیت فعال شاغل بیکار جمعیت غیر فعال محصل خانه دار سایر اظهار نشده
مرد و زن ۱۹۷۹۱ ۶۵۲۵ ۵۸۸۷ ۶۳۸ ۱۲۹۰۳ ۶۳۷۴ ۵۴۱۱ ۱۱۱۸ ۳۶۳
مرد ۹۹۷۲ ۵۷۹۲ ۵۳۴۹ ۴۴۳ ۳۹۸۸ ۳۲۳۲ ۵۵ ۷۰۱ ۱۹۲
زن ۹۸۱۹ ۷۳۳ ۵۳۸ ۱۹۵ ۸۹۱۵ ۳۱۴۲ ۵۳۵۶ ۴۱۷ ۱۷۱
ماخذ : سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۷۵ ،نتایج تفصیلی شهر فریمان

– توزیع شاغلان بر حسب وضع شغلی آنان :
ساختار بخشی و رشته فعالیتی اشتغال ، تکنولوژی تولید ونظام بهره برداری و متناظر آن در کارگاههای اقتصادی و نیز الگوی تصدی گری بخش دولتی در نظام اقتصادی میزان اهمیت نسبی بازار محلی و کارگاههای کوچک اقتصادی، چگونگی اندازه سرمایه های به کارگرفته شده در جریان تولید و … عواملی هستند که ساختار وضع شغلی اشتغال را شکل می دهند . برآیند تاثیر عوامل موثر بر این ساختار در اقتصاد شهر فریمان باعث شده است تا در سال ۱۳۷۵ در نظام اشتغال این شهر :

از کل شاغلان شهر تعداد ۳۸۹۸ نفر ( ۸/۷۰ درصد ) وابسته به بخش خصوصی ۱۵۹۳ نفر( ۹/۲۸ درصد) وابسته به بخش عمومی و ۱۴ نفر( ۳/۰ درصد)وابسته به بخش تعاونی هستند . به این ترتیب ملاحظه می شود که علیرغم نقش واهمیت نسبی بخش عمومی در ایجاد اشتغال برای ساکنان شهر ، بخش خصوصی دارای اهمیتی به مراتب بیشتر از آن بوده و تقریباً از هر ۱۰ نفر شاغل ساکن این شهر بیش از ۷ نفر در بخش خصوصی و کمتر از ۳ نفر در بخش عمومی مشغول کار هستند.

ساختار بخشی ورشته فعالیتی نظام اقتصادی نقش بالنسبه قابل توجه بازار محلی در نظام مبادلات اقتصاد شهر وسهم بالنسبه با اهمیت سرمایه های کوچک و کارگاههای کوچک در اقتصاد شهر و … باعث شده است تا بخشی از نظام بهره برداری از کارگاههای شهر را نظامی پیشه ور متکی به بازار محلی در نظر بگیریم که بخش قابل توجهی از فعالیت آن از طریق کارگاههای کوچک انجام می شود و از همین رو بالغ بر ۱۱۳۱ نفر از شاغلان شهر را کسانی تشکیل می دهند که کارگاههای کوچک متعلق به خود را به تنهایی و یا به کمک اعضای فامیل و بدون پرداخت دستمزد اداره می کنند ( کارکنان مستقل ) این گروه از کارکنان ۸/۲۳ درصد کل شاغلان شهر را تشکیل می دهند .

سهم نظام کارفرمایی و مزد و حقوق بگیری در الگوی بهره برداری از کارگاهها و اقتصاد شهر در سطح بالای قرار دارد و نقش غالب و مسلط را در هدایت و کنترل فعالیت های پایه نظام اقتصادی شهر بر عهده دارد . در سال مورد نظر از کل شاغلان شهر ۸۸ نفر (۶/۱ درصد ) کارفرما و ۸/۲۴ نفر (۹/۴۳ درصد ) مزد و حقوق بگیر هستند که به وضوح نشان دهنده اهمیت نسبی زیاد این نظام در اقتصاد شهر است

.
از کل شاغلان شهر ۸۱ نفر ( ۵/۱ درصد ) کارکن فامیلی بدون مزد هستند که در کارگاههای کوچک پیشه وری – خانوادگی به کار اشتغال دارند .
می توان نشان داد که ساختار وضع شغلی شاغلان در بخش ها و رشته فعالیت های اقتصادی شهر با یکدیگر متفاوت بوده و نظارم کارفرمایی و مزد و حقوق بگیری در فعالیت های تولیدی و نظام پیشه وری و کارگاههای کوچک در بسیاری از فعالیت های خدماتی دارای اهمیت نسبی بیشتری در قیاس با سایر فعالیت ها می باشد.
جدول شماره ( ۱۵ ) – ساختار بخشی و رشته فعالیتی اشتغال در شهر فریمان در سال ۱۳۷۵
شرح تعداد درصد

مرد و زن مرد زن مرد و زن مرد زن
مجموع ۵۸۸۷ ۵۳۴۹ ۵۳۸ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰
کشاورزی و دامپروری و … ۵۹۸ ۵۸۴ ۱۴ ۱۰٫۱ ۱۰٫۹ ۲٫۶
معدن ۱۲ ۱۲ ۰٫۲ ۰٫۲
صنعت ۱۶۹۶ ۱۶۶۱ ۳۵ ۲۸٫۸ ۳۱٫۱ ۶٫۵
آب برق گاز ۹۲ ۸۷ ۵ ۱٫۶ ۱٫۶ ۰٫۹
ساختمان ۵۳۵ ۵۲۹ ۶ ۹٫۱ ۹٫۹ ۱٫۱
بخش خدمات ۲۸۵۳ ۲۳۹۸ ۴۵۵ ۴۸٫۵ ۴۴٫۸ ۸۴٫۶
عمده فروشی ، خرده فروشی رستوران و هتلداری ۷۰۶ ۶۹۴ ۱۲ ۱۲٫۰ ۱۳٫۰ ۲٫۲
حمل و نقل و انبارداری و ارتباطات ۴۹۸ ۴۹۲ ۶ ۸٫۵ ۹٫۲ ۱٫۱
واسطه گری های مالی ۷۳ ۷۲ ۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۰٫۲
مستغلات ، کسب و کار و … ۴۰ ۳۸ ۲ ۰٫۷ ۰٫۷ ۰٫۴

اداره امور عمومی و دفاع ۵۸۶ ۵۳۲ ۵۴ ۱۰٫۰ ۹٫۹ ۱۰٫۰
آموزش ۶۹۷ ۳۷۸ ۳۱۹ ۱۱٫۸ ۷٫۱ ۵۹٫۳
بهداشت و مددکاری اجتماعی ۱۳۱ ۹۵ ۳۶ ۲٫۲ ۱٫۸ ۶٫۷
سایر فعالیت های خدمات عمومی و اجتماعی و شخصی ۹۷ ۷۵ ۲۲ ۱٫۷ ۱٫۴ ۴٫۱
سایر فعالیت های خدماتی ۲۵ ۲۲ ۳ ۰٫۴ ۰٫۴ ۰٫۶
فعالیت های نامشخص و اظهار نشده ۱۰۱ ۷۸ ۲۳ ۱٫۷ ۱٫۵ ۴٫۳
ماخذ : همان

خصوصیات کالبدی شهر

بررسی ومشخص نمودن محدوده های مصوب فعلی(محدوده قانونی،حریم شهر)
هرشهردو محدوده دارد:
الف- محدوده قانونی : محدوده ای است که شهرداری موظف به ارائه خدمات عمومی مثل اتوبوس رانی ،پارک وفضای سبز،جمع آوری زباله و… می باشد.
ب- حریم شهر :اراضی وزمین های خالی است که بهترین گزینه برای ساخت وسازطی یک دوره زمانی خاص(درطرح جامع۲۵سال ودرطرح هادی ۱۰ساله می باشد) درنظر گرفته می شود.
درشهر فریمان محدوده قانونی بر هم منطبق می باشند واین محدوده حدود۶۴۰هکتار می باشد وحریم شهر شهر فریمان نیز حدود۲۴۰۰هکتار می باشد.

نقشه محدوده خدماتی وقانونی شهرفریمان

نظام سلسله مراتب و محله بندی شهر
در شهر فریمان تقسیم بندی و مرزبندی محلات و نواحی شهری بیشتر تابع سلسله مراتب و نظم شبکه معابر می باشد.
در وضع موجود خیابان امام موسی صدر ، امام خمینی و شهید رجایی در امتداد شمال و جنوب شهر را به دو ناحیه تقریبا مساوی شرقی و غربی تقسیم کرده اند.