مقدمه

نظر به اينکه کتاب الکترونيکي بخش هس ـتهاي تجارت ناشـران امريکا محسـوب ميشود، کتابخانهها و فروشندگان کتاب، برنامه‎هاي امانت کتاب الکترونيکي را با هدف ايجاد مشتري، با ابزار خوانش الکترونکي از راه دور مجهز و طراحي کردهاند.
به گفتة آمازون۱، دارندگان کتابخانة کيندل۲، برنامة جنجالبرانگيز امانت کتاب الکترونيکي که براي مشترکان اصلي آمازون طراحي شد، فروش کتاب‎هاي خود را براي عناوين کتابخانة الکترونيکي باال برد. دارندگان کیندل که دارای عضویت اولیه و اصلی در سـایت آمازون هسـتند، میتوانند از بین هزاران کتاب موجود در کتابخانة آمازون کتابی را بهرایگان امانت بگیرند. کتابخانة تازهتأسیس آمازون، متشکل از هزاران عنوان کتاب از جمله بیش از صد عنوان کتاب از بهترین و پرفروشترین کتابهای نيويورکتايمز است که کاربران میتوانند به مدت یک ماه به رایگان به امانت بگیرند.

اما جالب اينجاست که اخيراً ناشر بزرگ نيويورک، پنگوئن۳، در امريکا اعالم کرده است که ارائة عناوين جديد کتاب الکترونيکي به مشتريان و اعضاي کتابخانه را از طريق اوردرايو۴ )از مهمترين توزيعکنندگان کتاب الکترونيکي و محتواي ديجيتال به ۱۵۰۰۰ کتابخانة عمومي و دانشـگاهي در سراسر دنيا که بيش از ۱۱۰۰۰ اين کتابخانه‎ها در امريکاست( ادامه نخواهد داد.

در حالي که عامالن اصلي صنعت کتاب از جمله پنگوئن، اوردرايو و سايرين با فناوريهاي جديد فروش کتاب و خوانش الکترونيکي روبهرو هستند و کتابخانه‎ها همچنان به کار خود براي نسل جديد در عصر کتاب ديجيتال ادامه مي‎دهند: ايجاد مشتري با دسترسي رايگان به اطالعات با استفاده از فناوريهاي موجود و خريد کتاب‎هاي الکترونيکي از ناشران و امانت آنها به مشتريان درست مثل کتاب‎هاي چاپي.

۴۹

تابستان۱۳۹۱ شماره ششم

Archive of SID

گسترش امانت کتاب

فـصلنــا مه تحلیــــــلی پـــژوهشی کــتـاب مهر

ناشران هم به فروش کتاب‎هاي چاپي و الکترونيکي به کتابخانه‎ها ادامه مي‎دهند و از مؤسسات عمومي به عنوان سکوهاي بازاريابي براي کتاب‎هاي جديد خود استفاده مي‎کنند.
امانت کتاب الکترونيکي در سال ۲۰۱۲

براساس گزارش مجمع کتابخانه‎هاي امريکا در شيکاگو، بيش از ۱۲۰۰۰۰ کتابخانة عمومي، دانشـگاهي، دانشآمـوزي، نظامي، دولتـي و ويژه در امريـکا وجود دارد که قريـ ب به صد درصد کتابخانه‎هاي عمومي و دانشگاهي مجهز به اينترنت براي دسترسي کارکنان و عموم هستند.
مطابـق يک فصلنامة امريکايي با عنـوان Patron Profiles، دوسـوم کتابخانه‎ها گزارش کردهاند که براي مشـتريان خود امکانات کتاب الکترونيکي فراهم کردهاند. پژوهش صورتگرفته ميان ۱۰۲۹ کتابخانه در سال ۲۰۱۱ نشانگر آن است که کتابخانه‎ها در کل خواهان امکانات بيشتر و راحتتر براي دسترسي مشتريانشان به کتاب‎هاي الکترونيکي هستند.

در حقيقت، امانت کتاب الکترونيکي آنقدر در کتابخانه‎هاي عمومي امريکا طرفدار دارد که کتابداران منبع اطالعات کتاب الکترونيکي به نام e-book central را بعد از تعطيالت کريسمس در دسامبر راهاندازي کردند تا از هجوم خوانندگان بيتجربة کتاب الکترونيکي پيشگيري کنند.

شرکت‎هاي خصوصي هم کتاب امانت ميدهند. در نوامبر، آمازون کتابخانهاي را براي صاحبان ابزار کيندل خود راهاندازي کرد. در حال حاضر اين شرکت ۵۰۰۰۰ عنوان کتاب براي امانت دارد.
ناشران و امانت کتاب

مدير ارشد مجمع کتابخانه‎هاي امريکا اخيراً مالقاتي با نمايندگان برخي از ناشران بزرگ امريکا از جمله پنگوئن، مکميالن۵، رندم هاوس۶، سـيمون و شاسـتر۷ و گروه پرسوس۸ داشته است. در آن

۵۰

تابستان۱۳۹۱ شماره ششم

Archive of SID

گسترش امانت کتاب

فـصلنــا مه تحلیــــــلی پـــژوهشی کــتـاب مهر

نشست، دو ناشر رندم هاوس و پرسوس توافق کردند که کتابخانه‎ها کتاب‎هاي الکترونيکي آنها را خرداري کرده و امانت دهند. پنگوئن تنها کتابهاي قديمي خود را به کتابخانه‎ها عرضه کرد و مک ميالن و سيمون و شاستر هيچ کتابي به کتابخانه‎ها نفروختند.

در نتيجة اين نشسـت، رندم هاوس از اول مارس ارزش کتاب‎هاي الکترونيکي خود را براي توزيعکنندگان اوردرايو اينگرام و ۳M باال برد. عمدهفروشان خود ارزش کتاب‎ها را براي کتابخانه‎ها تعيين ميکردند.

ناشران مستقل کوچکتر تمايل يشتري براي تعامل ديجيتالي با کتابخانه‎ها دارند. آن اربر۹، نشر دانشگاهي، با کتاب الکترونيکي همانند کتاب‎هاي چاپي برخورد مي‎کند. ناشر با مشورت توزيعکنندة کتاب الکترونيکي، کتاب‎هاي الکترونيکي خود را به فروشندگان آنالين کتاب و کتابخانه‎ها مي‎فروشد. اين ناشر همچنين کتابهاي الکترونيکي را مستقيماً به کتابخانه‎ها مي‎فروشد و آنها را به سرورهاي کتابخانه آپلود مي‎کند و به کتابخانه‎ها اجازه مي‎دهد که کتاب‎ها را با فرمت کيندل يا EPUB عرضه کنند و در نهايت کتاب را به مدت دو يا سه هفته بدون محدوديت‎هاي کپي به کاربران کتابخانه امانت دهند. از نظر بسياري از ناشران، امنيت محتواي کتاب الکترونيکي بسيار مهم است و درست به همين دليل نشر پنگوئن از اين کار ممانعت مي‎کند.

امانتاجتماعي،توزيعکنندگان

در حالي که ناشران و کتابخانه‎ها در حال بررسي تعداد کاربران کتاب‎هاي الکترونيکي هستند، روزبهروز بر تعداد شرکتهايي که کتاب الکترونيکي امانت ميدهند، اضافه مي‎شود.

در حال حاضر اوردرايو بزرگترين توزيعکنندة کتابهاي الکترونيکي به کتابخانههاست. اين شرکت بيش از ۶۵۰۰۰۰ عنوان کتاب دارد و اين عناوين را به بيش از يک ميليون کاربر توزيع

۵۱

تابستان۱۳۹۱ شماره ششم

Archive of SID

گسترش امانت کتاب

فـصلنــا مه تحلیــــــلی پـــژوهشی کــتـاب مهر

مي‎کند. اينگرام و ۳M هم توزيعکنندگاني هسـتند که هم با کتابخانه‎ها کار مي‎کنند و هم به ارائة خدمات دانشگاهي و تحقيقاتي مي‎پردازند.

توزيعکنندگان سنتي هم به ديگران ملحق شدند تا روش‎هاي مختلف امانت کتاب الکترونيکي به کاربران را از طريق شبکه‎هاي اجتماعي چون کوپيا، شرکت مديريت زنجيرة تأمين ديجيتال، تسهيل کنند. در اين حالت ناشر خالق محتواي کتاب الکترونکي، با شبکة اجتماعي و گروهي از خوانندگان وايرلس الکترونيکي ارتباط برقرار مي‎کند و تجربة کشف جديد در صنعت کتاب رقم مي‎خورد.

در دسامبر، شبکة آزاد اجتماعي امانت کتاب الکترونيکي مديريت حقوق ديجيتال کتابهاي الکترونيکي را با دسترسي کامالً محدود و حفظ حقوق کپيرايت به اشتراک گذاشت.

اوردرايو هم شـبکة اجتماعي را با سيسـتم خود ادغام کرد تا بسته‎هاي کتاب را با دوستان به اشتراک بگذارد و سيستم عدم نمايش کتاب بر روي صفحة اصلي کتابخانه، توييتر و فيسبوک را ترغيب کند. اين توزيعکننده همچنين برنامهاي طراحي کرد که به کاربران اجازه مي‎دهد در صورت موجود نبودن کتاب براي امانت، کتاب‎ها را مستقيماً از آمازون خريداري کنند. اين طرح روند فروش کتاب را تسهيل مي‎کند.

آيندةامانتکتابالکترونيکي

در حالي که توزيعکنندگان، الگوهاي جديد توزيع کتاب الکترونيکي را از طريق کتابخانه‎ها تجربه مي‎کنند، کتابخانه‎ها خود در جستوجوي راه‎هاي جديد دسترسي به اطالعات هستند و همچنين تالش مي‎کنند اعتماد ناشران را جذب کنند.

به عنوان مثال، کتابخانة کنگرة امريکا با آرشيو اينترنتي محتواي آنالين و کتابخانة ديجيتال دانشـگاه ميشيگان هاتيتراسـت۱۰ کار مي‎کند تا کتاب‎هاي الکترونيکي را ديجيتالي و توزيع کند.

۵۲

تابستان۱۳۹۱ شماره ششم

Archive of SID

گسترش امانت کتاب

فـصلنــا مه تحلیــــــلی پـــژوهشی کــتـاب مهر

کتابخانة کنگره همچنين با همکاري ناشـران در جسـتوجوي راه‎هاي دستيابي به نسخه‎هاي دائمي کتاب‎هاي چاپشده است.

البراتوار نوآوري‎هاي آموزشي کتابخانة هاروارد در دانشکدة حقوق هاروارد تالش مي‎کند به پرسشهايي که در خصوص چگونگي امانت کتاب ديجيتال در کتابخانه‎ها در آينده مطرح مي‎شود، پاسخ دهد. اين البراتوار در حال طراحي ابزارهاي فناوري مدرن براي تسهيل روند اشتراک کتاب ميان ناشران، کتابخانه‎ها و مشتريان است. طبق گزارش جف گولدنسون۱۱، طراح وب و متخصص ارتباطات چندرسانهاي)مولتي مديا( در البراتوار، مهمترين نگراني اين البراتوار اين است که کتابخانه‎ها چگونه جستوجوي کاربران را در آينده پشتيباني، و براي پيدا کردن کتاب‎هاي جديد براي مشتريان از چه فناورياي استفاده‎خواهند کرد.