اقلیم تهران

تقسیمات اقلیمی ایران
به منظور استفاده در معماری، شرایط اقلیمی ایران را به ۴ منطقه، سرد و گرم و خشک، معتدل و گرم و مرطوب تقسیم نموده اند.
البته تقسیمات اقلیمی ایران را به لحاظ معماری به ۶ منقطه تقسیم کرده اند در بررسی هایی که به طور مقدماتی در زمینه گروه بندی اقلیمی شهرهای ایران از نظر عملکرد حرارتی ساختمانهای معمولی انجام شده است این شهرها را به شش گروه اقلیمی تقسیم شده اند. معیار این تقسیم بندی عملکرد حرارتی عنصار مختلف ساختمانی و نحوه کنترل نهایی فضاهای داخلی ساختمان بوده است.

تقسیمات اقلیمی
۱- اقلیم سرد ۲- اقلیم معتدل و مرطوب ۳- اقلیم نیمه بیابانی ۴- بیابانی شدید
۵- خیلی گرم ۶- خیلی گرم و مرطوب

نقشه پهنه بندی اقلیمی ایران
گروه اقلیمی ۱- گروه اقلیمی ۲ -گروه اقلیمی ۳-گروه اقلیمی ۴-گروه اقلیمی ۵-گروه اقلیمی ۶
با توجه به پهنه بندی اقلیمی فوق می توان طراحی اقلیمی انجام داد طراحی اقلیمی طراحی است که بتواند با بهره گیری از نیروهای طبیعی با امکانات بالقوه موجود در پیرامونش حتی الامکان شرایط محیطی مناسبی در فضاهای داخلی و محیط بلافصل خود ایجاد نموده یا از طریق هماهنگی با شرایط محیطی مصرف انرژی را به حداقل ممکن رسانید این عوامل اقلیمی در شکل گیری الفبای معماری آن منطقه تأثیر بسزائی خواهند داشت.

همانطور که در نقشه دیده می شود قسمت شمالی تهران که کوهپایه های البرز را شامل می شود دارای اقلیم سرد و قسمت میانی و جنوبی تهران دارای اقلیم نیمه بیابانی می باشد بنابراین منطقه ۱۲ تهران دارای اقلیم نیمه بیابانی می باشد.
گروه اقلیمی نیمه بیابانی
این گروه مناطق کوهپایه ای کشور به طور کلی اراضی حد فاصل مناطق مرتفع (کوهستانی) و مناطق کویری را در بر می گیرد. به همین دلیل دارای شرایطی نیمه کویری است که عمده ترین ویژگی آن نوسان دمای هوا است.

در اکثر نقاط واقع در این اقلیم ، متوسط حداقل دمای هوای در سردترین ماه سال زیر صفر و متوسط حداکثر آن در گرمترین ماه سال بالاتر از ۳۵ درجه است.
مشخصات اقلیمی تهران:
دشت تهران به ارتفاع ۱۱۹۱ متر از سطح دریا به طور کلی دارای آب و هوای گرم و خشک است و فقط نواحی شمالی آن در دامنه های کوهستان البرز است. هوای تهران در تابستان گرم و خشک و در زمستان سرد است.
توزیع مکانی بارش در استان تهران
بارش در سطح تهران، اساساً تحت تأثیر ارتفاع قرار دارد به طور که از جنوب به شمال که ارتفاع زمین افزایش می یابد به میزان بارش نیز افزوده
می شود میزان بارش در سطح استان به تناسب ارتفاع کم یا زیاد می بشود میانگین نزولات در شهر تهران ۲۲۹ میلیمتر است.
دما
میانگین دمای تهران ۱۷ درجه سانتیگراد است این میانگین به ۶/۲۲ درجه در تابستان و در زمستان به ۵/۱۱ درجه سانتیگراد می رسد حداکثر – حداقل دما ۴۴ درجه در تابستان و ۸/۱۴ درجه سانتیگراد زیر صفر در زمستان است.
جهت استقرار ساختمان
جهت مناسب استقرار ساختمان نقش بسیار مهمی در تأمین بخشی از نیازهای حرارتی فضاهای داخلی به طور طبیعی ایفا می کند.
در این اقلیم بهتر است ساختمان در جهت دریافت حداکثر انرژی خورشیدی در ماههای سرد و همچنین در جهتی که نمای آن در حوزه بی اثر یا نیمه موثر بادهای سرد زمستانی باشد مستقر گردد.
از نظر دریافت انرژی خورشیدی در طول سال جهت های جنوب تا ۳۰ درجه شرقی مناسب ترین و جهت ۱۵ تا ۶۰ درجه غربی مناسب ترین جهت محسوب می شوند.

کروکی روش های طراحی با اقلیم
به طور کلی محور اصلی بنا باید در جهت غالب باد عمود باشد البته پلان
می تواند حول این محور حدود ۲۰ درجه الی ۳۰ درجه بچرخد.
استفاده از مداد با ظرفیت حرارتی زیاد جهت ذخیره حرارت خورشید.
درختان همیشه سبز در قسمت غرب و شمال غرب اغلب می توانند مانعی در مقابل باد زمستان باشند سایر رستنی ها و نرده ها و دیوارها می توانند نقش بادشکن داشته باشند.
در سمت غرب خانه از گیاهان زیاد بوته ها و پرچین ها استفاده می شود تا مانعی در مقابل آفتاب بعدازظهر باشد.

استفاده از تابش بند افقی – تابش و نور قابل کنترل.
مسکن
مسکن مایحتاجی که از ضروری ترین نیازهای زندگی است همواره در طول تاریخ حیات اجتماعی انسان سهم اساسی داشته و بشر برای ساختن و پرداختن خانه، یا بقول ابن عین چهار گوشه دیوار خود بخاطر جمع که کس نگوید از این جای خیز و آن جارو دائماً تلاش کرده جنگیده ، ابلاغ نموده، دفاع کرده تا آن را با شرایط اقلیمی، جغرافیایی و اکولوژی و اجتماعی خود وفق دهد.
مسکن به عنوان مهمترین فضایی که انسان رو آن رشد می یابد مورد توجه است.
با طراحی صحیح می توان رابطه مناسبی بین فضاها و نیازهای واقعی بوجود آورد.
طراحی خانه باید بر اساس عواملی مهم و اساسی مانند فرهنگ و سنن و تاریخ جامعه وضعیت اجتماعی و اقتصادی جلسه – عوامل جغرافیایی و اقلیمی و همچنین نیازهای مادی و معنوی افراد استفاده کننده و رفتارهای افراد استفاده کننده و عوامل مهم روانی که تأثیر مستقیم در شخصیت واقعی از خانواده دارند باید مورد توجه قرار گیرند . تا اشخاص بتوانند هویت خود را در اجتماع خویش مشخص کنند.
روح الامینی محمود – سهم فضاهای معماری در زندگی سنتی ایران در اولین سمینار مرمت بناها و شهرهای ایران – وجود آینده مراکز مسکونی تاریخی.

ویژگیهای کیفی و عوامل مهم برای طراحی مسکن مطلوب
معیارهای مسکن مطلوب به این محدود نمی گردد که سرپناه و حافظ انسان در برابر شرایط نامساعد جوی و گزند حیوانات واحتمالاً آسیب همنوعانش باشد و یا این که تأمین آن برای هر کس مقدور باشد همه این ها روزمند لکن کافی نبوده و همه مسائلی نیستند که در تعریف مسکن

مطلوب باید به آنها توجه شود یکی از نکات ضروری و بسیار مهم آن است که مسکن باید محل و فضایی فراهم آورنده آرامش ، آسایش و سکینه برای مسکن خویش باشد. مسکن نه تنها باید شرایطی را داشته باشد تا خانوارها از نظر اقتصادی توان رفته آن را داشته باشند باید شرایطی را داشته باشد که بتوان به عنوان محل امن مسکنی و آرامش انسان عمل نماید.
اگر برخی عوامل مرتبط با مسکن مثل الگوی ساخت و نوع مصالح (و حتی زمین) ثابت و به عنوان ارزش فرض شوند و مدها بر آن حاکم باشند. از
دیده یی میزان بودجه در اختیار برای تهیه مسکن نیز ثابت باشد ناچار دائماً از ویژگیهای کیفی و وسعت آن کاسته می شود.

 

رعایت سلسله مراتب شهری
توجه به سلسله مراتب فضائی از فضاهای عمدی و نیمه عمدی تا نیمه خصوصی و خصوصی در طراحی فضاهای شهری از مسائل مهمی است که باید در هر مجموعه ای رعایت شود تسلسل این فضاها در بافت شهرهای قدیمی به صورت ارتباط مرکز محله توسط گذر اصلی به مراکز کوچک
محله ای و توسط گذرهای فرعی تر به مراکز جزء محلات و از آنجا مراکز واحدهای همسایگی و از طریق معابر فرعی و گامبن نسبت به دربند و هشتی و حیاط بوده است رعایت این تسلسل به عنوان ضامن حفظ ارزش فضاها باید مورد توجه قرار گیرد.
رعایت سلسله مراتب شهری از عمومی تا خصوصی
عرصه نیمه عمومی – فضای مشترک بین چند همسایه:
– برای آنکه در این عرصه – امکان بازی و امنیت کودکان در این فضا وجود داشته باشد .
– فضاهایی برای حضور والدین، همنشینی و گفتگوی آن ها وجود داشته باشد.
– وجود فضاهایی برای فعالیتهای گروهی همسایگان وجود داشته باشد.
لازم است تا حد امکان از تردد وسایل نقلیه موتوری در امان باشد. اما فراهم سازی شرایط آسایش برای اهالی مسیرهایی برای دسترسی اتومبیل به تمام واحدهای مسکونی در نظر گرفته می شود.
رعایت سلسله مراتب دسترسی
همانطور که در بخش شبکه ارتباطی ذکر شد . طراحی اصولی دسترسی آن است که سطوح مختلف حرکت سواره را بر سلسله مراتب معینی استوار کند . کاهش تدریجی درجه دسترسی از پخش کننده محلی تا فضاهای دسترسی به چند واحد مسکونی تاثیر و یا حضور وسایل نقلیه را در محیط مسکونی کم کرده و از مخاطراتی مانند صدا، خطر تصادف برای عابر پیاده مختل کردن خلوت و سکوت محیط مسکونی می کاهد.
– توجه به ارزشهای فرهنگی و الگوهای زیس

تی
در هر منطقه ای سنتهایی از معماری بومی وجود دارد که می توانند به عنوان نکات با ارزش در تجلی کالبدی ارزشهای فرهنگی سهیم باشند فضاهای داخلی و خارجی نماها اعم از مسکونی و غیر مسکونی باید به نوعی منعکس کننده ارزشهای فرهنگی و الگوهای زیستی ساکنین آن و استفاده کنندگان از آن باشد.)

– ایجاد حس تعلق
ایجاد حس تعلق به محیط در ساکنین به عنوان ضامن حفظ و نگهداری مجموعه با خلق فضاهای باهویت و ایجاد تنوع در فضا و نما و استقرار واحدهای قابل شناسایی وقلمروهای تعریف شده وبه یادماندن بناهاو واحدهای مسکونی از اصول مهم و قابل توجه در طراحی یک مجموعه مسکونی است .
– توجه به انسان
مهمترین موضوعی که در ارتباط با مسکن باید مورد توجه قرار گیرد انسان است انسان به تبع طبیعت ثلاثه خویش (متشکل از بدن ، نفس، روح) نیازهای سه گانه ای دارد که در یک از این نیازها به قلمرو خاصی از حیات تعلق دارد.
بنابراین مسکن در عین پاسخگویی به نیازهای مادی به نیازهای معنونی انس

ان نیز پاسخ دهد.)
محرمیت و اشراف و حریم خصوصی
مصون بودن فضاهای داخلی مسکن از دید بیگانگان موردی است که آسایش خانواده سخت به آن وابسته است. در واقع، مسکن به عنوان محل امن و آرامش خانواده ها باید به گونه ای مناسب ، از مشرف قرار گرفتن در امان بماند.
نیاز به ایجاد و حفظ حریم خصوصی و جلوگیری از اشراف و دید مستقیم بیگانه بر فضاهای خصوصی – نشأت گرفته از خصوصیات فرهنگی و اجتماعی جامعه ماست و از دیرباز بر طرح خانهها و استقرار فضاها یا باز شوهای آنها تأثیر گذاشته است. پنجره های داخلی همگی رو به حیاط داخلی خانه داشته و هیچیک به معابر عمومی باز نمی شوند و یا در صورتیکه رو به معبود داشته باشند در ارتفاعی نیستند که امکان اشراف به آنها از معابر بدهند.
در بافت جدید شهرها مشکل اشراف تشدید شده و حریم خصوصی زندگی افراد را تهدید می کند احساس حضور یا نظارت بیگانه بر زندگی داخلی حس امنیت را از افراد گرفته آرامش و آسایش ساکنین را مختل می کند لذا توجه به این امر از نکات مهم طراحی یک مجموعه مسکونی به شمار می رود رعایت برخی نکات در کاهش مسئله اشراف و افزایش حس امنیت در حریم خصوصی. در موفقیت طرح امر بسزائی دارد:
الف – رعایت فاصله بین ساختمانهای در دو سمت کوچه:
ب – جلوگیری از دید مستقیم از معابر عمومی به درون خانه هایی که در طبقات همکف قرار دارند. (فضاهای نیمه باز، فضای سبز، دیوارهایی که دید را محدود می کنند و…)
ج – ازدیاد ارتفاع جان پناه ایوانها – بالکنها و دیوار حیاطهای برای خصوصی تر کردن این فضاها .
د- در ارتفاع قرار دادن پنجره های فضاهای خصوصی که مجاور معابر هستند.
الاشراف و حریم خصوصی جلوگیری از دیدمستقیم به فضاهای خصوصی و همچنین ارتباطات صحیح فضاهای داخلی باید به گونه ای باشد که اولاً
غریبه ها بر فضاهای داخلی تسلط نداشته باشند (عرصه عمومی و خصوصی خانه) – ثانیاً قلمرو اعضاء خانواده (والدین و فرزندان دختر و پسر) نیز به طریق مناسب از یکدیگر تفکیک شوند.
– ایمنی و امنیت

ویژگی های معماری مسکن مطلوب باید به گونه ای باشد که درجات مختلف امنیت را برای ساکنین فراهم آورد . این امنیت اعم از امنیت در مقابل بلایا و سوانح طبیعی و غیرطبیعی امنیت در برابر اثرات ناشی از فعالیتهای انسانی و سایر جنبه های امنیت به شمار رود. در جهت تأمین امنیت، منظور داشتن عوامل زیر توصیه می شوند.
– مکانیابی مناسب مسکن نسبت به سایر عملکردهای شهری.
– انتخاب مصالح مناسب و اتخاذ روشن مناسب ساخت.

– پنجره ها – دربها و… در مجاورت فضای عمومی باید به گونه ای طراحی شوند که امنیت کامل را برای ساکنین تأمین نمایند.
– حفظ استقلال و قلمرو خصوصی واحد مسکونی از فضاهای عمومی با طراحی صحیح.
– فضاهای واسط و دیوارهای خارجی مناسب از آن جمله اند.
– قلمرو خصوصی واحدهای مسکونی باید از هیاهوی فضاهای جمعی به دور باشد.
– دسترسی نباید به گونه ای باشد که در بدو ورودیکه فضاهای متشکله قابل روئت باشد بلکه باید با چرخش حرکت، امنیت فضاهای داخلی تأمین شود.)

آرامش خانواده، اصل کارایی واحد مسکونی
آرامش اعضاء خانواده کیفیت مهمی است که توجه به آن ضرورت بنیادین مسکن مطلوب است. انسان از جهات بسیای به آرامش نیازمند است که این جهات، ناشی از قلمروهای مختلف حیات انسانی است.
انسان برای عبادت ، مطالعه و کسب دانش، گفتگوهای خانوادگی ، و همچنین فعالیتهای فردی و جمعی از جمله استراحت و… به وجود آرامش نیاز تام دارد. ایجاد در محیط آرام در مسکن نیز به عواملی همچون مکانهایی مسکن نسبت به سایر عملکردها ، سلسله مراتب بین درون و بیرون بستگی تام دارد.
نیاز به فضاهای باز و نیمه باز خصوصی:
به منظور داشتن نزدیکی به طبیعت، امکان ایجاد و رشد گیاهان و استفاده از هوای آزاد و نیز لزوم وجود عرصه هایی جهت، بازی بچه ها، انجام بسیاری از فعالیتهای جاری منزل استراحت و تفریح بزرگسالان، معاشرتها و… می باشد که با ایجاد فضاهای باز و نیمه باز مناسب مانند حیاط و پشت بام، بهار خواب و… تأمین می گردد.
استانداردها و ابعاد و اندازه و نحوه ارتباط و استقرار فضاهای مسکن
در بخشهای قبل به بررسی ارتباط مسکن با فضای شهری پرداختیم در این بخش بیشتر به معرفی فضاهای داخلی و ارتباط آنها با هم و نحوه مکانیابی آنها می پردازیم.

فضای ورودی:
فضای ورودی مانند یک فیلتر ارتباط دهنده فضای خارج خانه با فضای داخلی خانه می باشد در این فیلتر دستشویی و رختکن وجود دارد و بهتر است از این مکان دری به آشپزخانه باز شود.
وجود فضای ورودی به این دلیل می باشد که افراد به طور ناگهانی وارد فضای اصلی خانه نشوند و دیه مستقیم از خارج به حریم خصوصی بسته شود و افراد پس از عبور از این فیلتر وارد خانه شوند.
نشیمن

مهمترین فضا برای برخوردهای اجتماعی در مسکن همین فضا می باشد. این برخوردها بیشتر درون خانوادگی است اما در زمان های خاص ارتباط خانواده های مختلف را نیز در بر می گیرد بیشتر خانواده های ایرانی زمان زیادی را در فضای نشیمن سپری می کنند به همین علت شرایط فیزیکی و روانی موجود در این فضا در سلامت روانی و رفتاری ساکنین بسیار مؤثر
می باشد.
فعالیتهایی که به عهده در نشیمن انجام می شود عبارتند از:
– بازی کردن
– تلویزیون دیدن
– مطالعه کردن و صحبت کردن با افراد خانواده
– پذیرایی از مهمان در صورت عدم وجود اتاق پذیرایی
بدلیل آنکه از فعالیتهای مهم در این فضا نشستن و صحبت کردن و تلویزیون دیدن است بنابراین ابعاد انسان در حالت نشسته ، فاصله مناسب برای گفتگو و زوایای مناسب برای دیدن تلویزیون در ابعاد فضا موثر است.
از جمله مهمترین عوامل در طراحی نشیمن داشتن نور خوب و دید منظر مناسب می باشد بهتر است فضای نشیمن در قسمت جنوبی خانه باشد تا دید مستقیم به فضای باز خصوصی داشته باشد و همچنین از نور جنوب استفاده کند.
ارتباط فضایی : نشیمن یک فضای نیمه عمومی می باشد و بهتر است با آشپزخانه و نهارخوری ارتباط مستقیم داشته باشد.
پذیرایی
این فضا یک فضای عمومی در خانه می باشد.
فعالیتهایی که به عمده در پذیرایی انجام می شود عبارتند از:
– نشستن و صحبت کردن با مهمان
– پذیرایی از مهمان

از نظر ابعاد این فضا مقداری از فضای نشیمن بزرگتر می باشد.
ارتباط فضایی: اتاق پذیرایی باید با ورودی خانه در ارتباط مستقیم باشد تا نحوه رسیدن به آن راحت باشد و همچنین با نهارخوری در ارتباط باشد.
نهارخوری
در صورتیکه برای صرف غذا از مبلمان ثابت استفاده شود برای طراحی این فضا توجه به مسائل زیر ضروری به نظر می رسد.
– تعداد اشخاصی که از نهارخوری استفاده می کنند.
– ابعاد میز و صندلی
– فضایی که برای عبور و برای سرویس دهی به میز لازم است.
در بسیاری از خانه ها فضای نهارخوری در داخل اتاق نشیمن وجود دارد.
ارتباط فضایی: اتاق نهارخوری یک فضای عمومی می باشد و باید با آشپزخانه و فضای نشیمن و فضای پذیرایی ارتباط مستقیم داشته باشد.
آشپزخانه
در آشپزخانه فعالیتهای گوناگونی از تهیه مواد اولیه و آماده سازی آن گرفته تا پخت پز و ا

نبار و نگهداری مواد غذایی و ظروف مربوطه انجام می شود. اما مسئله به همین جا ختم نمی شود علاوه بر فعالیتهای پخت و پز فعالیتهای دیگری چون غذا خوردن، شستن لباس، نیز در این فضا صورت می گیرد به طور خلاصه می توان چنین بیان کرد که آشپزخانه اتاق اصلی خانم خانه است که در طول شبانه روز بیشترین وقت را در آن سپری می کند مخصوصاً در جوامعی مثل جامعه ما که بسیاری از حلقه های اولیه آماده سازی و طبخ غذا در خانه انجام می شود این امر نمود بیشتری پیدا می کند بنابراین طراحی دوست ولی در این فضا در عین رعایت اصول روانی محیط از اهمیت خاصی برخوردار است.

در الگوی رفتاری خانوارهای جامعه مورد نظر، آشپزخانه گاهی با فضای غذاخوری ترکیب می بشود مسائلی که در طراحی آشپزخانه باید به آنها توجه نمود به شرح زیر است.