انواع سازوكار زمانبندي متغير سوپاپها
VVT
۱. سازوكار تغيير زاويه بادامك
زمانبندي متغير سوپاپ از نوع تغيير زاويه بادامك ساده‌ترين، ارزانترين، و متداول‌ترين سازوكاري استكه درحال حاضر مورد استفاده قرار مي گيرد. اساسا اين سازوكار زمانبندي سوپاپها را با تغيير دادن زاويه زمانبندي ميل بادامك تغيير مي‌دهد. به عنوان مثال در سرعت زياد ميل بادامك تنفس به اندازه ۳۰ درجه چرخانده مي‌شود تا سوپاپ هوا زودتر بازشود. اين حركت با استفاده از عملگر هيدروليكي اعمال شده و مقدار جابجايي موردنياز توسط سيستم كنترل الكترونيك موتور مراقبت و تنظيم مي‌شود.

توجه داشته باشيد كه سازوكار تغيير زاويه بادامك نمي‌تواند زاويه بازبودن سوپاپ را تغيير دهد و فقط دير يا زود باز شدن سوپاپ تنفس را تغيير مي‌دهد. در نتيجه اگر سوپاپ هوا زود باز شود، زود هم بسته مي‌شود و اگر دير باز شود، ديرهم بسته مي‌شود. همچنين نمي‌تواند كورس بازشدن سوپاپ را نيز تغيير دهد. با اين وجود ساده‌ترين، و ارزانترين شكل سازوكار زمانبندي متغير سوپاپ محسوب مي‌شود. زيرا برخلاف ساير سازوكارها كه براي هر سيلندر يك عملگر مستقل نياز دارد، اين سازوكار براي هر ميل بادامك تنها به يك عملگر هيدروليكي نياز دارد.

تغيير پيوسته يا گسسته زاويه ميل‌بادامك
ساده‌ترين سازوكار تغيير زاويه بادامك فقط ۲ يا ۳ نقطه ثابت براي تغيير زاويه دارد، مثلا زاويه ۰ و ۳۰ درجه. سيستم بهتر سازوكار تغيير پيوسته زاويه بادامك مي‌باشد كه هر زاويه‌اي بين ۰ تا ۳۰ درجه را برحسب سرعت پوشش مي‌دهد. واضح استكه بدين ترتيب زمانبندي بهنيه براي هرسرعتي قابل تنظيم است، ضمن آنكه تغييرات نيز با پيوستگي صورت مي‌گيرد كه مزيت مهمي است.

برخي طراحيها مانند سيستم :
BMW: VANOS (VAriable NOckenwellenspreizung, Variable Camshaft Lobe Separation)
برروي هر دو ميل بادامك تنفس و تخليه سازوكار تغيير پيوسته زاويه بادامك قرار دارد و موجب مي‌شود تا قيچي سوپاپ يا همپوشاني بيشتري بدست آمده و بازدهي بيشتري حاصل شود. به همين دليل است كه خودروي M3 3.2 از نمونه قبلي خود M3 3.0 كه فقط روي ميل بادامك تنفس عملگر تغيير پيوسته زاويه بادامك دارد، بازدهي بيشتري داشته و قدرت ۱۰۰ اسب بخار در هر ليتر توليد مي‌كند.در سري E46 اين سازوكار برروي ميل بادامك تنفس ۴۰ درجه و بروي ميل بادامك دود ۲۵ درجه تغيير زاويه ايجاد مي‌كند.

مثال ۱
BMW’s Vanos
(VAriable NOckenwellenspreizung, Variable Camshaft Lobe Separation)
همانطوريكه در شكل ديده مي شود، كاركرد اين مجموعه بسيار آسان است. به انتهاي ميل بادامك يك چرخدنده هليكال متصل شده است. اين چرخدنده هليكال در درون يك فنجاني قرار داشته و مي‌تواند در امتداد محور ميل بادامك حركت خطي داشته باشد. از انجائيكه چرخدنده هليكال داراي دندانه‌هاي مايل مي‌ياشد، در اثر حركت خطي فنجاني زاويه ميل بادامك نسبت به چرخدنـده

تايمينــگ اختـلاف فـاز پيـــــدا مي‌كند و موجب تقدم يا تاخير در باز و بسته شدن سوپاپها مي‌شود و به همين ترتيب عقب رفتن فنجاني اختلاف فاز در جهت معكوس ايجاد مي‌كند. مقدار جابجايي فنجاني بستگي به اختلاف فشار هيدروليك دارد. به اين ترتيب كه در كنار فنجاني دو حفره براي روغن قرار داشته و يك پيستون نازك در وسط آن دو حركت مي‌كند. جريان روغن بوسيله يك شير

الكترومغناطيس كنترل شده و روغن به ميزان لازم وارد حفره موردنظر در سمت جلو يا عقب پيستون مي‌شود. سپس حركت پيستون توسط يك محور به فنجاني منتقل و سبب جلو يا عقب رفتن آن شده و در نتيجه مقدار پيش افتادن يا تاخير در زاويه ميل بادامك تنظيم مي‌شود. به عبارت ديگر اگر مطابق شكل سامانه مديريت موتور فرمان ورود روغن به حفره سبز رنگ را صادر كند، پيستون به طرف ميل بادامك حركت كرده و فنجاني را هم به طرف ميل بادامك مي‌راند. در نتيجه موجب پيش افتادگي در زاويه باز و بسته شدن سوپاپها خواهد شد. به اين ترتيب تغيير پيوسته زمانبندي سوپاپها براساس موقعيت قرارگيري فنجاني بدست مي‌آيد.
مثال ۲
Toyota VVT-i
(Variable Valve Timing – Intelligent)
ميل بادامك متغير هوشمند تويوتا در مدلهاي مختلف خودروها، از تيني واريس Tiny Yaris تا سوپرا Supra نصب و مورد استفاده مي‌باشد. اين مكانيزم كم و بيش شبيه سيستم بكار رفته در BMW است ضمن آنكه تغيير پيوسته زمانبندي سوپاپها را نيز شامل مي‌شود. با اين وجود استفاده از لغت هوشمند بخاطر هوشمندي برنامه كنترل آن است. بطوريكه علاوه بر تغيير پيوسته زاويه بادامك براساس سرعت موتور، تغيير آن براساس عوامل ديگر مانند شتاب، شيب روي بطرف بالا و پايين را نيز شامل مي‌شود.

________________________________________
۲. سازوكار تعويض بادامك
شركت هندا در دهه ۸۰ ميلادي با ارائه سيستم معروف به VTEC پيشگام استفاده از VVT در خودروهاي سواري محسوب مي‌شود. اين عنوان در واقع مخفف Valve Timing Electronic Control بوده و براي اولين بار در خودروي Civic CRX و Civic NS-X مورد استفاده قرار گرفت و پس از آن برروي ساير مدلها رايج گرديد.
اين سيستم در واقع از دو سري بادامك با شكل نيمرخ تشكيل شده تا زمانبندي متفاوتي را توليد نمايد. يك سري از بادامكها در شرايط عادي و سرعت كمتر از ۴۵۰۰ دور در دقيقه مورد استفاده قرار مي‌گيرد. مجموعه ديگر بادامكها مربوط به سرعت بيشتر است. بديهي است كه چنين سازوكاري

قادر به تغيير پيوسته زمانبندي دريچه ها نيست و در نتيجه در سرعت كمتر از ۴۵۰۰ دور در دقيقه خودرو حركت نرمي داشته و در سرعت بيشتر از آن بطور ناگهاني اوضاع تغيير مي‌كند. اين مجموعه توان بيشينه را افزايش داده و سرعت دوراني بيشينه موتور را مانند يك خودروي مجهز به ميل بادامك مسابقه‌اي، به بيش از ۸۰۰۰ دور دقيقه مي‌رساند و موجب مي‌شود تا در يك موتور ۱۶۰۰ سي سي توان بيشينه ۳۰ اسب بخار افزايش يابد. با اين وجود براي رسيدن به چنين توان قابل

توجهي بايد سرعت موتور از مقدار معيني بيشتر باشد و رسيدن به آن نيازمند تعويض دنده مكرر خواهد بود. شركت هندا اخيرا در برخي مدلها سيستم VTEC دو مرحله‌اي را به يك سيستم ۳ مرحله‌اي توسعه داده است. اگرچه اين مجموعه همچنان نسبت به سيستمهاي تغيير پيوسته زاويه بادامك ضعيف‌تر مي‌باشد ولي چون مي‌تواند ارتفاع گشودگي سوپاپها را نيز تغيير دهد، يك سازوكار VVT قدرتمند محسوب مي‌شود.

فهرست انواع خودروها با سازوكار تعويض بادامك
Advantage: Powerful at top end
Disadvantage:2 or 3 stages only, non-continuous; no much improvement to torque; complex
Who use it? Honda VTEC, Mitsubishi MIVEC, Nissan Neo VVL
.
مثال۱
Honda’s 3-stage VTEC

(Valve Timing Elecrtonic Control)

آخرين سيستم ۳ مرحله‌اي VTEC كه برروي خودروي Civic با موتور تك ميل بادامك رو در ژاپن بكار رفته در شكل ديده مي شود. اين سازوكار داراي ۳ بادامك با زمانبندي و بر آمدگي مختلف است. لازم به ذكر است كه ابعاد و شكل نيمرخ بادامكها نيز با يكديگر متفاوت مي‌باشد. به عبارت ديگر بادامك سمت راست داراي نيمرخ با بر آمدگي متوسط و سرعت باز و بسته شدن آرام، بادامك سمت چپ داراي نيمرخ با بر آمدگي كم و سرعت باز و بسته شدن آرام، و بادامك مياني داراي نيمرخ با بر آمدگي زياد و سرعت باز و بسته شدن تند است.
مثال۲
Nissan Neo VVL
اين مجموعه بسيار شبيه سيستم بكار رفته در هندا بوده ولي بادامكهاي سمت چپ و راست داراي منحني نيمرخ يكساني هستند. در سرعت كم هر دو بازو مستقل از هم عمل كرده و سرعت حركت آرامتر و گشودگي كمتر سوپاپها را موجب مي‌شود و در سرعت بالا هر سه بازو به يكديگر متصل شده و سرعت حركت تندتر و گشودگي بيشتر سوپاپها را موجب مي‌شود. شايد تصور كنيد كه اين سازوكار يك سازوكار دو مرحله‌اي است، در صورتيكه مشابه همين سازوكار براي ميل‌بادامك دود نيز وجود داشته و در نتيجه ۳ مرحله به شرح ذيل قابل دسترسي مي‌باشد:

۱٫ در سرعت كم هر دو سوپاپ دود و هوا در وضع آرام هستند.
۲٫ در سرعت متوسط سوپاپ هوا در وضع تند و سوپاپ دود در وضع آرام است
۳٫ در سرعت تند هر دو سوپاپ دود و هوا در وضع تند هستند.
شانزده سوپاپ با دو ميل بادامك رو
DOHC – 16 Valve
طراحی ويژه‌ای كه برای سرسيلندر و محفظه احتراق موتور درنظر گرفته شده از نوع كاملا پيشرفته‌ بوده و برای هر سيلندر چهار سوپاپ برای تنفس و تخليه درنظر گرفته شده است. يعنی ۲ سوپاپ برای ورود مخلوط سوخت و هوا، و ۲ سوپاپ برای تخليه دود. سوپاپهای هوا هر دو در يك طرف سرسيلندر واقع شده‌اند و سوپاپهای دود نيز در طرف ديگر. به اين ترتيب تنفس و تخليه موتور تا حد قابل ملاحظه ای بهبود يافته و موجب می‌شود تا مخلوط هوای ورودی به موتور زياد شده و متناسب با آن قدرت موتور افزايش يابد. در موتورهای احتراق داخلی چهار زمانه همانطوريكه می‌دانيد تنها در

مرحله احتراق قدرت توليد می‌شود و در مراحل ديگر شامل مرحله تنفس، تراكم، و تخليه، كار فقط مصرف می‌شود. مزيت مهمي كه از ۱۶ سوپاپ كردن موتور بدست می‌آيد اين استكه هنگام تنفس برای مكيدن مخلوط تازه به درون سيلندر و تخليه دود به بيرون كار كمتری مصرف خواهد شد زيرا وجود دو دريچه گفته شد كه در طراحی موتور امكانات فنی ويژه‌ای مانند: توربوشارژر، ۱۶ سوپاپ با دو ميل بادامك رو، زمانبندی متغير سوپاپ و غيره درنظر گرفته خواهد شد. درباره ۱۶ سوپاپ و دو

ميل بادامك بودن مطالبی گفته شد.اكنون می‌خواهيم مزايای زمانبندی متغير سوپاپ را بررسی كنيم. زمانبندی سوپاپها چيست و چه اثری بر كاركرد موتور دارد؟ اين سؤالی است كه پاسخ آن استفاده از مكانيزم زمانبندی متغير سوپاپها را توجيه خواهد کرد.
زمانبندی متغيـر سوپاپها
V V T
پس از آنكه فن‌آوري بكارگيري چندسوپاپ برروي موتورها به عنوان يك سازوكار استاندارد درآمد، زمانبندي متغير سوپاپها قدم بعدي براي بهبود عملكرد حاصل از موتورها انتخاب شد؛ آنهم نه فقط براي افزايش قدرت و گشتاور. همانطوريكه مي‌دانيد زمانبندي تنفس و تخليه توسط شكل و زاويه قرارگيري بادامكها تنظيم مي‌شود. براي آنكه وضع تنفس بهينه باشد، موتور به زمانبندي مختلف سوپاپ در سرعتهاي مختلف نياز دارد. وقتيكه سرعت موتور افزايش مي‌يابد، زمان لازم برای تنفس و تخليه كم مي‌شود و بنابراين فرصت كافي براي ورود مخلوط تازه به درون موتور و محفظه احتراق و خروج سريع دود از موتور وجود ندارد. بنابراين بهترين راه حل اين استكه سوپاپ دود ديرتر بسته شده و سوپاپ هوا زودتر باز شود. به عبارت بهتر همپوشاني سوپاپهاي دود و هوا بايد متناسب با افزايش سرعت بيشتر شود.
بدون استفاده از فن‌آوري زمانبندي متغير سوپاپها، مهندسين مجبورند زمانبندي ميانه‌اي را براي موتور انتخاب كنند. براي مثال در يك خودروي باري ممكن است زاويه همپوشاني كمي‌ درنظر گرفته شود زيرا عموما آنرا با سرعت كم مي‌رانند. برعكس يك خودروي مسابقه‌اي نيازمند زاويه

همپوشاني زياد است زيرا بايد در حداكثر سرعت، حداكثر قدرت را داشته باشد. يك خودروي معمولي از زاويه همپوشاني متوسط برخوردار است زيرا چه در سرعت كم و چه در سرعت زياد بايد كاركرد مناسبي داشته باشد و نمي‌توان در اين خودروها يك ناحيه را قرباني ناحيه ديگر كرد درصورتيكه در خودروي مسابقه يا خودروي باري مي‌توان ناحيه‌اي از عملكرد را كه كمتر مورد

توجه مي‌باشد را قرباني ناحيه ديگر نمود. با استفاده از زمانبندي متغير سوپاپ، قدرت و گشتاور مي‌تواند در ناحيه وسيعي از سرعت بهينه شود.