بسته بندی

چکيده
با توجه به اهميت بسته بندي در کاهش فساد مواد غذائي و تاثير آن بر روي فروش محصول ، توجه به جنبه هاي مختلف آن بسيار ضروري است پلاستيکها طيف گسترده اي از موادي هستند که در سالهاي اخير استفاده روز افزوني از آنها جهت بسته بندي مواد غذائي صورت مي گيرد .
يکي از مسائلي که در استفاده از مواد بسته بندي بايد مورد توجه واقع شود ام
مهاجرت به عنوان انتقال مواد از ماده بسته بندي به ماده درون آن تعريف ميشود مهاجرت از دو جنبه مهارجت کلي و مهاجرت ويژه بررسي ميشود تحقيق حاضر تلاشي است براي بررسي مهاجرت مواد از بسته بندي هاي پلاستيکي تک لايه به مواد غذائي درون آنها .
برنامه ريزي تحقيق شامل هر دو جنبه مهاجرت کلي و ويژه ميباشد .
در بخش مهاجرت کلي ، تعدادي از پلاستيک هاي تک لايه رايج در بسته بندي مواد

غذائي از جمله فيلم هاي که در شرکت هاي مختلفي توليد شده بودند ، به عنوان نمونه هاي آزمايشي انتخاب و با استفاده از روشهاي استاندارد تحت آزمون مهاجرت کلي قرار گرفتند نتايج حاصل نشانگر سطح مهاجرت کلي پائين تري از حد مجاز استاندارد براي اين پلاستيکها ميباشد .
مقدمه
با توجه به اهميت و گستردگي توليد مواد غذائي در جهان و اهميت آن در زندگي روزمره جوامع بشري ، بررسي جنبه هاي مختلف مرتبط با آن حائز اهميت بسياري است در وضعيف کنوني روابط بين المللي ، غذا به عنوان محصولي استراتژيک در تعيين بسياري از معيارهاي اقتصادي ، سياسي ، فرهنگي و سنتي نقش مهمي ايفاء مي کند بنابراين مسئله حفظ نگهداري و توزيع مواد غذائي نيز اهميت شاياني مي يابد چرا که بدون اهميت دادن به نگهداري مواد غذائي بدليل آمادگي ماهيتي آنها به فساد توسط عوامل مختلف از قبيل ميکروار گانيسم ها ، تغييرات شيميائي و فيزيکي ،

آنزيمها و غيره قسمت عمده اي از اين مواد با ارزش به هدر خواهد رفت در اينجاست که صنعت بسته بندي ميتواند به عنوان مهمترين عامل در جلوگيري از ضايع شدن مواد غذائي عمل نموده و ضرورت خود را نشان دهد .
در بسياري از کشورها بسته بندي به عنوان جز غير قابل تفکيکي از فرايند توليد مواد غذائي محسوب مي شود به طوري که ، در کشور آمريکا سالانه بيش از ۵۰ ميليارد دلار صرف صنايع بسته بندي مي شود .
آمار منتشره نشان ميدهد که تقريباً هر ساله ۲۰ درصد غذائي جهان به دليل

شرايط نا مناسب نگهداري و بسته بندي از بين رفته و اين رقم در پاره اي از کشورهاي جها

ن سوم به ۵۰ در صد نيز ميرسد در حاليکه در صورت بسته بندي مناسب و خوب ميتوان اين ضايعات را به حداقل ميزان يعني حدود ۵-۲ درصد کاهش داد . بحث ضايعات و جلوگيري ازي هر سال ضايع ميگردد . اين در حاليست که با توجه به جمعيت بالا و سطح پائين توليد داخلي هر ساله مجبور به واردات مقدار متنابهي مواد غذائي ميباشيم .
اهميت سرمايه گذاري در بخش صنعت بسته بندي از آمار مربوط به مواد و هزينه اختصاص داده شده به اين بخش در کشور هاي پيشرفته کاملاً مشهود است بطوريکه در کشوري نظير آمريکا هزينه هاي صرف شده براي بسته بندي بيش از ۱۰۰ دلار به ازاي هر نفر در سال مي باشد و صنايع بسته بندي يکي از مهمترين بخشهاي مصرف کننده مواد خام مي باشد ، بطوريکه ۸ درصد از کل فولاد و آلومينيوم ، ۲۰ درصد از کاغذ و مقواي توليدي ، ۲۰ درصد از کل پلاستيک توليدي ،۶۵ درصد از فيلم ها و لفافهاي پلي اتيلني ، ۹۶ درصد از شيشه هاي توليدي بجزء شيشه هاي مسطح و ۹۹ درصد از کل سلوفان توليدي در اين کشور به صنايع بسته بندي اختصاص دارد و تنها در طول يکسال ۱۲۴ ميليون جعبه مقوائي ، ۲۹ ميليون ظرف شيشه اي ، ۵۱ ميليون قوطي فلزي ، ۴۲ ميليون کيسه پلاستيکي ، ۱۳ ميليون جعبه مقوائي ،۲۹ ميليون ظرف شيشه اي ، ۵۱ ميليون قوطي فلزي ، ۴۲ ميليون کيسه پلاستيکي ، ۱۳ ميليون قوطي فلزي مخصوص آشاميدنيها ، ۱۸ ميليون ظرف مقوائي مخصوص شير و ۱۰ ميليون بطري شيشه اي ۲۵۰ ميلي ليتري مخصوص شير در زمينه بسته بندي مواد غذائي مورد استفاده قرار گرفته است .
در ضمن بايد اشاره کرد که در سالهاي اخير داده هاي آماري نشان ميدهد که صنايع بسته بندي مواد غذائي بيشتر در جهت استفاده از پلاستيکها و ظروف آلومينيومي پيش ميرود و رفته رفته استفاده از شيشه ها و ظروف استيل کاهش مي يابد جدول (۱-۱) آمار مربوط به مقدار مصرف مواد بسته بندي مختلف در سالهاي ۱۹۸۱و۱۹۹۱ را نشان مي دهد .
جدول ۱-۱: درصد مصرف مواد بسته بندي مختلف در سالهاي ۱۹۸۱-۱۹۹۱
سال
شيشه
% استيل(فولاد)
% آلومينيوم
% پلاستيک

% قوطيهاي‌مرکب
% مواردديگر
%
۱۹۸۱ ۸/۲۸ ۴/۲۲ ۲/۳۰ ۲/۱۳ ۴ ۶/۱
۱۹۹۱ ۵/۱۹ ۴/۸ ۳۹ ۵/۲۶ ۴/۴ ۲/۲

 

در کشور ما نيز در سالهاي اخير پيشرفتهاي قابل ملاحظه اي در زمينه بسته بندي مواد غذائي صورت گرفته است ولي هنوز کاستي هاي عمده اي در اين زمينه وجود دارد طبق آمار منتشره براي سالهاي اوليه دهه ۷۰ مجموع توليدات مواد غذائي کشور متجاوز از ۴۰ ميليون تن مي باشد و طبق برآوردها براي بسته بندي اين مقدار ماده غذائي ۴۳۳ هزار تن مواد اوليه بسته بندي نياز است و اين در حالي است که مواد اوليه و ظروف توليدي بسته بندي در داخل کشور در حدود ۶۷ هزار تن مي باشد . جدول (۱-۲) وضعيف توليدات داخلي و صنايع غذائي کشور و نياز آنها به انواع بسته بندي را نشان مي دهد .

بسته بندي :
ظرف بسته بندي به يک سري از ظروف ،بسته ها ، بطريها ، پاکتها و غيره اطلاق مي شود که اصلي ترين وظيفه آنها ، نگهداري و محافظت از محصول داخل آنهاست . در جوامع در حال تغيير امروزي ، بسته بندي به شکلي روز افزون ، نقش پيچيده اي پيدا کرده است بسته بندي بعنوان يکي از ابزارهاي مهم بازارياي ، سالهاست که نقش اساسي خود را آشکار کرده است شرکتها و دولتها نيز براي افزايش توان رقابت خود در بازارهاي بين المللي به آن توجه بسيار نموده اند در شرايط کنوني رقابت در بازار آزاد و همچنين سيستم توزيع بصورت سوپرمارکتها و فروشگاههاي بزرگ زنجيره اي باعث شده که بسته بندي در حقيقت نقش يک فروشنده خاموش را بر عهده داشته باشد يکي از نشانه هاي قوت و ضعف صنعت غذائي يک کشور سطح فرهنگ و دانش فني و تکنولوژيکي در ارتباط با بسته بندي محصولات غذائي آن

کشور است از اين روست که در کشورهاي پيشرفته صنعتي يک سوم تا نصف هزينه توليد مواد غذائي به مواد و ماشين آلات بسته بندي اختصاص دار

د به همين علت در اين کشور ها ميزان ضايعات غذا از توليد تا بسته بندي در سطح نازلي است ، در حالي که همانطور که اشاره گرديد ، اين رقم در کشور هاي در حال توسعه به دليل نارسائي هاي مختلف که مهمترين آنها مربوط به بسته بندي مي شود به حدود ۳۰ تا۵۰ درصد مي رسد .
.۱-۱ کارکردهاي بسته بندي :
بسته بندي مواد غذائي يکي از مهمترين و حساس ترين مراحل توليد يک ماده غذائي است و اگر آنگونه که بايد و شايد به اين امر توجه نگردد ، تمام ز

حماتي که براي توليد بهينه ماده غذائي بکار گرفته مي شود به هدر خواهد رفت با بسته بندي نمودن مواد غذائي مي توان از ضايعات آنها جلو گيري کرده طول مدت نگهداري آنها را افزايش داد و نيز غذائي سالم به مصرف کننده عرضه نمود .
بدين منظور با استفاده از بسته بندي محيطي در اطراف ماده غذائي فراهم مي گردد که منجر به ايجاد حداقل فساد و کاهش کيفيت غذا در حين نگهد

اري آن خواهد شد ايجاد چنين محيطي به نوع محصول غذائي بسته بندي شده نيز بستگي دارد براي مثال بهترين روش براي بسته بندي گوشت ، نگهداري آن در فضاي حاوي نسبت معيني از اکسيژن و دي اکسيد کربن مي باشد ، در غير اينصورت دچار آب رفتگي و تيرگي رنگ مي گردد .
در مورد سبزيجات ، پديده تنفس اين محصولات بعد از برداشت و در حين نگهداري بايد در نظر گرفته شود ،لذا بسته بندي مناسب در اين مورد بسته بندي است که بصورت سدي در مقابل نفوذ رطوبت عمل نموده ولي تا حدودي در برابر اکسيژن و دي اکسيد کربن نفوذ پذير باشد بدين ترتيب مي توان امکاناتي را ايجاد نمود تا محصولات توليد شده در فصول مختلف ، درديگر فصلها نيز قابل استفاده باشند و محصولات کشاورزي را بتوان بدون تغيير در کيفيت آنها ، از محلي به محل ديگر انتقال داد .
بسته بندي چهره کالاست و خريدار از طريق آن محصول را شناسائي مي کند ، ضمناً محافظ و نگهدارنده کالا و مواد غذائي در برابر عواملي است از قبيل ضربه ، ارتعاش ، متلاشي شدن ، ميکروار گانيسمها ، گازها و فشار ناشي از آنها رطوبت و شرايط جوي مختلف و حشرات بسته بندي مي تواند بعنوان عاملي جهت توقف عابران در برابر ويترين عمل نمايد که بستگي به جذابيت و سليقه در انتخاب بسته بندي دارد بعلاوه بسته بندي مناسب ، حمل و ذخيره سازي مواد غذائي را نيز آسانتر مي کند .
در راستاي تامين اهداف فوق ، استحکام ، شفافيت و قابليت چاپ بسته نيز از پارامترهاي مهم در انتخاب بسته بندي مناسب مي باشد . نکته ديگر در انتخاب بسته بندي مناسب ، تاثير آن بر روي محيط زيست است بسته بندي در حقيقت جزئي از محصول توليدي است که توسط مصرف کننده استفاده نمي گردد ، در نتيجه اگر مجدداً قابل مصرف نباشد بايد دور ريخته شود مسلماً کمترين آسيب به محيط زيست زماني حاص مي شود که بسته بنديهايي با قابليت بازيافت و استفاده مجدد بکار گرفته شود .
بطور کلي بسته بندي محصولات غذائي ، مهمتر و حساستر از بسته بندي ساير کالاهاست . دلايل اين مسئله را مي توان بصورت زير بيان نمود :
۱٫ بسياري از مواد غذائي فرآوري شده را اصولاً بدون بسته بندي نمي توان عرضه کرد .
۲٫ مواد غذائي در معرض آلودگي ، فساد ، تابش نور و در نهايت تغيير خواص شيميائي و حسي مي باشند و يکي از بهداشتي ترين و بي ضررترين روشهاي نگهداري آنها بسته بندي است .
۳٫ چون مواد غذائي را مي توان د

ر بسته هاي کوچک و مناسب براي يک نفر يا يک خانواده در يک يا چند وعده غذائي عرضه کرد ، مي توان به کمک آن اطلاعات ، روشهاي نگهداري و مصرف ، موارد ايمني ، آثار جانبي و غيره را به اطلاع مصرف کننده رساند .

۴٫ در خصوص برخي از غذاها ، ماده غذائي در بسته بندي بايد قابل رويت باشد زيرا مصرف کننده مايل است از وراي بسته کيفيت مطلوب ماده غذائي را مشاهده نمايد .
به اين دلايل ، بسته بندي صح

يح ، بهداشتي و جذاب مواد غذائي را بايد عامل عمده موفقيت در بازاريابي داخلي و بين المللي کالا دانست .
بطور خلاصه بسته بندي به معني تهيه ظرف ، محافظ يا سيستمي است که سلامت کالاي مظروف خود را در فاصله توليد تا مصرف حفظ کند و آن را از ضربات ، صدمات لرزش ، فشار و غيره مصون دارد . از سوي ديگر بسته بندي به معناي سيستمي است که موجبات ايجاد ارتباط بين توليد کننده و توزيع کننده را از يک طرف و مصرف کننده را از طرف ديگر فراهم مي سازد .
بدين ترتيب بسته بندي سيستمي است مرکب که هم وظيفه حفاظتي و هم وظيفه ارتباطي و اطلاع رساني را بر عهده دارد .
.۱-۱-۱عامل محافظت کنندگي :
نقش بسته بندي در کمک به نگهداري مواد غذائي نقشي چند گانه است :
محافظت غير فعال ، زمانيست که بسته بندي مستقل از تکنيک هاي تهيه و نگهداري ماده غذائي باشد مثل بسته بندي بيسکويت ها .
محافظت فعال : زمانيست که بسته بندي وابسته به تکنولوژي توليد و نگهداري ماده غذائي بوده يا زمانيکه طراحي بسته بندي به عنوان عامل حياتي در نگهداري محصول صورت گرفته باشد مثل بسته بندي تحت اتمسفر اصلاح شده يا بسته بندي هاي خوراکي در تمام موارد ، اولين نيازي که توسط قوانين نيز با در نظر گرفتن مصرف کننده وضع گرديده است خنثي بودن بسته بندي در ارتباط با محصول است بدين معني که بسته بندي خود تحت هيچ شرايطي نبايد موجب فساد يا تجزيه گردد براي يک محصول معين ، بسته بندي ممکن است ساده يا پيچيده باشد (پيچيده بدين معني که بسته بندي ممکن است از چند لايه که از مواد مختلف ساخته شده اند) تشکيل شده باشد که خود اين مجموعه در يک بسته بندي خارجي که عموماً جعبه هاي مقوائي است قرار گرفته باشند .
در چنين بسته بنديهاي پيچيده اي ، هر لايه عمل محافظتي لايه هاي ديگر را تکميل مي کند . بسته بندي هاي مرکب بايد

به صورت کامل با توجه به تمام عوامل مرتبط با نگهداري در نظر گرفته شوند .
.۲-۱-۱ بي ضرر بودن و خنثي بودن بسته بندي :
گرچه نياز به بسته بندي مواد غذائي جهت اطمينان از سلامتي و حفظ آنها يک امر ضروري و بديهي بنظر مي رسد ولي بر آورده کردن اين نياز چندان ساده نيست چرا که خود بسته بندي مي تواند منبع برخي آلودگيهاي غذا باشد افزايش استفاده از بسته بنديهاي مرکب به طور قابل ملاحظه اي خطر انتقال مواد فرار يا مواد حل شونده را از بسته به مواد غذائي که در آن قرار دارند افزايش ميدهند ، به دليل اينکه اين بست

ه بنديهاي مرکب از چندين ماده با ماهيت هاي متفاوت تشکيل شده اند (مثل پلاستيک ، فويل هاي فلزي ، کاغذ و ….) و جهت بهبود عرضه و ظاهر آنها نيز به مقدار زيادي مواد ديگر نظير رنگها ، جوهر ها و جلادهنده ها استفاده مي شود .
برخي مواد آلوده کننده ممکن است سمي باشد مثل سرب و قلع در قوطي هاي فلزي ، منومر وينيل کلرايد در ظروف پلاس

تيکي يا برخي ممکن است خواص ارگانولپتيکي مواد غذائي را از طريق ايجاد طعم و بوي غير قابل قبول تنزل دهد قوانين وضع شده در مورد مواديکه با غذادر تماس هستند تاکيد بر خنثي بودن اين مواد نسبت به مواد غذائي دارند ليست مواديکه در مواد بسته بندي ممکن است وجود داشته باشند وجود دارد و توليد کنندگان و استفاده کنندگان اين مواد به عنوان بسته بندي ملزم به رعايت قوانين مربوط مي باشند .
آلودگي محصول در اثر بسته بندي غالباً به دليل سرعت نسبتاً پائين اين پديده روي ميدهد . مهاجرت ممکن است در يک دوره ۳ تا۴ هفته اي قبل از اينکه تغييرات ارگانولپتيکي قابل تشخيص در غذا روي دهد انجام بگيرد يعني زمانيکه براي بازار يابي و توزيع اکثر محصولات غذائي مورد نياز است .
۱-۱-۲-۲٫ نقش محافظتي غير فعال بسته بندي :
بسته بندي مخصوصاً به عنوان سدي محصول و محيط خارجي عمل مي کند که شکلي از محافظت غير فعال است اين محافظت به طور طبيعي در برخي از محصولات ديده ميشود مثل محافظت ميوه جاتي نظير موز و پرتقال توسط پوستشان يا مغز ها مثل گردو و فندق و تخم مرغ توسط پوسته خارجي شان از اين خاصيت در برخي محصولات غذائي استفاده شده است مثل پنير ادام .
از محافظت غير فعال بسته بندي مي توان به موارد زير اشاره کرد .
۱-۱-۲-۲-۱٫ محافظت مکانيکي :
حفاظت مکانيکي هدف اوليه تمام بسته بندي هاست تمام مواد غذائي بسته به خواص فيزيکي شان بايد در برابر عوامل زير محافظت شوند :
الف – خروج ترکيبات : خروج محتويات بسته در مدت جابجائي و انبار داري مي توان در اثر ضربات آني مثل شکستن يا ترک برداشتن محصولات ظريفي مثل تخم مرغ و يا کيک و شکلات ها يا فشار هاي مداوم مثل تغيير شکل محصولات قابل انعطاف يا بافت پلاستيک مواد غذائي (مثل خمير ها ، چربيهائي نظير کره و مار گارين، پنير و ماست و غيره ) روي دهد .
ب- افت مايعات : افت مايعات در محصولات ميتواند در نتيجه درز بندي ناقص بسته بندي صورت گيرد که مقاومت کافي در برابر ضربات را نداشته باشد .
ج- ورود حشرات : ورود حشرات به بسته ها مخصوصاً بسته هاي سلولوزي ميتواند باعث خسارات قابل ملاحظه اي در کشورهاي گرمسيري شود .
۱-۱-۲-۲-۲٫ محافظت در برابر انتقال مواد :
انتقال ممکن است در حالت مايع (بعلت نفوذ پذيري بسته به مايع يا وجود خلل و فرج ) يا عموماً در حالت گازي (بعلت در بندي ناقص يا نفوذ پذيري بسته نسبت به گازها ، بخار آب و ديگر مواد فرار ) انجام گيرد .
الف ) نفوذ پذيري (انتقال مايعات ) : مسئله نفوذ ناپذيري و در بندي محکم (مخصوصاً درزهاي جوش خورده ) در برابر مايعات عمدتاً

در بسته هاي جديد در هر دو نوع ساده و مرکب در نظر گرفته ميشود (مثلاً مقواي پوشش داده شده با پلي اتيلن و فويل آلومينيومي )
ب- انتقال گازها : هيچ ماده بسته بندي در مقابل نفوذ گازها به طور کامل مقاوم نيست ، البته قوطي هاي قلعي (جوش خورده ) و يا ظروف شيشه اي در صورتي که درب شان کاملاً بسته باشد ، تا حدودي مناسب هستن

د برعکس خيلي از مواد (مثل مقوا ها ، فويل هاي فلزي و انواع پلاستيک )نسبت به گازها نفوذ پذيرند شدت و سرعت انتقال گازها بر اساس قوانين کلاسيک انتقال جرم مخصوصاً قوانين فيک و بر حسب ويژگيهاي ماده صورت مي پذيرد .
با توجه به انتقال گازها ، بسته بندي دو نقش زير را بازي مي کند :
بسته بندي به عنوان يک سد بازدارنده در برابر انتقال گازها از خارج به داخل بسته عمل مي نمايد در اين رابطه به موارد زير مي توان اشاره کرد :
مقاومت به نفوذ اکسيژن و بخار آب براي محصولات حساس به اکسيژن و رطوبت اکسيژن احتمال رشد کپک ها و باکتريهاي هوازي ، اکسيداسيون چربيها (تند شدن ) و نفوذ بخار آب احتمال خراب شدن بافت ، افت تردي محصولاتي نظير بيسکويت ، تشکيل محلول هاي اشباع براي محصولات نمک زده شده و احتمال رشد کپک ها را بدليل افزايش فعاليت آبي محصول افزايش ميدهند .
مقاومت به نفوذ ترکيبات فرار که ممکن است در محيط وجود داشته باشند مثل کربوهيدراتها ، دود ، عطرها و غيره که ممکن است خواص ارگانولپتيکي مواد غذائي مثل عطر و طعم را تغيير دهد .
بسته بندي به عنوان يک سد باز دارنده در برابر انتقال گازها از داخل به خارج بسته عمل مي نمايد .
اين عمل مي تواند از موارد زير حلوگيري نمايد .
– افت آروماي (عطر) خاص محصول .
– خشک شدن محصول زمانيکه محصول مرطوب يا نيمه مرطوب باشد .
– خروج و افت هر گاز يا مخلوط گازي که جهت نگهداري محصول به داخل بسته وارد شده باشد (مثل دي اکسيد کربن ، نيتروژن ،

بخار الکل و غيره ).
۱-۱-۲-۳٫ محافظت در برابر انتقال انرژي :
انتقال انرژي باعث فعاليت و تسريع فرآيندهاي ميکروبي و شيميائي و در نتيجه فساد مواد غذائي مي شود دو نوع انتقال انرژي از محيط خارجي به محصول از طريق بسته بندي ممکن است انجام پذيرد :
الف – انتقال انرژي تابشي (نور) :

محصولات زيادي به نور حساس هستند ، نور مي تواند باعث واکنشهاي فتوشيميائي در نتيجه افت رنگ ، افت ويتامين ها ، فتوليز اسيدهاي آمينه و اکسيداسيون ترکيبات چرب گردد .
ب- انتقال انرژي حرارتي (از سه طريق تابش ، جابجائي و هدايت ) : براي نگهداري بسياري از محصولات غذائي ، لازمست که تحت کنترل شديد دمائي باشند بعنوان مثال ، در حين نگهداري و حمل و نقل مواد غذائي منجمد شده ، بسته بندي بايد مانع تغيير دماي محصول شود .
۱-۱-۲-۲-۴٫ محافظت در برابر ميکروار گانيسم هاي موجود در محيط :
يکي از نقش هاي مهم بسته بندي حفظ سلامتي و کيفيت ميکروبيولوژيکي مواد غذائي است .
بسته بندي مثل سدي فيزيکي  وجود دارند – عمل مي نمايد و بدين گونه از آلودگي مجدد يا افزايش آلودگي آن جلوگيري مي کند همچنين بسته بندي از جايگزيني گازهائي که ممکن است رشد اسپور هاي حاضر در مواد غذائي را تسهيل کند ، جلوگيري نموده يا آنرا محدود مي سازد .
در اين رابطه بايد به چهار مورد زير اشاره کرد :
– محصولات غير استريل (بيسکويت ، نان ، شيريني ها ) که اصولاً مستعد آسيب هاي ميکروبي نيستند (بدليل خشک بودن و کاهش فعاليت آبي يا استفاده از عوامل نگهدارنده ضد ميکروبي ) در اين حالت بسته بندي از گسترش آلودگي يا آلودگي بوسيله اسپور هاي بيماري زا که توسط افرادي که محصول را جابجا مي کنند منتقل مي شوند جلوگيري مي کنند .
– محصولاتي که داراي فلور ميکروبي خاصي هستند ، بنابراين اسپورهاي خارجي نمي توانند با فلور طبيعي محصول رقابت کرده و آن را آلوده نمايند مثلاً محصولات تخميري از قبيل پنير ، ماست و سرکه .
– محصولاتي که اگر استريل نباشند بايد روشهاي بهداشتي به صورت جدي مد نظر قرار گيرد تا مواد غذائي بدليل فعاليت ميکروبهاي مولد سم تبديل به يک ماده مسوم نشوند در اين بخش مي توان از محصولاتي مانند گوشت ، ماهي و برخي سبزيجات نام برد .
– محصولات استريل که در آنها بسته بندي بايد مقاوم به ميکروب ها و اسپورها بوده و ضمناً کاملاً درزبندي شده باشد (مثل شير استريل ) . در اين موارد بسته بندي بايد تحمل فرآيند حرارتي استريليزاسيون را داشته باشد يا مناسب براي بسته بندي تحت شرايط استريل (اسپتيک ) باشد اين نوع بسته بنديها ممکن است در دسته بسته بنديهاي فعال طبقه بندي شوند .
۱-۱-۲-۳٫ نقش محافظتي فعال بسته بندي :
در موارد زيادي نقش بسته بندي فقط به حفاظت ار غذا در برابر عوامل خارجي خلاصه نشده و مي بايستي در حين فرآيند و نگهداري نيز نقش خاصي را دارا باشد در اينحال بسته بنديها جهت کاربرد تکنيک هاي خاص توليد ، طراحي مي شوند و در اين وضعيت ، بسته بندي نقش فعالي بعنوان جزئي از مجموعه عمليات واحد يک فرآيند دارا

مي باشد .
۱-۱-۲-۳-۱٫ استريليزاسيون بعد از بسته بندي :
اولين و قديميترين نمونه هاي اين نوع بسته بنديها قوطيهاي فلزي و جارهاي شيشه اي درزبندي شده هستند اين ظروف به گونه اي طراحي شده اند که :
۱) طور کامل در مقابل مايعات ، گازها و ميک

روار گانيسم ها درزبندي شده باشند .
۲) مقاوم به عمليات حرارتي باشند در اين مورد موادي نظير شيشه هاي پيرکس و يا شيشه هاي ضخيم ، قوطيهاي فلزي و برخي پلاستيک هاي مقاوم به حرارت انتخاب مي شوند .
۳) در برابر انبساط و انقباض اتمسفر داخلي ظرف در طول مدت حرارت دادن و خنک کردن مقاوم بوده و دستخوش شکستن ترکيدن يا انقباض نشود .
۱-۱-۲-۳-۲٫ بسته بندي هاي استريل (آسپ

تيک ) :
تکنيک بسته بندي هاي استريل که عمدتاً براي مايعات استفاده مي شود تا جامدات (مثل شير و آب ميوه جات ) مستلزم اين است که هم توده محصول که بايد بسته بندي شود و هم ماده بسته بندي استريل بوده و سپس بسته بندي تحت شرايط استريل صورت گيرد ظروف بسته بندي غالباً در خود ماشين بسته بندي به طور مداوم توليد مي شود اي ظروف شامل فيلم هاي چند لايه اي است که با مقوا و پلاستيک هاي قابل انعطاف که قابليت شکل پذيري و پوشش خوردن دارند ترکيب شده اند سپس مستقيماً استريل شده (بوسيله

غوطه ور شدن در مواد شيميائي يا تابش اشعه ماورا بنفش ) و سپس پر و درزبندي مي شوند . مواد بسته بندي همچنين مي توانند ظروف پلاستيکي اکسترود شده در دماي بالا باشند که طبيعتاً استريل نيز مي باشند که سپس پر و دربندي مي شوند .
۱-۱-۲-۳-۳٫ بسته بندي تحت اتمسفر اصلاح شده و نگهداري در دماي پائين در مورد محصولات تازه :
بسته بندي تحت گاز بي اثر يا تحت اتمسفر اصلاح شده (مخلوط ويژه اي از گازها بسته به نوع محصول ) در دماي ۵-۰ درجه سانتي گراد يا پائين تر از نقطه انجماد براي محصولات تازه به طور روز افزوني در حال افزايش است .
اين توسعه همراه با پيشرفت هاي مشابهي در تکنولوژي ماشين هاي بسته بندي و شناخت ترکيب مناسب مواد براي بسته بندي امکاني فراهم آورده است که از طريق آن قابليت نفوذ بسته نسبت به گازها قابل کنترل باشد در نتيجه خواص گازي در اتمسفر داخلي بسته بندي بدون توجه به فعاليت متابوليکي محصول ثابت باقي مي ماند .
۱-۱-۲-۳-۴٫ بسته بنديهاي خاص :
براي برخي محصولات گران قيمت ، بسته بنديهاي خاصي توليد شده اند مثل کيسه هاي داراي شير تنظيم فشار داخلي يا چند لايه هاي مرکبي که در ساختمان آنها از موادي

استفاده شده که اکسيژن را بدام مي اندازند وو بنابر اين احتمال اکسيداسيون به حداقل مي رسد عليرغم کيفيت بالاي اين حالات بسته بندي ، هزينه هاي بالاي آنها ، مصرفشان را فقط در محصولات تجملي نظير قهوه محدود کرده است .

.۳-۱-۱عامل اطلاع رساني بسته بندي :
علاوه بر نقش حفاظتي که بسته بندي در برابر عوامل مختلفي که ذکر شدهدارد ، بسته بنديهاي مواد غذائي عموماً بر رويشان حاوي اطلاعاتي در مورد محصول مي باشند اطلاعات درج شده روي بسته بندي ماتع هر گونه اشتباه در کميت و کيفيت محصول شده و موجب اطمينان خاطر مصرف کننده ميگردد البته بايد توجه کرد که خود بسته بندي نبايد نامناسب محصول بوده يا موجب اغفال مصرف کننده گردد .
۱-۱-۳-۱٫ درج اطلاعات بر روي بسته بنديهاي مواد غذائي :
بسياري از مواد غذائي به صورت بسته بندي شده هستند و همين بسته بندي مي تواند به عنوان وسيله اي جهت درج اطلاعات و بر چسب زني ماده غذائي بسته بندي شده استفاده گردد در اين مورد قوانين و مقررات خاصي وجود دارند که اشاره بر چگونگي درج اطلاعات روي بسته ها دارند ، از جمله قوانين و مقررات اداره غذا و داروي امريکا ، مصوبات جامعه اروپا (۱۱۱۲۹/۷۹-۱۸ دسامبر ۱۹۸۷ ) مبني بر برچسب زني و ارائه اطلاعات در مورد مواد غذائي و مصوبه ۱۲ دسامبر ۱۹۸۴ فرانسه .

۱-۱-۳-۱-۱٫ اطلاعاتي که بايد بر روي بسته ها درج شوند :
طبق قوانين ، به جز موارد استثنا که مورد اغماض قرار ميگيرند بر چسب روي بسته بندي مواد غذائي بايد شامل اطلاعات زير باشد (براساس مصوبه ۱۲ دسامبر ۱۹۸۴ فرانسه )
– نام محصول
– ليست مواد و عناصر موجود در محصول
– مقدار خالص وزن يا حجم
– تاريخ خالص وزن يا حجم
– تاريخ ها مثل تاريخ توليد و انقضاء
– نام شرکت هاي توليد کننده ، بسته بندي کننده و فروشنده .
– آموزش طريقه استفاده
– درج ساير اطلاعات که بوسيله قوانين مربوطه در مورد ماده غذائي خاصي لازم دانسته شده است .
۱-۱-۳-۱-۲٫ استثنائاتي که در مورد درج اطلاعات و برچسب زني محصولات غذائي وجود دارند : محصولاتي که درج اطلاعات روي آنها فقط بر طبق مقررات EC انجام ميگيرد شامل :
– شربت و آب انگور غليظ شده جهت توليد شراب (۷۹/۳۵۵ RN)
– تخم مرغ (۷۵/۲۷۷۲RN)

– ميوه جات و سبزيجات (۷۲/۱۰۳۵ RN)
برخي مواد غذائي ديگر نيز تحت قوانين EC بوده و قوانين درج اطلاعات در حال حاضر بر روي اين خواص بستگي به نحوه کاربرد و اصلاحاتي که تا آن زمان صورت گرفته دارد مثل کاکائو، محصولات شکلاتي ، عسل ، برخي مواد قندي ، شير استريليزه ، آبميوه ها ، قهوه و عصاره کاسني .
محصولاتي که نيازي به درج عناصر و مواد متشکله
شامل :
– ميوه جات و سبزيجات تازه
– آب کربناته
– سرکه و نظاير آن
– کره ، پنير ، شير ، خامه تخميري و موادي نظير آنها
– محصولات تشکيل شده از يک ماده مشخص
– طعم و عطر دهنده ها .
درج تاريخهاي مربوط به فروش براي محصولات زير نياز نمي باشد :
– سبزيجات و ميوه جات تازه برخي ليکورها و شراب ها
– نوشابه هاي الکلي داراي بيش از ۱۰% الکل
– سرکه
– شکر و ساير محصولات شيريني پزي
– آدامس ها
– پنير هاي تخميري
– صدف ها
درج مقادير براي محصولات زير نياز نمي باشد :
– بسته هاي کوچک شيريني و مربا
– تمام پنيرها
.۴-۱-۱خصوصيات مواد اوليه بسته بندي :
در مورد بسته بندي مواد غذائي ، نوع مواد اوليه بکار رفته در بسته ها ، ويژگيها و کيفيت آنها از اهميت بسياري برخوردار است اين ويژگيها را مي توان بصورت زير خلاصه نمود :
۱٫ براي مواد غذائي سمي نباشد .
۲٫ از نظر شکل ظاهري قابل توجه مصرف کننده باشد که بتواند به فروش محصول کمک نمايد .
۳٫ در مقابل نور ، رطوبت ، چربي ، گاز و بو (بسته به نياز محصول ) مقاومت کافي داشته باشد .
۴٫ از نظر اقتصادي مقرون به صرفه باشد ، بطوريکه کارخانجات توليد کننده بتوانند محصول بسته بندي شده را در بازار رقابت نگه دارند .
۵٫ در مقابل عوامل خارجي مانند ضربات مکانيکي مقاوم باشد .
۶٫ درب آن به سهولت باز شود و دوخت و چاپ پذيري آن به راحتي انجام گيرد
۷٫ بازيافت زباله آن آسان بوده و کمترين آسيب را به محيط زيست برساند .
خصوصياتي که براي مواد اوليه بسته بندي مورد نظر قرار مي گيرد از ديدگاه افراد مختلف ،متفاوت مي باشند از جمله :
از نظر توليد کنندگان مواد اوليه و دستگاههاي بسته بندي ، خنثي بودن مواد اوليه بسته بندي ، کاهش ميزان مصرف مواد اوليه و بنابراين کاهش هزينه بسته بندي ، کاهش اثر تخريبي روي محيط زيست و آسان بودن توليد آنها حائز اهميت است .
از نظر توليد کنندگان مواد غذائي بسته بندي شده خنثي بودن و کيفيت مواد اوليه بسته بندي کاهش اثر تخريبي روي محيط زيست و آسان بودن

توليد آنها حائز اهميت است .
از نظر توليدکنندگان مواد غذائي بسته بندي شده خنثي بودن و کيفيت مواد اوليه بسته بندي و محصول بسته بندي شده ، سهولت باز شدن درب آن و ارزان قيمت بودن آن مهم است .
از نظر تجار و مصرف کنندگان ، عدم افت کيفيت کالا ، حمل و نقل راحت و هزينه تمام شده آن داراي اهميت است .

نهادهاي نظارتي دولتي نيز بر جنبه هاي خنثي بودن و کاهش اثر تخريبي روي محيط زيست توجه دارد .
براي تازه نگهداشتن مواد غذائي بايد از بسته بندي هايي استفاده نمود که خصوصيات فوق را دارا بوده و نظر افراد را تامين نمايد و اگر بدون توجه به اين خصوصيات بسته بندي مواد غذائي صورت پذيرد ارزش کافي نداشته محصول در اثر فساد قابل مصرف نخواهد بو د .
۱-۲٫ کاربرد پلاستيک در بسته بندي مواد غذائي :
۱-۲-۱٫ کليات
پلاستيک برابر تعريف ماده ايست که اساس آن را يک پليمر آلي تشکيل ميدهد حالت ساخته شده آن بصورت جامد بوده و در مرحله يا مراحلي از فرآيند ساخت در اثر سيال شدن شکل پذير ميگردد پلاستيک ها در برار خورندگي و سايش مقاوم هستند همچنين بدليل آساني ساخت و رنگ پذيري مي توانند براي کاربردهاي گوناگون مورد استفاده قرار گيرند بطور کلي پلاستيک ها مي توانند همراه با مواد اوليه سنتي و يا به جاي آنها مصرف شوند. اولين پلاستيک مهم صنعتي سلولوئيد بود اين پلاستيک در اواسط قرن نوزدهم از مخلوط کردن يک پليمر نيمه سنتزي يعني نيترات سلولز و کافور بدست آمد بدنبال سلولوئيد ، توليد سلولز استات در ۱۸۹۴ رايج گرديد و سپس اولين پلاستيک تمام سنتزي با نام باکليت در ۱۹۰۹ وارد بازار شد با کليت که مشتق از نام لئوبيکلند مخترع و سازنده اولين رزينهاي فنل فرم آلدئيد است تا امروز هم بعنوان نام تجاري همين رزين ها به کار گرفته مي شود .
در ۱۰۰ سال اخير سعي شده است که به جاي مواد اوليه بسته بندي سلولزي پلاستيک ها را جايگزين نمايند در طول بيست سال اخير پيشرفت و تکامل بسته بندي توسط پلاستيک ها براي غذاهاي آماده ، غذاهاي منجمد ، لبنيات ،نوشابه ها ، نان و شکلات اهميت و ضرورت فراواني پيدا کرده است اولين استفاده از پلاستيک ها در بسته بندي مواد غذائي به نيمه اول قرن بيستم بازميگردد .
که ميتوان به توليد سلوفان در سال ۱۹۲۴ در آلمان و استفاده از آن در بسته بندي مواد غذايي اشاره کرد پس از جنگ جهاني دوم در سال ۱۹۴۵ استفاده از مواد پلاستيکي بطور معمول در صنايع بسته بندي مواد غذائي گسترش يافت بطوريکه برخي اين تحول را يک انقلاب در صنعت بسته بندي تلقي نمودند از اواسط دهه پنجاه ميلادي استفاده از فيلم هاي مرکب پلاستيکي آغاز گرديد و چند سال طول نکشيد که تکنولوژي فيلم هاي مرکب اهميت و تکامل بيشتري پيدا کرد .
امروزه پلاستيک ها از نظر ميزان مصرف بعد از شيشه در درجه دوم اهميت قرار دارند ولي سرعت رشد استفاده از آنها به دلايل مختلف آنقدر زياد است که شايد در آينده اي نه چندان دور جاي اول را به خود اختصاص دهند .
دلايل مربوط به مصرف روز افزون پلاستيک ها عبارتند از :
– خواص مناسب فيزيکي و شيميائي .
– وزن مخصوص کم (گرم بر سانتيمتر ۹/۱ – ۹/۰) و در نتيجه سبکي.
– قيمت نسبتاً پائين .
– قابليت شکل پذيري پلاستيک ها در دستگاهه

اي اتوماتيک بسته بندي.
– مقاومت در برابر تعداد زيادي از کالاهاي بسته بندي شده اي که خاصيت اسيدي يا بازي دارند .
– کم بودن انرژي مورد نياز براي توليد و شکل دهي در قياس با انرژي لازم براي توليد فلزات و شيشه .
۱-۲-۲٫ انواع پلاستيک ها :
پلاستيک ها را به طور کلي به دو دسته گرما سخت (ترموست )و گرما نرم (ترموپلاستيک ) تقسيم مي کنند، ترموست ها به پليمرها يا رزينهائي گفته مي شود که در هنگام ساخت و در اثر گرما سخت گردند و ذوب و نرم کردن دوباره آنها ممکن نباشد ترموامد و سخت شوند .
در صنايع بسته بندي مواد غذائي بيشترين استفاده از پلاستيک هاي ترموپلاستيک مي باشد .
۱-۲-۲-۱٫ معرفي برخي ترموپلاستيک هاي مورد استفاده در بسته بندي مواد غذائي
۱-۲-۲-۱-۱٫ ترموپلاستيک هاي ساده :
۱-۲-۲-۱–۱۱٫ سلوفان :
اولين فيلم شفاف بکار رفته براي بسته بندي ، سلوفان بود ، فيلم سلوفان داراي خصوصيات ويژه ايست که ادامه کاربرد آنرا تضمين مي نمايد، مهمترين خاصيت فيلم سلوفان عبور سريع رطوبت از آن مي باشد که براي بسته بندي مواد غذائي مانند پيراشکي و نان مناسب مي باشد چون براي جلوگيري از کپک زدگي ، رطوبت داخل بسته بايد کاهش يابد مسئله مهم ديگر در باره فيلم هاي سلوفان خاصيت تا خوردن آن مي باشد که آنرا براي بسته بندي شکلات ها ايده آل مي سازد حدود هفت درصد بازار جهاني بسته بندي شکلات ها متعلق به فيلم هاي سلوفان است، با ارزش ترين خصوصيت فيلم هاي سلوفان سهولت کار با آنها در ماشينهاي بسته بندي با سرعت بالاست. برش و شکل پذيري فيلم هاي سلوفان براحتي انجام ميگيرد و مشکلات ايجاد الکتريسيته ساکن را ندارد و عمليات جوش دادن حرارتي لبه ها بدون ذوب پليمر براحتي انجام ميگيرد . اگر بتوان هزينه هاي توليد واحد سطح سلوفان را کاهش داد آينده کاربرد آن در بسته بندي مواد غذائي تضمين خواهد گرديد .

۱-۲-۲-۱-۱-۲٫ پلي اولفين ها :
کاربرد فيلم هاي پلي اولفين در بسته بندي بسيار گسترده است .
برخي از پلاستيکهاي مهم اين گروه عبارتند از :
پلي اتيلن با دانسيته پائين (LDPE)
اولين پليمر اتيلن با وزن مولکولي بالا در سال ۱۹۳۳ تهيه گرديد پلي اتيلن با دانسيته پائين ماده اي است سفت ، نيمه شفاف ، دانسيته اي بين ۹۳۵/۰-۹۱۶/۰ گرم بر سانتي متر مکعب و قدرت تحمل ضربه بسيار بالا مقاومت خوبي در برابر بخار آب داشته ولي نفوذ پذيري آن به گازها زياد است بنابر اين جهت بسته بندي مواد حساس به اکسيژن مناسب نخواهد بود اين پليمر مقاومت شيميايي خوبي بخصوص نسبت به اسيدها ، بازها و محلولهاي آبي املاح معدني دارد در درجه حرارت اتاق در تمام حلالها غير محلول بوده ولي در برابر هيدروکربو

رهاي هالوژنه و روغنها حساس مي باشد و در اثر آنها متورم مي شود پلي اتيلن با دانسيته پائين را به اشکال مختلفي مي توان مورد استفاده قرار داد ، امروزه از خاصيت قابل انعطاف بودن اين پليمر جهت ساختن ظروفي که محتويات داخل آن را بتوان با فشار خارج کرد ، استفاده مي کنند . بيشترين کاربرد پلي اتيلن با دانسيته کم بصورت فيلم جهت بسته بندي ، بصورت کيسه هاي پلاستيکي جهت ذخيره و بصورت لايه اي پوششي بر روي مقاوها

جهت بسته بندي مواد غذائي مي باشد ضمن اينکه از آن براي تهيه انواع دربهاي ظروف پلاستيکي و شيشه نيز استفاده مي شود .
پلي اتيلن خطي با دانسيته پائين (LLDPE)
اين پلاستيک خواص کلي پلي اتيلن با دانسيته پائين را دارد ولي ا

ز آن قوي تر و سخت تر است ساختمان آن داراي شاخه هاي کمتري است مقاومت در برابر سوراخ شدن و برش در آن بهبود يافته ، نقطه ذوب بالاتر داشته و تا شش برابر طول خود قابليت کشش دارد .
پلي اتيلن با دانسيته بالا (HDPE)
پلي اتيلن دانسيته بالا در سال ۱۹۵۰ در آلمان از پليمريزاسيون اتيلن تحت فشار اتمسفر ، درجه حرارت ۷۰-۵۰ درجه سانتي گراد و با استفاده از کاتاليست بدست آمد پلي اتيلن با دانسيته بالا جسمي سفت و با شفافيت کم و دانسيته بين ۹۶/۰-۹۵/۰ گرم بر سانتي متر مکعب مي باشد اين پليمر هر چند سخت و محکم است اما مقاومت آن در برابر ضربه پائين مي باشد ، نسبت به پلي اتيلن با دانسيته پائين مقاومت بهتري به بخار آب و نفوذ گازها داشته ، مقاومت شيميائي آن نيز بالاتر است پلي اتيلن با دانسيته بالا به دليل نقطه ذوب بالا (۱۳۵ درجه سانتي گراد ) مي تواند توسط حرارت استرليزه شود از اين پليمر در ساخت و تهيه فيلم ، بطري و سبدهاي پلاستيکي استفاده ميشود .

پلي پروپيلن (PP)
اولين بار در سال ۱۹۵۴ در ايتاليا توليد گرديد جسمي است سخت با نقطه ذوب ۱۷۰-۱۴۰ درجه سانتي گراد، دانسيته ۹/۰ گرم بر سانتي متر معکعب و شفافيت و خواص اپتيکي خوب . استحکام پروپيلن در برابر ضربه خوب بوده ولي اين استحکام تحت تاثير درجه حرارت مي باشد بدين صورت که در پائين تراز صفر درجه سانتي گراد استحکام در برابر ضربه کمي کاهش مي يابد. بنابر اين يکي از معايب PP شکنندگي آن در درجه حرارت هاي پائين است که کاربرد آن را براي نگهداري غذاهاي منجمد شده محدود مي سازد .
دو نوع پلي پروپيلن در بازار موجود است ،UPP (پلي پروپيلن اصلاح نشده ) و OPP (پلي پروپيلن اصلاح شده يا آرايش يافته ) پلي پروپلين اصلاح شده يک فيلم درخشنده و شفاف بوده و قدرت کشش آن زياد و در مقابل سوراخ شدن مقاوم است نفوذ پذيري آن نسبت به رطوبت ، گاز و بو متوسط است ولي اين نفوذ پذيري با تغيير رطوبت تغيير نمي کند فرسايش پذيري آن کم است در نتيجه براي بسته بندي در ماشين هاي با سرعت زياد مناسب است پلي پروپيلن به صورت فيلم کاربرد وسيعي در لفافه پيچي مواد غذائي مثل بيسکويت

و چيپس و …. دارد ولي شايع ترين شکل کاربرد آن در بسته بندي تهيه کيسه هاي مختلف است. از ساير کاربردهاي پلي پروپيلن مي توان به ساخت درب هاي پيچي بطريقه قالب گيري و ساخت تسم

ه هاي پلاستيکي براي بسته بندي کارتنها و عدلها اشاره کرد .
کوپليمر اتيلن –وينيل استات (EVA)

منومر اصلي آن اتيلن است و از نظر خواص خيلي به پلي اتيلن با دانسيته پايين شبيه است . شفافيت آن از پلي اتيلن بيشتر بوده و خاصيت انعطاف پذيري بالايي دارد مقاومت زيادي نسبت به ضربه و نفوذ پذيري بالايي نسبت به بخار آب و گازها دارد کاربرد آن در زمينه هايي است که نياز به خاصيت خم شوندگي و ارتجاعي بالا مي باشد ، بويژه در درجه حرارت هاي پايين بطور مثال در تهيه کيسه براي بسته بندي گوشت هاي منجمد مناسب است .
۱-۲-۲-۱-۱-۳٫ وينيل پلاستيک ها
خانواده وينيل پلاستيک ها بوسيله پليمريزاسيون اتيلن هاي جانشين شده ساخته مي شوند ، رابطه جانشيني بين يک اتم هيدروژن و باقيمانده هاي باند دو گانه صورت مي گيرد وينيل پلاستيکها بطور گسترده براي لفافه پيچي مواد غذائي گوناگون مورد استفاده قرار مي گيرند از آنها بعنوان لايه پوششي که خواص ممانعت کنندگي ديگر مواد بسته بندي نظير فيلم هاي پلي پروپلين و سلولز را اصلاح مي کنند نيز استفاده مي شود .
مهمترين پلاستيکهاي اين گروه عبارتند از :
پلي وينيل کلرايد (PVC)
اولين محصول تجاري PVC در سال ۱۹۲۷ به بازار عرضه گرديد جسمي است سخت و شکننده با دانسيته اي حدود ۰۴/۱-۰۳/۱ گرم بر سانتي متر مکعب . مي توان توسط مواد نرم کننده آنرا اصلاح نمود تا محصولي نرم و قابل انعطاف از آن حاصل گردد ، فيلم اصلاح شده PVC در سال ۱۹۵۹وارد بازار شدند . PVC بدون مواد نرم کننده داراي مقاومت خوبي به روغنها ، چربي ها ،اسيد ها،بازها و الکلها دارد. خاصيت نفوذ پذيري آن نسبت به بخار آب بيشتر از پلي پروپلين بوده ولي نسبت به گازها کمتر است، در مجموع محافظ خوبي براي تند شدن روغن ها و چربي هاست. استفاده از مواد نرم کننده ضمن افزايش انعطاف و نرمي PVC موجب افزايش نفود پذيري آن نسبت به اکسيژن مي شود .
همانطور که ذکر شد ، PVC در دو شکل کاملاً متفاوت وجود دارد ، يکي به صورت نرم نشده که براي شکل دهي حرارتي و ساخت ظرف و بطري مناسب مي باشد و ديگري نرم شده که قابل انعطاف و شفاف بوده قابليت نفوذ رطوبت بالائي دارد و برا

ي بسته بندي سبزيجات ، ماهي ، گوشت و پنير استفاده مي شود .
در سال ۱۹۷۵ استفاده از بطريهاي PVC در بسته بندي آشاميدنيها به دليل امکان آزاد شدن منومر وينيل کلرايد در محصول و بروز سرطان کبد ممنوع گرديد .
از جارهاي ساخته شده از PVC در بسته بندي پودرهاي آماده ش

کلات و قهوه و همچنين ترشيجات استفاده مي شود .

کوپليمرهاي وينيل کلرايد

وينيل کلرايد داراي چهار کوپليمر اصلي است شامل وينيل استات ، پروپيلن وينيل کلرايد ، آکريلونيتريل و وينيليدين کلرايد .
سه کوپليمر اول کاربرد وسيعي در صنايع غذائي ندارند وينيل استات در صنعت بسته بندي غذا به عنوان يک چسب بويژه در تهيه لفافهاي چند لايه کاربرد دارد کوپليمرهاي پلي روپيلن وينيل کلرايد بعنوان ماده اوليه ساخت بطريها کاربرد دارند که ضمن خواص فيزيکي PVC نظير شفافيت مزيت قابليت فرآيند در درجه حرارت هاي پائين را نيز دارند از کوپليمر آکريلو نيتريل براي ساخت فيبرها ، توليد لباسهاي ايمني بدليل مقاومت شيميائي خوبش استفاده مي شود .
پلي وينيليدين کلرايد (PVDC)
نام تجاري آن ساران بوده و به طور تجاري در سال ۱۹۳۹ وارد بازار شد جزو پلاستيک هاي با قابليت نفوذ ناپذيري بالا مي باشد . PVDC به خوبي از نفوذ آب جلوگيري کرده مقاومت خوبي در مقابل O2 CO2, N2, همينطور روغنها از خود نشان ميدهد، که اين امر کاربرد آنرا در بسته بندي مواد غذائي توسعه داده است از فيلم هاي تک لايه PVCD براي بسته بندي گوشت ، پنير ، ماهي کيک ، ميوه و محصولات تازه استفاده مي شود در فيلم هاي چند لايه از PVDC به عنوان لايه مقاوم استفاده مي شود .
مشکل استفاده از PVDC عدم تجزيه آن در طبيعت و گراني آن است .
۱-۲-۲-۱-۴٫ پلي استرها (PE)
پلي استرها موادي هستند که توسط واکنش بين يک الکل پلي هيدريک و يک اسيد پلي کربکسيليک شکل ميگيرند توليد آنها اولين بار در سال ۱۹۲۸ صورت گرفت از جمله پلي استرها ، پلي اتيلن ترفتالات (PET) مي باشد بيشترين درصد استفاده پلي استرها همراه ترکيبات ديگر در ساختن ظروف متوسط احجم براي ذخيره انواع مايعات و جامدات مي باشد .
پلي اتيلن ترفتالات (PET)
يک جسم براق و شفاف و خيلي قوي است که نسبت به نفوذ رطوبت و گاز مقاومت زيادي دارد نقطه ذوب آن حدود C 250 (C 270-243) مي باشد و در دماي C 135-70 انعطاف پذير مي شود بطريهاي ساخته شده به روش قالب گيري دمشي کششي از اين پليمر تحمل فشار داخلي بالائي دارند به همين دليل جهت بسته بندي نوشابه هاي گاز دار مناسب مي باشند در اثر تغييرات دما يا رطوبت دستخوش چروکيدگي کمي مي شوند .
۱-۲-۲-۱-۱-۵٫ پلي آميد يا نايلون (PA )
در سال ۱۹۳۸ به بازار عرضه شدند وزن مخصوص آن ۱۳/۱-۰۴/۱ گرم بر سانتي متر مکعب و نقطه ذوبش C220 مي باشد از ويژگيهاي خوب نايلون تحمل درجه حرارت استليزيلزاسيون مواد غذايي است .
نايلونها از ترکيب اسيدهاي دو ظرفيتي بادي آمين ها ساخته مي شوند با توجه به اينکه اسيدهاي دي کربکسيليک و دي آمينهاي زيادي وجود دارند پس مي توان نايلونهاي متنوعي توليد کرد .
خواص شيميايي نايلون نسبتاً خوب بوده ولي تحت تاثير اکسيد کننده هاي قوي نظير پراکسيد هيدروژن ، کلر يا اسيدهاي غليظ قرار مي گيرد . قابليت نفوذ پذيري بخار آب در ناي

لونها نسبتاً بالا ولي گازها پايين است نايلونها به سهولت توسط سيستم هاي دمشي به صورت فيلم در مي آيند و بدليل نفوذ پذيري پايين به گاز در تهيه کيسه هاي مخصوص بسته بندي مواد غذايي تحت خلاء از جمله پنير و گوش مورد استفاده قرار ميگيرند فيلم نايلون

طبق تائيد FDA براي تمام مواد غذايي بجز شير و شير خشک مي تواند استفاده شود .
۱-۲-۲-۱-۱-۶٫پلي استايرن (PS)
توليد آزمايشگاهي آن در سال ۱۸۳۹ آغاز شد و در سال ۱۹۲۵ به صورت صنعتي به بازار عرضه گرديد .
فرآيند توليد آن شامل مخلوط شدن بنزن با اتيلن و در نتيجه توليد اتيلن بنزن و سپس هيدروژنه شدن اتيلن بنزن است که توليد منومراستايرن مي کند و اين منومر در اثر پليمريراسيون پلي استايرن را حاصل مي کند .
پلي استايرن جسمي بي رنگ ، شفاف و شيشه اي است نقطه نرم شدن آن C 95-90 است پلي استايرن ماده اي است بسيار شکننده که اين خود بعنوان يک عامل بازدارنده جهت ساختن ظروف مي باشد پلي استايرن مقاوم به اسيدها و بازها بوده در الکلهاي سبک و هيدروکربنهاي آليفاتيک نامحلول ولي در هيدرو کربنهاي آروماتيک و الکلهاي سنگين محلول است مقاومت آن در برابر نفوذ بخار آب زياد و در برابر نفوذ گازها متوسط است .
پلي استايرن از معمولترين پلاستيک ها جهت فر آيند قالب گيري تزريقي است ظروف حاصله سبک و از نظر شيميايي خنثي هستند پلي استايرن مي تواند در سيستم هاي تحت خلاء براي ساخت سيني هاي نگهداري سبزيجات و ميوه جات تازه استفاده شود.ضمن اينکه مي توان با اضافه کردن مقداري کائوچوي مصنوعي استحکام آنرا بيشتر کرده و تحت فرآيند شکل دهي حرارتي تحت خلاء (ترموفورمينگ ) ظروف گود ساخت و براي بسته بندي و نگهداري آبميوه ها استفاده کرد .
پلي استايرن بيشترين کاربرد را جهت ساخت ظروف و ليوانهاي يکبار مصرف دارد اين ماده در بسته بندي مواد غذائي نظير ماست ، خامه ، سبزيجات ، ميوه جات ، گوشت ، بستني ، پنير ، عسل و ….. کاربردهاي فراواني دارد .
کوپليمرهاي استايرن :
خواص فيزيکي پلي استايرن مي تواند بوسيله کوپليمريزاسيون استايرن با اکريلونتيريل يا آکريلونيتريل همراه با بوتادين اصلاح شود .

 

الف – استايرن آکريلونتيريل (SAN)
سختي SAN بيشتر از پلي استايرن بوده و بنابراين به صدمات مکانيکي مقاوم تر است از نظر شيميايي و مقاومت به رطوبت و گازها نيز مقاومتر از پلي استايرن است اما در مقابل نور خورشيد تغيير رنگ داده و زرد مي شود .