تاريخچه تاسيس شركت ايران خودرو( ايران ناسيونال سابق)

شركت سهامي عام كارخانجات صنعتي ايران خودرو با هدف انجام امور توليدي و صنعتي براي تأسيس كارخانجات اتوبوس‌سازي و ساخت قطعات و لوازم مختلف اتومبيل و توليد محصولاتي از اين قبيل در تاريخ ۲۷ مرداد ماه ۱۳۴۱، با سرمايه اوليه يك صد ميليون ريال و تعداد يك هزار سهم، يك هزار ريالي به ثبت رسيد و از مهرماه ۱۳۴۲ عملاً فعاليت خود را با توليد اتوبوس آغاز كرد
براساس اساسنامه شركت كه در تاريخ هيجدهم آبان ماه ۱۳۵۴ در مجمع عمومي فوق‌العاده به تصويب رسيد، سرمايه شركت مبلغ دوهزار ميليون ريال برآورد شد كه اين مبلغ تا سال ۱۳۵۷ به بيش از ۱۳ ميليارد ريال افزايش يافت. به استناد صورت جلسه مجمع عمومي فوق‌العاده مورخ

۳۰/۳/۱۳۵۷ سرمايه شركت ايران خودرو از مبلغ ۱۳ ميليارد و ۴۴۰ ميليون ريال به مبلغ ۱۵ ميليارد و ۶۸۰ ميليون ريال منقسم به ۱۵ ميليون و ۶۸۰ هزارريال سهم يك هزارريالي افزايش يافت.
ايران خودرو از اولين شركت‌هايي بود كه قانون گسترش مالكيت واحدهاي توليدي را به نحو كامل اجرا كرد و ۴۹ درصد سهام آن به كاركنان و مردم واگذار گرديد. اين شركت به موجب بند الف، قانون حفاظت و توسعه صنايع ايران مصوب سهام ۱۶/۴/۱۳۵۸ شوراي انقلاب اسلامي به اعتبار نوع

صنعت، ملي اعلام شد و به موجب مصوبه ۲۸/۲/۱۳۶۵ هيئت وزيران. سهام شركت از طرف دولت با نام سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران صادر شد و تحت پوشش اين سازمان با مديريت منتخب دولت به كار خود ادامه داد. شركت سهامي عام كارخانجات صنعتي ايران ناسيونال با مجوز صادره از سوي هيئت عامل سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران در تاريخ ۲۷/۲/۱۳۶۲، به نام شركت ايران خودرو “سهامي عام” تغيير يافت.
در تاريخ ۲۰/۱۱/۱۳۷۰ طي مصوبه‌اي از سوي هيئت دولت اسامي و شرايط فروش سهام شركت‌هايي را كه مي‌توانستند به بورس بروند تعيين شد و ايران خودرو اولين شركت خودروسازي بود كه توانست خود را با بازار بورس تطبيق دهد. براساس اعلام سازمان مالي در مرداد ماه سال ۱۳۷۲ سرمايه شركت بالغ بر ۵۷ ميليارد ريال و تعداد سهام ۵۷ ميليون سهم نيز بوده است و كل سهام متعلق به سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران است.
ساخت سواري.

بر اساس قرار دادي با كارخانه روتس انگلستان وابسته به گروه كرايسلر ايران خودرو موفق به دريافت مجوز مونتاژ اتوموبيل هيلمن هانتر و ساخت آن در ايران به نام پيكان شدو بر اساس پروانه مورخ ۲۵ اسفند ماه ۱۳۴۴ وزارت اقتصاد به كارخانجات صنعتي ايران ناسيونال اجازه داده شد در مورد ساخت اتوموبيل پيكان اقدام كند

. در سال ۱۳۴۶ تأسيسات اتومبيل‌سازي پيكان با ظرفيت اوليه سالانه توليد ۶ هزار دستگاه در سالن توليد پيكان استقرار يافت و پس از افتتاح اين سالن در تاريخ ۲۳/۲/۱۳۴۶،

اولين اتومبيل‌هاي سواري با امتياز ساخت گروه سواري روتس سابق (كرايسلر بريتانياي فعلي) به توليد رسيد.
اولين اتومبيلي كه در سال ۱۳۴۶ ساخته شد “پيكان” بود كه در دو مدل دولوكس و كارلوكس به بازار عرضه شد. در اين سال وانت پيكان و تاكسي پيكان هم به آن اضافه شد و در سال ۱۳۴۷ و ۱۳۴۸ علاوه بر اين سه نوع، پيكان كار هم به بازار عرضه شد و پيكان اتوماتيك نيز در سال ۱۳۴۹ به توليدات افزوده شد. در سال ۱۳۵۰ و ۱۳۵۱ شش مدل پيكان توليد مي‌شد: دولوكس، وانت، كار، جوانان، تاكسي و اتوماتيك.
پس از تعطيل خطوط توليدي شركت تالبوت و لغو قرارداد بين آنان براي تأمين قطعات قواي محركه در سال ۱۳۶۴، استمرار توليد پيكان در داخل كشور در دستور كار قرار گرفت. پس از تحقيقات و مطالعات گسترده، استفاده از نيروي محركه جديد به جاي نيروي محركه اصلي پيكان مورد تأييد واقع شد. براساس قراردادي با شركت فرانسه، اين شركت توافق نمود نياز ايران خودرو به شصت هزار دستگاه موتور و سيستم تعليق پژو ۵۰۴ براي نصب بر روي بدنه پيكان فعلي به مدت شش سال تأمين نمايد.
در اين راستا موتورهاي مصرفي در اتومبيل‌هاي پژو ۵۰۴ L، گيربكس اصلاح شده پژو ۵۰۴ (با پوسته ۵۰۵) و ميل گاردان سواري ۵۰۴ به عنوان نيروي محركه جديد انتخاب شد. اين خودرو جديد با بدنه پيكان و نيروي محركه پژو ۵۰۴ (با حجم ۱۷۹۶ سي‌سي و با قدرت ۷۳ اسب بخار) تحت عنوان پيكان ۱۸۰۰ در خط توليد قرار گرفت. با اجراي اين طرح علاوه بر اين عملكرد پيكان بهبود يافت، از مصرف

سوخت آن به ميزان ۳۰% كاسته شد و قدرت خودرو نيز به ميزان تقريبي ۲۰% افزايش پيدا كرد.
خط توليد پيكان ۱۸۰۰ در تاريخ ۱۳/۹/۱۳۶۹ توسط رياست جمهوري كشورمان افتتاح شد. با توجه به قدمت طراحي بدنه پيكان و خارج از رده بودن تكنولوژي ساخت آن و نياز شديد به سرمايه‌گذاري مجدد براي قالب‌هاي بدنه و تجهيزات موردنياز، ايران خودرو تصميم گرفت و از سال ۱۳۶۸ پژو ۴۰۵ را در مدل‌هاي GL و GLX توليد كند. اين خودرو در سال ۱۹۸۷ ميلادي با مدرن‌ترين تكنولوژي به عنوان جديدترين مدل توسط پژو به بازار عرضه شد و در سال ۱۹۸۸ ميلادي به عنوان بهترين اتومبيل سال

در اروپا و همچنين به عنوان اتومبيل وارداتي به آمريكا انتخاب شده بود.
خطوط جديد توليد پژو ۴۰۵ نيز در تاريخ ۱۳/۹/۱۳۶۹ توسط رئيس‌جمهور كشورمان افتتاح شد.
در ادامه مطالعات و اقدامات لازم براي توسعه ساخت داخل،
اقدام به خريد بخشي از ماشين‌آلات توليدي شركت تالبوت تا پس از بازسازي و راه‌اندازي، از آنها

براي آموزش تكنولوژي نيروي انساني، ارتقاء و تعميق تكنولوژي خودروسازي و فعاليت فني مهندسي مربوطه در كارخانه‌هاي ايراني، توليد قطعات يدكي قواي محركه پيكان‌هاي موجود و توليد قطعات يدكي خودروهاي آتي استفاده كند.
پس از راه‌اندازي و بهره‌گيري از ماشين‌آلات خريداري شده از شركت تالبوت انگلستان و ساخت قطعات لازم در ايران، پيكان ۱۶۰۰ پس از مدتي توقف در شهريور ماه ۱۳۷۱ دوباره توليد شد
در همين راستا ايران خودرو در سال ۱۳۷۷ ؛ ؛پارس و در سال ۱۳۸۰ خودروهاي ؛
؛ پارس و در سال ۱۳۸۰ خودروهاي پژو ۲۰۶ و همچنين سمند را نيز به بازار ارائه نمود.RD

. ساخت ميني‌بوس
در سال ۱۳۴۴ ساخت و توليد ميني‌بوس مدل ۳۱۹ و كومر در مجتمع شمالي شركت آغاز شد. با به بازار آمدن مدل ميني‌بوس ۳۰۹ مرسدس بنز در اروپا، در سال ۱۳۴۷ ايران ناسيونال (ايران خودرو فعلي) توليد مدل قديمي‌ ميني‌بوس را تعطيل و مدل ۳۰۹ جديد را به بازار عرضه كرد.

در سال ۱۳۴۸ سالن مستقل توليد ميني‌بوس براي ساخت مدل‌هاي ۳۰۹ شاسي كوتاه ۱۴ نفره و آمبولانس با توليد روزانه ۷ دستگاه بهره‌برداري شد.
در سال ۱۳۵۴ خطوط توليد سالن فوق به مدل ۳۰۹ شاسي بلند ۱۷ نفره تغيير يافت و كماكان تا سال ۱۳۵۶ روزانه در دو شيفت كاري، به توليد ادامه داد. پس از انجام تعميرات و بازسازي خطوط در سال ۱۳۶۵ طراحي و ساخت مدل جديد ميني‌بوس ۵۰۸ با ظرفيت ۲۱ نفر در مدل‌هاي سقف بلن

د و معمولي در دستور كار قرار گرفت و خط جديد تعويض اطاق ميني‌بوس راه‌اندازي شد. محصول جديد اين كارخانه به نام ميني‌بوس ۳۰۹ سقف بلند تحت عنوان “سينما سيار” طراحي و در تاريخ ۳۰/۶/۱۳۶۹ اولين نمونه آن توليد شد.
همزمان با توليد كاميونت دو كابينه بنز در آلمان، طراحي و ساخت كاميونت دو كابينه بنز ۳۰۹ در اين كارخانه آغاز شد و در تاريخ ۲۷/۳/۱۳۷۱ اولين نمونه آن توليد شد. اين كاميونت داراي ظرفيت ۱+۶ نفر سرنشين و ظرفيت حمل ۳۵۰۰ تا ۴۰۰۰ كيلوگرم بار است. ميني‌بوس ۳۰۹ سقف بلند تحت عنوان “كاروان طرح سوتراك” طراحي و در تاريخ ۴/۵/۱۳۷۱ اولين نمونه آن توليد شد.
محصول جديد كارخانه ميني‌بوس سازي با نام “كاروان پارك” به منظور ارائه در هجدهمين نمايشگاه بين‌المللي تهران، با استفاده از موتور و شاسي ميني‌بوس ۵۰۸ سقف بلند و در تاريخ ۱۶/۶/۱۳۷۱ اولين نمونه آن توليد شد. ميني‌بوس ۵۰۸ سقف بلند تحت عنوان “طرح جديد” طراحي و در تاريخ ۱۳/۱۲/۱۳۷۲ اولين نمونه آن توليد شد
ساخت اتوبوس
توليد اتوبوس در اين كارخانه، از سال ۱۳۴۲ با ساخت اتوبوس مدل بنز (او.پي) تحت ليسانس مرسدس بنز آلمان آغاز شد. در سال ۱۳۴۹ با بهره‌برداري از خط جديد اتوبوس‌هاي مدل ۳۰۲ مرسدس بنز ظرفيت توليد به ۶ دستگاه در روز افزايش يافت. به منظور نوسازي كارخانه اتوبوس‌سازي و بهره‌گيري از تكنولوژي پيشرفته و براي افزايش كيفيت و تعداد اتوبوس با استانداردهاي جديد از سال ۱۳۶۱ پروژه افزايش توليد اتوبوس زير نظر سازمان مهندسي ايران خودرو در سالني به مساحت ۴۸۰۰۰ مترمربع آغاز و سپس كار با نظارت سازمان گسترش

و نوسازي صنايع ايران ادامه يافت ودر اواسط سال ۱۳۶۵ اجراي طرح با مديريت جديد دوباره زير نظر ايران خودرو قرار گرفت و در فروردين ماه سال ۱۳۶۷ سالن جديد پروژه افزايش توليد اتوبوس افتتاح و توليد خود را آغاز نمود. هدف اين پروژه افزايش توليد اتوبوس روزانه از ۸ دستگاه در انواع شهري، بين شهري و دولوكس و همچنين تعداد چهار دستگاه شاسي مجهز به نيروي محركه به منظور واگذاري به واحدهاي مستقل اطاق‌سازي بوده است.
به علت قديمي بودن اتوبوس‌هاي شهري توليدشده مطالعه و تحقيق براي ساخت اتوبوس شهري جديد از سال ۱۳۶۷ با همكاري مرسدس بنز شروع و در نتيجه در نتيجه دوم سال ۱۳۶۸ (پ

س از ۵/۱ سال مطالعه) اولين نمونه آن در معرض ديد نمايشگاهي قرار گرفت. در طي سال‌هاي ۶۹ و ۱۳۶۸ آزمايشات مختلف روي شاسي و قواي محركه نمونه انجام شد و سپس عمليات آماده‌سازي و ساخت توليد در طول سال ۱۳۷۰ انجام گرفت و از آبان‌ماه ۱۳۷۰ خط توليد شاسي اين اتوبوس توليد آزمايشي خود را آغاز و به مرور با تكميل ساخت و نصب تجهيزات خط كامل نيز به بهره‌برداري رسيده است.

كارخانه موتورسازي
كارخانه موتورسازي شركت ايران خودرو با هدف ساخت بدنه موتور و ساير قطعات چدني و مونتاژ موتور و نيم موتور ۱۶۰۰ و ۱۷۲۵ دو كاربراتور با مساحت ۲۵۹۱۷ مترمربع در دو قسمت ماشين شاپ و مونتاژ موتور در سال ۱۳۵۰ تأسيس شد. توليد قطعات ششگانه موتور پيكان ۱۶۰۰ (سيلندر، سرسيلندر، اگزوز، فلايول، كفي ياتاقان، دنده ميل سوپاپ) در كارخانه ريخته‌گري و تراشكاري اين قطعات و مونتاژ آنها به همراه ساير قطعات در كارخانه ماشين شاپ در مهرماه سال ۱۳۵۳ افتتاح و بعد از پيروزي انقلاب اسلامي (از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۳) با وضعيت مشابه توليد ادامه داشت و از سال (۱۳۶۴ تا ۱۳۶۷) عمده فعاليت‌ها را توليد قطعات دفاعي تشكيل مي‌‌داد. در اوايل سال ۱۳۷۰، برنامه چهارساله مجتمع موتورسازي در زمينه ساخت موتور پيكان ۱۶۰۰ به تصويب رسيد و زمينه‌هاي اجرايي آن فراهم شد.

لازم به يادآوري است پس از گذشت ۱۶ سال علاوه بر توليد قطعات يادشده، در راستاي اجراي پروژه توليد پيكان ۱۶۰۰ از سال ۱۳۷۱ اين كارخانه اقدام به توليد قطعات ديگر پيكان ۱۶۰۰ از جمله كاسه چرخ، ديسك ترمز، توپي چرخ و مني منيفولد هواي پيكان نمود. قابل ذكر است كه اين قطعات به صورت انبوه مطابق با استاندارد تالبوت توليد مي‌شود.
پس از تعطيل شركت تالبوت، به علت عدم تأمين قطعات لازم، خط مونتاژ موتور اين كارخانه در سال ۱۳۶۹ نيز متوقف شد. پس از توقف خط مونتاژ در سال ۱۳۶۹، برنامه كوتاه مدت به اجرا در آمد. براساس اين برنامه عمده فعاليت‌ها بر توليد قطعات شش‌گانه چدني شامل بدنه موتور، سرسيلندر، فلايويل، اگزوز، كفي ياتاقان و دنده تايمينگ، قرار گرفت. علاوه بر آن توليد قطعات

ي مانند ميل مندل، واسطه سيبك، ميل فرمان، قالپاق سوپاپ ميني‌بوس، ميكسر موتور گاز سوز و عمليات تكميلي شيربخاري نيز قالب اين برنامه به اجرا درآمد. از ديگر فعاليت‌هاي انجام شده در اين مقطع نصب و راه‌اندازي كارگاه CNC تجهيز خط مونتاژ موتور ۴۰۵ بود كه با موفقيت به انجام رسيد.
با هدف تثبيت نسبت سوخت به هوا در موتورهاي مختلف، افزايش راندمان حجمي، كاهش آ

لودگي گازهاي اگزوز، جذب حداكثر انرژي احتراق و استفاده از بنزين بدون سرب بهينه‌سازي موتور پيكان در دستور كار كارخانه موتورسازي قرار گرفت.
پس از انجام مطالعات فني و اقتصادي در زمينه امكان‌پذير نمودن خط مونتاژ موتور پيكان، براي مونتاژ موتور پژو ۴۰۵، در سال ۱۳۷۲ يك خط مونتاژ مكانيزه در كارخانه موتورسازي ايجاد شد. با اين تجهيزات ميزان خروجي خط مونتاژ موتور به تعداد ۷۷ دستگاه موتور ۴۰۵ در يك شيفت ۱۲ ساعته همزمان با مونتاژ ۱۴۰ دستگاه موتور ۱۶۰۰ افزايش يافت.