تعريف كود سبز

کود سبز شامل گياهي است که آنرا قبل از كاشت محصول اصلي کشت کرده و بعد از مقداري رشد سبزينه اي آنرا به زمين بر مي گردانند بدون اينكه از اين گياه محصولي برداشت كنند اين گياه مي تواند شامل هر گياهي باشد غير از آنهايي که بخشهاي خشوي دارند يا اثر آللوپاتي بر روي

گياه محصول دار بعدي مي گذارند . در اصل كود سبز يك تناوب است كه محصول ندارد و براي بهبود باروري و حاصلخيزي خاك و در صورت لگوم بودن تامين كل يا بخشي از ازت مورد استٿاده محصول بعدي استٿاده ميشود به طوري كه از نظر رطوبت با محصول اصلي در رقابت نباشد .
________________________________________

فـوايد کود سبز
کود سبز يك روش ديرينه کشاورزي است که استٿاده از آن ٿوايد زيادي را به همراه دارد . يك هكتار كود سبز معمولا بين ۲۵ تا ۵۰ تن شاخه ، برگ و انساج گياهي تازه توليد مي کند و اين بقايا را وارد خاک مي کند که خود حدودا برابر با ۱۰ تا ۲۰ تن کود حيواني بود که اين مقادير حدود ۱تا ۲ تن هموس به خاک بياٿزايد .
يكي از مهمترين فـوايد کود سبز بهبود خواص فـيزيكي خاك مي باشد . بالا رفـتن هموس باعث تشكيل خاك دانه ها مي شود و لوله هاي مويين خاک بيشتر شده و تهويه و نفـوذ پذيري خاك را افـزايش مي دهند . كود سبز از دو طريق بر ميزان تلفـات ناشي از آب شويي تاثير مي گذارد يكي از طريق انتقال آب از خاك به اتمسفـر بر اثر تعرق ، و ديگري از طريق جذب عناصر غذايي از محلول خاك و جلوگيري از انتقال آن به زه آبها ، در صورتي كه محصول داراي سايه انداز (كانوپي ) گسترد

ه باشد و سطح خاك را به طور كامل بپوشاند ،‌ تعرق مكانيزم اصلي اتلافـ رطوبت خاك خواهد بود . اتلافـ رطوبت خاك از راه تعرق موجب كاهش نفـوذ آب به پايينتر از محدوده ريشه شده و در نتيجه ميزان تلفـات ناشي از آب شويي را كاهش مي دهد .
از برخورد مستقيم قطرات باران با خاك جلوگيري کرده و مانع از ديس پرس خاک توسط قطرات بار

ان مي شوند و هچنين از طريق بهبود خاك دانه ها نيز باعث جلوگيري و مقاومت خاک در برابر ديس پرس مي شوند اين گياهان از فـرسايش بادي نيز به وسيله پوششي که در روي خاک دارند جلوگيري کرده و همچنين به وسيله اين پوشش مانع از تشكيل روا ناب شده و آب جذب شده توسط خاک را افـزايش مي دهند . بقولات به خاطر رشد ريشه اي زيادي که دارند مي توانند مواد غذايي شسته شده كه عمدتا كلسيم و ازت است را که در لايه هاي پايين تر خاک هستند جذب کرده در خود نگهداري كنند و بعد از برگرداندن آنها به خاک آنها را در لايه هاي سطحي رها سازند و آنها را مجددا به جريان مي اندازند و در نتيجه بر قابليت دسترسي و استفـاده از اين عناصر توسط محصولات بعدي تاثير مي گذارند .
موردي ديگر از فـوايد كود سبز در زمينهاي است كه به خاطر كمبود اكسيژن خاك مشكل دينيتريفـيكاسيون دارند . وجود شرايط بي هوازي در خاك ،‌ كه لازمه انجام فـرآيند دينيتريفـيكاسيون است ، مي توان ناشي از رطوبت زيادي خاك باشد ؛ زيرا چنين وضعيتي مانع ورود اكسيژن (O) به خاك مي شود .البته ، ميزان رطوبتي كه خاك دريافـت مي نمايد بستگي به شرايط اقليمي منطقه دارد. شيب زمين ، پوشش گياهي ‿، و بافـت و ساختمان خاك نيز از جمله عوامل موثر بر ميزن رطوبت خاك بوده و از اين رو توان انجام دينيتريفـيكاسيون در آن را تحت تاثير قرار مي دهند . استفـاده از كود سبز با بهبود ساختمان خاك و ايجاد تهويه مناسب مي تواند تاثير مثبتي بر زهكش خاك داشته باشد و با تاثير مطلوب بر ساختمان خاك ظرفـيت اكسيژن پذيري آن را افـزايش داده و همچنين با تعرق مقداري از آب را به صوت بخار از زمين خارج كرده و از اين رو موجب كاهش ميز

ان دينيتريفـيكاسيون مي شوند
يكي ديگر از فـوايد کود سبز افـزايش ازت خاک است البته اين در موردي صادق است که گياه مورد استفـاده لگوم باشد . نيتروژن براي هر گياه لازم است تا بتواند رشد کند . سالانه ۱۱۰ ميليون ازت براي توليد غذا در جهان استفـاده مي شود ولي تنها قسمت کمي از اين مقدار توسط كودهاي شيميايي جايگزين مي شود . قسمت عمده اين ازت توسط لگوم ها جايگزين مي شود . لگوم ها تقريبا تنها گياهاني هستند که مي توانند مشكل ازت را با توجه منبع نامحدود ازت که همان جو

است رفـع كنند. در صورت در تناوب قرار ندادن اين گياهان با غير لگوم ها مجبور به جايگزين كردن ازت خاك توسط كود شيميايي هستيم که منبعي محدود و توليد آن به انرژي زيادي نياز دارد که مشكلات زيست محيطي زيادي به دنبال دارد .
گياهان لگوم با توجه به رابطه همزيستي که با باكتريهاي تثبيت كننده ازت دارند منبع خوبي براي افـزايش ازت خاک هستند اين باکتري ها که شامل انواع ريزوبيوم ها هستند مي توانند ازت موجود در جو را به صورت قابل جذب براي گياه در آورده و در عوض مقداري از گياه مواد غذايي که عمدتا قندها هستند براي ادامه زندگي خود دريافـت کند که با توجه به مقدار ازتي که به گياه مي دهد اين مقدار قند قابل مقايسه نيست . گياه اين مقدار ازت را در طول دوره رويش خود جذب کرده و بعدا به زمين بر مي گرداند البته تنها ازت نيست که اين مسير را طي مي کند بلكه عناصر ديگري مثل فـسفـر ، كلسيم و عناصر كم مصرفـ نيز توسط گياه از لايه هاي زير زمين جمع آوري شده و به قسمتهاي فـوقاني مي دهد همچنين اين سيكل از شستشوي مواد غذايي در طول فـصل رويش جلوگيري مي کند .

در حقيقت كودهاي سبز چه لگوم و چه غير لگوم باشند مانند يك گاو صندوق عمل مي کنند که مواد غذايي را در زماني که گياه محصول در زمين نيست در خود نگهداري کرده و آنرا بعدا در

اختيار گياه محصول قرار مي دهند .
آيش تابستانه باعث كاهش مواد آلي خاک مي شود چون مواد آلي در اين مدت به راحتي و به سرعت تجزيه مي شوند . آيش تابستانه براي خاكهاي غني از مواد آلي مي تواند روش خوبي باشد زيرا با تجزيه مواد آلي و فـراهم شدن مواد غذايي مورد نياز گياه زمين حاصلخيزي خوبي پيدا مي کند .
آيش تابستانه روش خوبي براي كاهش جمعيت علفـهاي هرز است . و همچنين روش خوبي براي در معرض قرار دادن خاک در برابر انواع فـرسايشها . ولي كودهاي سبز لگوم نه تنها مواد آلي را افـزايش مي دهند و ساختمان خاک را بهبود مي بخشند و علفـهاي هرز آنرا كاهش مي دهند باعث حفـاظت خاک در برابر فـرسايش نيز مي شوند و تنها مشكل آنها كاهش رطوبت خاك است . بنابراين کود سبز مي تواند با در تناوب قرار گرفـتن خاک را در مدتي از سال که در آيش است بپوشاند . در خاكهايي كه از لحاظ رطوبت در محدوديت هستند بايد توجه داشت که کود سبز مي تواند باعث كاهش رطوبت شود و كاهش رطوبت نيز باعث كاهش عملكرد مي شود ولي در مناطقي که بارندگي در حد متوسط و حتي مقداري كمتر هم وجود دارد مي توان از کود سبز استفـاده کرد . در يك پژوهش آيش تابستانه را با کود سبز مقايسه كردند و مشاهده كردند كه بعد از پايان دوره مقدار آب داخل خاک به ترتيب ۴۷ و ۳۱ميلي ليتر بود ولي عملكرد دانه گندم پائيز به ترتيب۷ تا ۵/۷تن در هکتار بود اين آزمايش نشان مي دهد اگر تا حدودي از رطوبت خاک كاسته مي شده ولي کود سبز در اين شرايط نيز باعث بهبود عملكرد مي شود .
البته در خاكهايي كه غني از مواد آلي هستند نيز کود سبز مي تواند مفـيد باشد از اين جهت که اين خاكها بيشتر در مناطق پر باران وجود دارند و از لحاظ بارندگي وضعيت مناسبي دارند همچنين در اين مناطق هوا نسبتا گرم است . اين گرما باعث افـزايش تبخير از سطح خاک شده و يك لايه خشک را در سطح خاک ايجاد مي کند که اين لايه در بارندگي بعدي به شدت در معرض ديس پرس قرار مي گيرد و متلاشي مي شود و باعث بسته شدن لوله هاي مويين خاك شد و از تهويه و نفـوذ پذيري مي كاهد و روا ناب را گسترش مي دهد که خود مشكلات زيادي به دنبال دارد از اين رو کود سبز با پوشش قرار دادن خاک از اين مشكل جلوگيري مي کند و همچنين چون مقدار

بارندگي زياد است ، براي محصول بعد کمبود رطوبت ايجاد نمي کند .
کود سبز همچنين مي تواند دماي خاک را تا حدودي نگهداري کند که اين باعث مي شود که فـعاليت ميکروارگانيسم هاي خاک افـزايش يابد و آنها نيز به نوبه خود باعث حاصلخيزي خاک مي شوند .

با توجه به اين موارد گلوم ها مي توانند جزء بهترين کود هاي سبز قرار گيرند زيرا جدا از اين موارد ازت را نيز به خاک مي افـزايند که خود عامل مهمي در بالا رفـتن عملكرد مي شود براساس آزمايش در آلمان باقلاي سفـيد عملكرد غله را تا ۱٫۵ تن در هکتار و شبدر قرمز تا ۱ تن در هکتار افـزايش داد . البته مقدار نيتروژن تثبيت شده توسط اين گياهان بستگي به رقم و گونه مورد استفـاده ، مقدار و نوع باکتري هاي همزيست آنها ، و وضعيت حاصلخيزي خاک و شرايط اقليمي دارد .

کود سبز معمولا سريع شده بوده و بيشتر از ۳ تا ۶ هفـته از فـصل رشد را به خود اختصاص نمي دهد و معمولا زود هم تجزيه مي شود .

در آزمايشي ديگر آيش تابستانه و کود سبز شبدر قرمز و نوعي خلر با هم از لحاظ اقتصادي مقايسه شدند که در اين آزمايش هزينه هاي مصرفـ شده در عمليات زراعي براي هر کدام از تيمارهاي محاسبه شد . در آخر هزينه خالص حاصل از كسر كردن ارزش مقدار ازت بدست آمده از تيمارها را برآورد كردند که در جدول زير نمايش داده مي دهد .