مديريت خانواده

خانواده يکي از ارکان مهم و اساسي هر جامعه اي مي باشد . خانواده محل تجلي بسياري از خواسته هاي جامعه است و شکوفايي هر جامعه اي در شکوفايي نهاد خانواده نهفته است ، مديريت هر خانواده نيز نقش بسزايي در رشد و شکوفايي سازمان ها اعم از دولتي و خصوصي دارد و بسياري از اصول و مقررات سازمان ها نيز نشأت گرفته از اصول و مقررات حاکم بر خانواده ها مي باشد . خانواده به منزله يک واحد منسجم و پويا مي باشد که در جهت نيل به اهداف واحد

گام برمي دارد و همه اعضاي يک خانواده مي بايست همگام با يکديگر در جهت تأمين خواسته هاي مشروع خانواده تلاش و حرکت نمايند . به منظور تأمين خواسته هاي مشروع خانواده لازم است خانواده ها همانند سازمان داراي اهداف و برنامه هاي مشخص و معين باشند و براي رسيدن به اين اهداف و برنامه ها اصول و موازيني را به کار ببرند که اهم اين اصول و موازين به شرح ذيل مي باشد :
۱- اصل وحدت هدف :
يکي از اصول مهم و اساسي در مديريت خانواده ، داشتن هدف و يا اهداف واحد مي باشد . هر خانواده بايد براي خود هدف يا اهداف واحدي داشته باشد و تمام سعي و تلاش خانواده بر اين باشد که اهداف همسو و هم جهت باشد . داشتن اهداف متضاد و متفاوت مي تواند مشکلاتي را در فرآيند سازگاري خانواده ايجاد و خانواده را دچار دوگانگي يا چند گانگي نمايد .
۲- اصل وحدت مديريت :
يکي ديگر از اصول مديريت خانواده ، وحدت رويه در مديريت خانواده و مديريت واحد در خانواده مي باشد . منظور از وحدت مديريت اين است که خانواده داراي مدير واحدي باشد و مديريت و هدايت اهداف و برنامه هاي خانواده را پذيرفته باشد . البته داشتن يک مدير واحد در خانواده به مفهوم اين نيست که ساير اعضاي خانواده نقشي در مديريت و اداره امور خانواده ندارند بلکه به اين مفهوم است که مدير خانواده نقش هماهنگ کننده بين اعضاي خانواده را دارد و صرفاً در تصميم گيري هاي اساسي که اعضاء خانواده مي بايست تابع نظرات مدير خانواده باشد و در ساير موارد تصميمات تعامل محور باشد.
۳- اصل تقسيم کار :

يکي ديگر از اصول مديريت در خانواده اصل تقسيم کار مي باشد . اصل تقسيم کار به اين مفهوم است که هر کس در خانواده متناسب با نقش و توان خود مسئوليتي را بپذيرد و همگام با ساير اعضاي خانواده به منظور تحقق اهداف و برنامه هاي خانواده ايفاي نقش نمايد . يکي از مزيت مهم اصل تقسيم کار در اين است که از هر کس متناسب با مسئوليتي که بعهده او گذاشته شده انتظار مي رود که وظايف خود را به نحو احسن انجام داده و پاسخگوي ساير اعضاي خانواده باشد و اين احساس که همه مسئوليت ها بر دوش يک نفر باشد و سايرين وظيفه اي در قبال خانواده نداشته باشد . کاهش يافته و حس و روحيه تعاون و همکاري در خانواده جايگزين حس عدم مسئوليت پذيري گردد .
۴- اصل مشورت :
يکي از اصول مهم و اساسي در مديريت خانواده اصل مشورت و تبادل نظر در بين اعضاي خانواده مي باشد . هر يک از اعضاي خانواده متناسب با ظرفيت و توانايي هاي خود همچنين متناسب باشد مکاني و زماني وظيفه دارد که در پيشبرد اهداف خانواده بحث و تبادل نظر نموده و هم از تجارب ساير اعضاي خانواده در تصميم گيري ها بهره مند باشد و هم خود با توجه به تجارب خود ساير اعضاي خانواده را در تصميم گيري ها بهره مند سازند . کاربرد اين اصل در مديريت خانواده موجب حس تفاهم و همدلي خانواده مي گردد و خانواده احساس هويت و ارزشمندي بيشتري مي يابد و ميزان مشارکت و همکاري اعضاء در پيشبرد اهداف خانواده افزايش مي يابد .
۵- اصل برنامه ريزي :
يکي ديگر از اصول مديريتي خانواده اصل برنامه ريزي مي باشد . منظور از اصل برنامه ريزي اين است که مديريت خانواده براي پيشبرد اهداف خانواده مي بايست متناسب با منابع موجود در خانواده برنامه ريزي و نيازهايي را بر اساس سلسله مراتب نيازها و ترتيب تقدم هر کدام از نيازها اولويت بندي نمايد . اصل برنامه ريزي موجب ايجاد تعادل درخواستهاي منطقي خانواده مي

گردد و خانواده را در رسيدن به اهداف از پيش تعيين شده رهنمود مي سازد .
۶- اصل نظم و انضباط :
شايد به جرات بتوانيم بگوئيم که يکي از اصول مديريت در خانواده وجود نظم و انضباط دقيق و منطقي در بين تک تک اعضاي خانواده در انجام وظايف و تکاليف محوله مي باشد . چنانچ

 

ه بدون وجود نظم و انضباط در خانواده هر سعي و تلاشي قرين موفقيت نخواهد بود . بنابراين لازمه پيشبرد اهداف و برنامه ها وجود نظم و انضباط حاکم بر فضاي خانواده مي باشد و اين مهم بعهده مديريت خانواده مي باشد که با ايجاد نظم و انضباط و نظارت بر فعاليت هاي اعضاي خانواده به حداکثر نتيجه مطلوب برسد .
۷- اصل تصميم گيري :
يکي ديگر از اصول مديريت خانواده اصل تصميم گيري است . لازمه تصميم گيري در اداره امور خانه اين است که مدير خانواده پيرامون موضوع يا مسئله که قرار است درباره آن تصميم گيري شود اطلاعات لازم را کسب نموده و پس از جمع آوري اطلاعات کافي و لازم در مورد آن موضوع‌، با تبادل نظر بين اعضاي خانواده و بحث و بررسي منطقي بر اساس اطلاعات موجود ، اقدام به تصميم گيري نمايد

مديريت خانواده؛ برنامه اي مدون براي زندگي

اسلام به عنوان مکتبي انسان ساز بيشترين عنايت را به تکريم، تنزيه و تعالي خانواده دارد و اين نهاد مقدس را کانون تربيت، مهد مؤدت و رحمت مي شمرد. لذا سعادت و شقاوت جامعه انساني را منوط به صلاح و فساد اين بنا مي داند و هدف از تشکيل خانواده را تأمين نيازهاي مادي، عاطفي و معنوي انسان از جمله دستيابي به سکون و آرامش بر مي شمارد.
انسان ها در خانواده به هويت و رشد شخصيتي دست مي يابند و در خانواده هاي سالم و رشيد به تکامل معنوي و اخلاقي نايل مي شوند. لذا خانواده عامل کمال بخشي، سکونت، آرامش و بالندگي به اعضا خويش است که در تحولات اساسي جوامع نقش عمده اي ايفا مي کنند.
با توجه به اهميت خانواده در زندگي اجتماعي جوامع پيشرفته و اهميتي که در نظام اجتماعي اسلام دارد، بررسي آن از نظر علمي امري ضروري است. مدير خانواده عنواني براي ميليون ها زن و بعضي از مردان در سرتاسر دنياست.
مديريت خانواده يک فعاليت و کار تمام وقت است اما در کشور ما هنوز اين فعاليت به صورت علمي تبيين نشده و حوزه آن ناشناخته است. لذا خانواده ها، به علت عدم اطلاع از حوزه عمليات و مسئوليت هاي خود، برنامه مدون و علمي براي زندگي ندارند، از اين رو در صدد هستيم به بررسي علمي ابعاد مديريت خانواده بپردازيم تا زن و شوهر به عنوان استوانه هاي خانواده با بهره گيري از آن، زندگي آسوده و مرفه تري داشته باشند و فرزندان بهتري به جامعه تحويل دهند تا مسير پيشرفت را فراهم نمايند.
مديريت خانواده يک فعاليت و کار تمام وقت است اما در کشور ما هنوز اين فعاليت به صورت علمي تبيين نشده و حوزه آن ناشناخته است. لذا خانواده ها، به علت عدم اطلاع از حوزه عمليات و مسئوليت هاي خود، برنامه مدون و علمي براي زندگي ندارند.

مديريت خانواده از تشکيل خانواده زوج اول شروع مي شود و بعداً به فرزندان نيز تسري مي يابد.نظام مديريت خانواده ممکن است به صورت پدرسالاري، مادرسالاري يا فرزندسالاري باشد يا در خانواده تمامي اعضاء در نظام تصميم گيري نقش داشته باشند.
اصول مديريت در خانواده

– برنامه ريزي زندگي براساس اهدافي که شرع ، علم، اخلاق و عقل حکم مي کند.
– برنامه ها بايد جنبه هاي مختلف اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي را در بر گيرند.
– اجراي اصل فعاليت هر عضو خانواده به اندازه توان و استفاده از هر عضو به اندازه نياز.
– احترام به بزرگترها و توجه به کوچکترها.
– ايجاد محيط و شرايط مناسب به منظور دستيابي به يک همکاري چند جانبه بين افراد خانواده.
– توزيع عادلانه وظايف بين افراد و آموزش فرزندان براي انجام بهتر کارها به جاي انجام آن صرفاً توسط پدر يا مادر.
– توزيع عادلانه منابع مالي خانواده بين اعضاء خانواده به ويژه پدر يا مادر به طوري که زنان خانه دار نيز از درآمد سهم مساوي دارند.

در زندگي شخصي و خانوادگي خود برنامه سيستمي داشته باشيد يعني وقت و امکانات را براي کارکردن، تفريح، مطالعه، عبادت و استراحت تقسيم کنيد.
شيوه مديريت خانواده
در قرون متوالي ، شيوه هاي متعددي براي اداره خانواده ها شکل گرفته ولي بهترين شيوه اداره خانواده «مديريت مشارکتي» است که در آن همه اعضاء خانواده در وضع قوانين و اداره خانواده مشارکت دارند و با انگيزه قوي آن را اجرا مي نمايند. کودکان و نوجوانان نيز در حکم انسان صاحب عقل و بينش در سرنوشت خود مؤثرند.