زندگینامه شهید مطهری

استاد شهيد آيت الله مطهري در ۱۳ بهمن ۱۲۹۸ هجري شمسي در فريمان واقع در ۷۵ کيلومتري شهر مقدس مشهد در يک خانواده اصيل روحاني چشم به جهان مي گشايد. پس از طي دوران طفوليت به مکتبخانه رفته و به فراگيري دروس ابتدايي

مي پردازد. در سن دوازده سالگي به حوزه علميه مشهد عزيمت نموده و به تحصيل مقدمات علوم اسلامي اشتغال مي ورزد. در سال ۱۳۱۶ عليرغم مبارزه شديد رضاخان با روحانيت و عليرغم مخالفت دوستان و نزديکان، براي تکميل تحصيلات خود عازم حوزه علميه قم مي شود در حالي که به تازگي موسس گرانقدر آن آيت الله العظمي حاج شيخ عبدالکريم حائري يزدي ديده از جهان فروبسته و رياست حوزه را سه تن از مدرسان بزرگ آن آيات عظام سيد محمد حجت، سيد صدرالدين صدر و سيد محمد تقي خوانساري به عهد گرفته اند.

در دوره اقامت پانزده ساله خود در قم از محضر مرحوم آيت الله العظمي بروجردي (در فقه و اصول) و حضرت امام خميني ( به مدت ۱۲ سال در فلسفه ملاصدرا و عرفان و اخلاق و اصول) و مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبائي (در فلسفه : الهيات شفاي بوعلي و دروس ديگر) بهره مي گيرد. قبل از هجرت آيت الله العظمي بروجردي به قم نيز استاد شهيد گاهي به بروجرد مي رفته و

از محضر ايشان استفاده مي کرده است. مولف شهيد مدتي نيز از محضر مرحوم آيت الله حاج ميرزا علي آقا شيرازي در اخلاق و عرفان بهره هاي معنوي فراوان برده است. از اساتيد ديگر استاد مطهري مي توان از مرحوم آيت الله سيد محمد حجت ( در اصول) و مرحوم آيت الله سيد محمد اجتماعي و سياسي نيز مشارکت داشته و از جمله با فدائيان اسلام در ارتباط بوده است. در سال ۱۳۳۱ در حالي که از مدرسين معروف و از

اميدهاي آينده حوزه به شمار مي رود به تهران مهاجرت مي کند. در تهران به تدريس در مدرسه مروي و تأليف و سخنرانيهاي تحقيقي مي پردازد. در سال ۱۳۳۴ اولين جلسه تفسير انجمن اسلامي دانشجويان توسط استاد مطهري تشکيل مي گردد. در همان سال تدريس خود در دانشکده الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران را آغاز مي کند. در سالهاي ۱۳۳۷ و ۱۳۳۸ که انجمن اسلامي پزشکان تشکيل مي شود .استاد مطهري از سخنرانان اصلي اين انجمن است و در طول سالهاي ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰ سخنران منحصر به فرد اين انجمن مي باشد که بحثهاي مهمي از ايشان به يادگار مانده است.

کنار امام بوده است به طوري که مي توان سازماندهي قيام پانزده خرداد در تهران و هماهنگي آن با رهبري امام را مرهون تلاشهاي او و يارانش دانست. در ساعت ۱ بعد از نيمه شب روز چهارشنبه پانزده خرداد ۱۳۴۲ به دنبال يک سخنراني مهيج عليه شخص شاه به وسيله پليس دستگير شده و به زندان موقت شهرباني منتقل مي شود و به همراه تعدادي از روحانيون تهران زندانی مي گردد. پس از ۴۳ روز به دنبال مهاجرت علماي شهرستانها به تهران و فشار مردم، به همراه ساير روحانيون از زندان آزاد مي شود.

پس از تشکيل هيئتهاي موتلفه اسلامي، استاد مطهري از سوي امام خميني همراه چند تن ديگر از شخصيتهاي روحاني عهده دار رهبري اين هيئتها مي گردد. پس از ترور حسنعلي منصور نخست وزير وقت توسط شهيد محمد بخارايي کادر رهبري هيئتهاي موتلفه شناسايي و دستگير مي شود ولي از آنجا که قاضي يي که پرونده اين گروه تحت نظر او بود مدتي در قم نزد استاد تحصيل کرده

بود به ايشان پيغام مي فرستد که حق استادي را به جا آوردم و بدين ترتيب استاد شهيد از مهلکه جان سالم بدر مي برد. سنگينتر مي شود. در اين زمان وي به تأليف کتاب در موضوعات مورد نياز جامعه و ايراد سخنراني در دانشگاهها، انجمن اسلامي

کردن محتواي نهضت اسلامي پزشکان، مسجد هدايت، مسجد جامع نارمک و غيره ادامه مي دهد. به طور کلي استاد شهيد که به يک نهضت اسلامي معتقد بود نه به هر نهضتي، براي اسلامي کردن محتواي نهضت تلاشهاي ايدئولوژيک بسياري نمود و با اقدام به تأسيس حسينيه ارشاد نمود و با کجرويها و انحرافات مبارزه سرسختانه کرد. در سال ۱۳۴۶ به کمک چند تن از

دوستان اقدام به تأسيس حسينيه ارشاد نمود به طوري که مي توان او را بنيانگذار آن موسسه دانست. ولي پس از مدتي به علت تکروي و کارهاي خودسرانه و بدون مشورت يکي از اعضاي هيئت مديره و ممانعت او از اجراي طرحهاي استاد و از جمله ايجاد يک شوراي روحاني که کارهاي علمي و تبليغي حسينيه زير نظر آن شورا باشد سرانجام در سال ۱۳۴۹ عليرغم زحمات زيادي که

براي آن موسسه کشيده بود و عليرغم اميد زيادي که به آينده آن بسته بود در حالي که در آن چند سال خون دل زيادي خورده بود از عضويت هيئت مديره آن موسسه استعفا داد و آن را ترک گفت.
در سال ۱۳۴۸ به خاطر صدور اعلاميه اي با امضاي ايشان و حضرت علامه طباطبايي و آِيت الله حاج سيد ابوالفضل مجتهد زنجاني مبني بر جمع اعانه براي کمک به آوارگان فلسطيني و اعلام آن طي يک سخنراني در حسينيه ارشاد دستگير شد و مدت کوتاهي در زندان تک سلولي به سربرد. از

سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۱ برنامه هاي تبليغي مسجدالجواد را زير نظر داشت و غالباً خود سخنران اصلي بود تا اينکه آن مسجد و به دنبال آن حسينيه ارشاد تعطيل گرديد و بار ديگر استاد مطهري دستگير و مدتي در بازداشت قرار گرفت. پس از آن استاد شهيد سخنرانيهاي خود را در مسجد جاويد و مسجد ارک و غيره ايراد مي کرد. بعد از مدتي مسجد جاويد نيز تعطيل گرديد. در حدود سال ۱۳۵۳ ممنوع المنبر گرديد و اين ممنوعيت تا پيروزي انقلاب اسلامي ادامه داشت.

اما مهمترين خدمات استاد مطهري در طول حيات پر برکتش ارائه ايدئولوژي اصيل اسلامي از طريق درس و سخنراني و تأليف کتاب است. اين امر خصوصاً در سالهاي ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۷ به خاطر افزايش تبليغات گروههاي چپ و پديد آمدن گروههاي مسلمان چپ زده و ظهور پديده التقاط به اوج خود مي رسد. گذشته از حضرت امام، استاد مطهري اولين شخصيتي است که به خطر سران سازمان

موسوم به « مجاهدين خلق ايران » پي مي برد و ديگران را از همکاري با اين سازمان باز مي دارد و حتي تغيير ايدئولوژي آنها را پيش بيني مي نمايد. در اين سالها استاد شهيد به توصيه حضرت امام مبني بر تدريس در حوزه علمي قم هفته اي دو روز به قم عزيمت نموده و درسهاي مهمي در آن حوزه القا مي نمايد و همزمان در تهران نيز درسهايي در منزل و غيره تدريس مي کند. در سال

۱۳۵۵ به دنبال يک درگيري با يک استاد کمونيست دانشکده الهيات! زودتر از موعد مقرر بازنشسته مي شود. همچنين در اين سالها استاد شهيد با همکاري تني چند از شخصيتهاي روحاني، «جامعه روحانيت مبارز تهران » را بنيان مي گذارد بدان اميد که روحانيت شهرستانها نيز به تدريج چنين سازماني پيدا کند.

گرچه ارتباط استاد مطهري با امام خميني پس از تبعيد ايشان از ايران به وسيله نامه و غيره استمرار داشته است ولي در سال ۱۳۵۵ موفق گرديد مسافرتي به نجف اشرف نموده و ضمن ديدار با امام خميني درباره مسائل مهم نهضت و حوزه هاي علميه با ايشان مشورت نمايد. پس از شهادت آيت الله سيد مصطفي خميني و آغاز دوره جديد نهضت اسلامي، استاد مطهري به طور تمام وقت درخدمت نهضت قرار مي گيرد و در تمام مراحل آن نقشي اساسي ايفا مي نمايد. در

دوران اقامت حضرت امام در پاريس، سفري به آن ديار نموده و در مورد مسائل مهم انقلاب با ايشان گفتگو مي کند و در همين سفر امام خميني ايشان را مسؤول تشکيل شوراي انقلاب اسلامي مي نمايد. هنگام بازگشت امام خميني به ايران مسؤوليت کميته استقبال از امام را شخصاً به عهده مي گيرد و تا پيروزي انقلاب اسلامي و پس از آن همواره در کنار رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامي و مشاوري دلسوز و مورد اعتماد براي ايشان بود تا اينکه در ساعت بيست و دو و بيست دقيقه سه شنبه يازدهم ارديبهشت ماه سال ۱۳۵۸ در تاريکي شب در حالي که از يکي از جلسات فکري

سياسي بيرون آمده بود يا گلوله گروه نادان و جنايتکار فرقان که به مغزش اصابت نمود به شهادت مي رسد و امام و امت اسلام در حالي که اميدها به آن بزرگمرد بسته بودند در ماتمي عظيم فرو مي روند.

((زندگي سياسي شهيد مطهري))

نقش ممتاز استاد شهيد مرتضى مطهرى، در تحوّلات فكرى، سياسى و اجتماعىِ نيم قرن اخير ايران را نمى‏توان انكار كرد. اين نادره زمان، كه در اسلام‏شناسى و فنون مختلف اسلام و قرآن كريم كم نظير بود، با اتكا به طهارت روح، قوّت ايمان و قدرت بيان كم نظيرش، تاريخ تحوّلات علمى، فكرى، سياسى، اجتماعى و فرهنگى ايران معاصر را تحت تأثير عميق خود قرار داد و در هر بُعدى از ابعادِ مسائل علوم انسانى – با مبناى دينى – كه وارد شد، چون خورشيد تابان درخشيد و ابعاد وجودى خود را بر زندگى سعادتمند بشرى گستراند.
مطهرى در اعتقاد به «توحيد»، «نبوت» و خاتميت آن و «معاد» و «امامت و رهبرى» عميق و راسخ

بود و نيز به «عدل الهى» باورى از دل و جان داشت. «انسان و سرنوشتِ» او را مى«شناخت» و آنان را از «گرايش به ماديگرى» بر حذر مى‏داشت و «جهان بينى اسلامى» را براى آنان تبيين مى‏كرد. بر «آشنايى با قرآن» تأكيد مى‏ورزيد و خود با عشق به قرآن در «سيره نبوى و ائمه اطهار» سيرى عميق مى‏نمود و با پيروى از مولاى خود، على(ع) «جاذبه و دافعه» عجيبى داشت. در «اصول

فلسفه» استادى كم نظير بود و در «اخلاق» و «عرفان» با تكيه بر «آزادى معنوى»؛ «اسفار» اربعه را طى كرد و براى «انسان كامل» شدن، از «فطرت» پاك خود بهره گرفت. در «تعليم و تربيت» اسلامى كوشا بود. «خدمات متقابل اسلام و ايران» را تشريح كرد. به «نبرد حق و باطل» باور داشت و در اين «جهاد» مقدس «حماسه حسينى» را تكرار كرد.

معتقد به «نظام حقوق زن در اسلام» بود و بر «مسأله حجاب» تأكيد داشت. با «نظرى به نظام اقتصادى اسلام» «مسأله ربا» را حل كرد. «نهضتهاى اسلامى در صد ساله اخير» را مقدمه نهضت اسلامى ايران در بهمن ۵۷ مى‏دانست. «پيرامون انقلاب اسلامى و جمهورى اسلامى» «گفتارها» داشت و به «امدادهاى غيبى» باورمند و به «قيام و انقلاب مهدى (عج)» اميدوار بود و در يك كلام «اسلام و مقتضيات زمان» را مى‏شناخت و «تفكّر اسلامى» را احيا كرد.

اين همه، از استاد شهيد، شخصيت جامعى ساخت كه «حاصل عمر» امام شد. در اين ميان، شخصيت سياسى و حيات اجتماعى اين بزرگمرد، حديثى خواندنى دارد. گروهى ناآگاه، او را به عافيت‏طلبى و به دور از سياست متهم كردند. ساواك شاه او را «روحانى افراطى» مى‏شناخت و مبارزان مجاهد، او را مغز متفكر نهضت اسلامى مى‏دانستند.

))سياست پذيري مطهري((
اينكه نقطه عزيمت استاد شهيد به دنياى سياست از كجا و چگونه بوده، دقيقاً مشخص نيست، امّا مسلم است كه او در سال ۱۳۱۶ شمسى براى ادامه تحصيل وارد قم شده و در همان ايام با بى‏نظيرترين شخصيت سياسى – الهى قرن، در قالب ارتباطات حوزوى و استاد و شاگردى آشنا و شيفته او شده است. او خود دلدادگى و تأثيرپذيرى‏اش از حضرت امام را اين گونه ترسيم مى‏كند:

«پس از مهاجرت به قم، گمشده خود را در شخصيتى ديگر يافتم… اگر چه در آغاز مهاجرت به قم، هنوز از «مقدمات» فارغ نشده بودم و شايستگى ورود در «معقولات» را نداشتم، اما درس اخلاقى كه وسيله شخصيت محبوبم در هر پنج شنبه و جمعه گفته مى‏شد و در حقيقت درس معارف و سير و سلوك بود، نه اخلاق به مفهوم خشك علمى، مرا سر مست مى‏كرد. بدون هيچ اغراق و مبالغه‏اى، اين درس مرا آنچنان به وجد مى‏آورد كه تا دوشنبه و سه شنبه هفته بعد خودم را به شدت تحت

تأثير آن مى‏يافتم. بخش مهمى از شخصيت فكرى و روحى من در آن درس – و سپس در درسهاى ديگرى كه در طى دوازده سال از آن استاد الهى فرا گرفتم – انعقاد يافت و همواره خود را مديون او دانسته و مى‏دانم. راستى كه او «روح قدس الهى» بود.» [۲]
چنانكه خود استاد تصريح كرده است، بخش مهمى از شخصيت فكرى و روحى و علمى و اخلاقى او در ارتباط با حضرت امام شكل گرفته است. جالب است كه تأثير اين درس اخلاق امام، منحصر به مطهّرى نبود. او حوزه را در آستانه تحول قرار داد و مورد حساسيت ويژه ساواك رضاخانى نيز قرار گرفت. [۳]
ارتباط اينچنينى با امام، به علاوه استعداد ذاتى و خلاقيت روحى كه در استاد وجود داشت، حدود سالهاى ۱۳۲۵ شمسى يك تحول روحى و فكرى عميقى را در ايشان پديد آورد و با پايه‏ريزى يك طرح اساسىِ فكرى در او، زمينه‏ساز سياست پذيرى و انديشه ورزى استاد در حوزه فكر و عمل سياسى شد:
«يادم هست در زمانى كه در قم تحصيل مى‏كردم، يك روز خودم و تحصيلاتم و راهى را كه در زندگى براى تحصيل انتخاب كرده‏ام، ارزيابى مى‏كردم، با خود حساب مى‏كردم كه آيا اگر به جاى اين تحصيلات، رشته‏اى از تحصيلات جديد را پيش مى‏گرفتم بهتر بود يا نه؟… آن ايام تازه با حكمت الهى اسلامى آشنا شده بودم و آن را نزد استادى (كه بر خلاف اكثريت به اتفاق مدعيان و مدرّسان اين رشته صرفاً يك سلسله محفوظات نبود، بلكه الهيات اسلامى را واقعاً چشيده و عميق‏ترين

انديشه‏هاى آن را دريافته بود و با شيرين‏ترين بيان، آنها را بازگو مى‏كرد) مى‏آموختم. لذت آن روزها و مخصوصاً بيانات عميق و لطيف و شيرين استاد از خاطره‏هاى فراموش ناشدنى عمر من است… خلاصه يك طرح اساسى در فكرم ريخته شده بود كه زمينه حل مشكلاتم در مسايل الهى بود… در اين وقت فكر كردم، ديدم اگر در اين رشته نبودم و فيض محضر اين استاد را درك نمى‏كردم، همه چيز ديگرم چه از لحاظ مادى و چه از لحاظ معنوى ممكن بود بهتر از اين باشد كه هست. همه آن

چيزهايى كه اكنون دارم داشتم و لا اقل مثل و جانشين و احياناً بهتر از آن را داشتم. اما تنها چيزى كه قطعاً نه خودِ آن را و نه جانشين آن را داشتم همين طرح فكرى بود با نتايجش، الآن هم بر همان عقيده‏ام.» [۴]
اين، اوج تأثير پذيرى ايشان از امام است كه براى او يك طرح اساسى فكرى به ارمغان آورده بود و همه نتايجى كه از عمر با بركت مطهرى پديد آمد، حاصل اين طرح فكرى است. [۵] به همين خاطر حضرت امام نيز در اولين پيام به مناسبت شهادت استاد از ايشان به عنوان «فرزند بسيارعزيز» و «حاصل عمر» خويش ياد مى‏كند.

بدين ترتيب مطهرى در زمره روحانيان سياست‏پذير و البته متفاوت از انقلابيون ديگر، تحت رهبرى حضرت امام قرار مى‏گيرد و از اين دوره ذهن او متوجه مشكلات اساسىِ فكرى، سياسى، اجتماعى و فرهنگى جامعه شده، در متن تحولات قرار مى‏گيرد. از اين زمان است كه مطهرى در طرح اصلاحى حوزه، بعنوان پيش زمينه احياى تفكّر اصيل اسلامى، با عده‏اى از علماى‏طراز اول حوزه؛ از جمله حضرت امام، مشاركت مى‏كند، با فداييان اسلام ارتباط برقرار مى‏نمايد و پس از مهاجرت به‏تهران، نبض تفكّر اسلامى را در مجامع دانشگاهى، در قالب‏استراتژى فرهنگى در دست مى‏گيرد و اين روند تا دم شهادت ادامه مى‏يابد

))زندگي سياسي مطهري((
اكنون پس از معلوم شدن سياست پذيرى مطهرى و پيوستنش به استراتژى مبارزاتى حضرت امام، زندگى سياسى او را در دو حوزه انديشه و عمل سياسى‏ پى مى‏گيريم:
اول:مطهري در حوزه انديشه سياسي
مرحوم شهيد مطهرى پيش از آنكه يك مبارز سياسى به معناى رايج آن باشد، يك فيلسوف سياسى و «قوه عاقله» نهضت اسلامى بود؛ لذا همانگونه كه امام در آغاز نهضت از ميان استراتژى‏هاى مبارزاتى، براى بستر سازى مناسب يك انقلاب همه جانبه، راهبرد فرهنگى و انديشه‏سازى را برگزيده بود، مطهرى نيز از يك سو عقيده‏مند بود:

«ما كه هنوز يك ايدئولوژى صحيح و مدوّن ارائه نداده‏ايم و جوانهاى خود را آموزش اسلامى نداده‏ايم و مفاهيم را روشن نكرده‏ايم…نتيجه عكس مى‏گيريم» [۷] چرا كه عصر كنونى، از نظر دينى و مذهبى؛ به ويژه براى جوانان، عصرِ اضطراب و دو دلى و بحران است، مقتضيات عصر و زمان، يك سلسله ترديدها و پرسش‏ها براى آنان به وجود آورده و روح حماسه را از آن سلب كرده است، لذا:
«از همه ضرورى‏تر اينكه در عصر ما بايد علاقمندان و آشنايان به مفاهيم واقعى اسلامى سعى كنند بار ديگر «حماسه» را كه ركنى از مفاهيم اسلامى بود، بدانها برگردانند. البته بازگردانيدن

«حماسه» به مفاهيم اسلامى نيازمند است به جهادى فكرى و قلمى و زبانى.» [۸]
از سوى ديگر با زيركىِ خود، آگاه بود در زمان و موقعيتى دست به مبارزه زده است كه فشار اختناق بر فضاى سياسى كشور حاكم است و سازمانهاى امنيتى با مانع تراشى جلوى پيشرفت كار و

موفقيت را خواهند گرفت، لذا بايد دو جبهه را در مبارزه سامان دهد؛ يك جبهه در جلو و آشكار و ديگرى پشت جبهه كه كارش مدد رسانى، فكر دادن و عقيده سازى به كسانى باشد كه در صحنه مبارزه فعاليت مى‏كند. [۹] از اين رو، تصميم گرفت پيش از هر اقدام آشكار و حساسيت برانگيز، وارد كارزار فكرى شده به پرسش‏ها پاسخ گويد و مشكلات فكرى موجود در اين زمينه را با قلم و بيان خود حل كند. [۱۰] او به همين منظور دو مسأله مهم «تدوين ايدئولوژىِ اسلامى» و «بر خورد با انحرافات فكرى» را در دستور كار خود قرار داد:

 

((تبيين ايدئولوژي اسلامي))
مطهرى مى‏دانست كه اگر بنا باشد نهضتى مكتبى راه بيفتد، بايد بر اساس فكر صحيح و ناب، از همان مكتب باشد؛ لذا پيش از آنكه به بناهاى سياسى – اجتماعى اسلام بپردازد، تبيين زير بناهاى ايدئولوژيكى اسلام را وجهه همّت خود قرار داد. از اين رو، بر اساس مقتضيات زمان و به تناسب پرسش هايى كه احياناً مى‏توانست ذهن نخبگان، مبارزان و مردم را تحت تأثير قرار دهد، آثار قلمى و ربّانى توليد كرد و در اين راه از هيچ كوششى دريغ نكرد و براى اين منظور اقداماتى را به قرار زير انجام داد:

الف)تشكيل لجنه اي از فضلاي قم
نخستين اقدامى كه از شهيد مطهرى براى تبيين اسلام اصيل ثبت شده مربوط به اجتماعى است از ۱۸ نفر از فضلاى قم در سال ۲۶ براى سامان دادن كار روحانيت در امور تبليغ دينى بعنوان «بستر استراتژى فرهنگى» كه مورد حمايت حضرت امام و مرحوم آيت اللّه بروجردى نيز قرار گرفت. قابل ذكر است كه اين اقدام، پس از آن صورت مى‏گيرد كه تحوّل فكرى و روحى سابق الذكر براى استاد پيش آمده بود. شهيد آية الله بهشتى از اين انجمن چنين ياد كرده‏اند:

«يادم است كه در سال ۱۳۲۶ در قم با آقاى مطهرى و آقاى منتظرى و آقايان ديگر، علاوه بر درس و بحث و كارهاى طلبگى‏مان، هميشه به فكر سامان دادن به روحانيت و پربار كردن اين نهاد اسلامى، اجتماعى بوديم. در همان سال يك حركتى را در يك جمع ۱۸ نفرى انجام داديم كه زمينه‏اى بود براى همكارى بيشتر و پر دوام‏تر… در آن روز باز صحبت از اين شد كه بايد روحانيت براى مؤثرتر واقع شدن خودش تلاش كند.»

توجه به تركيب افراد اين انجمن كه بعداً همگى از ياران نزديك امام در مبارزه بودند، سمت و سوى انجمن را نمايان‏تر مى‏كند. ضمن آنكه مقاله پرارزش «مشكل اساسى در سازمان روحانيت» استاد مطهرى كه در سال ۱۳۴۱ به همراه مقالاتى از ديگر انديشمندان حوزوى انتشار يافت، حاكى از دغدغه دائمى مطهرى نسبت به اين موضوع، بعنوان زير ساخت هر حركت اصلاحى دينى در جامعه است.
ب)انجمن بحث و انتقاد فلسفي
گسترش فوق العاده فلسفه مادى و انتشار آن با تبليغات سياسى و توجه روز افزون جوانان روشنفكر به آثار فلسفى دانشمندان مادى‏گرا، علّامه طباطبايى را بر آن داشت تا با اتكا بر تحقيقات گرانمايه هزار ساله فلسفه اسلامى با توجه به آراء و نظريات فلسفى جديد، يك دوره فلسفه را تدوين و از اين طريق به مقابله با اين موج ضد دينى بپاخيزد. بدين ترتيب به تشكيل انجمن بحث و

انتقاد فلسفى در موضوعات مبتلا به جامعه، مركب از عدّه‏اى از فضلاى قم مبادرت ورزيد كه استاد شهيد مطهرى نيز يكى از اعضاى تأثير گذار اين جلسه بوده‏اند. محصول اين جلسه كتاب «اصول فلسفه و روش رئاليسم» بود كه به تعبير استاد نقش تعيين كننده‏اى در ارائه بى پايگى فلسفه مادى براى ايرانيان داشته است. از آنجا كه فهم اين كتاب بخاطر اختصار، دشوار مى‏نمود؛ علامه طباطبايى شرح آن را به مرحوم مطهرى واگذار كردند و استاد نيز آن را به شايستگى انجام داده و

جلد اول آن را با مقدمه و پاورقى خود و با شرح و بسط كافى، در سال ۱۳۳۲ منشر كردند و چهار جلد ديگر آن به تدريج منتشر شد. اين كتاب نقش بسزايى در خنثى سازى فلسفه مادى، به ويژه ماترياليسم ديالكتيك و جريانات حزب توده در دهه ۳۰ و بعد از آن ايفا كرده، تأثير ويژه‏اى در جلب جوانان تحصيلكرده به منطق اسلام به جاى گذاشت.

ج)عزيمت به تهران
اين سؤال هميشه مطرح بوده است كه شهيد مطهرى با اينكه در قم مورد توجه اكثريت علما، فضلا و طلاب حوزه بوده، به چه دليل به تهران مهاجرت كرد؟ آنچه مسلم است اينكه يكى از علل اين مهاجرت، تنگناى مالى بوده است. در اوّلين سند ساواك راجع به شهيد مطهرى از زبان ايشان نقل شده است كه «چون از لحاظ مالى وضعم در قم خوب نبود حركت به تهران كرده»ام‏ [۱۳] و دوستان نزديك ايشان نيز اين امر را تأييد كرده‏اند. با اين حال جناب حجة الاسلام و المسلمين آقاى دوانى در خاطرات خود از استاد، از جلسه‏اى در سال ۱۳۵۳ در دانشكده الهيات با حضور خود و شهيد مفتح سخن گفته است كه «استاد گفت: بر اثر شكست طرح آقاى خمينى براى اصلاح حوزه كه من هم از فعّالين آن و شاگرد ايشان بودم، از اطرافيان آيت الله بروجردى ضربه خوردم… ناچار به تهران آمدم… از آن موقع تاكنون به جرم ارادت به آقاى خمينى نزد خودى و بيگانه صدمه ديده و

مى‏بينيم» [۱۴] اين امر نشان مى‏دهد كه وضعيت قم براى فعاليت‏هاى استاد مساعد نبوده است، لذا به دنبال تأمين وضعيت مطلوب، آن هم با حفظ ارادت به امام خمينى(ره) راهى تهران مى‏شود.
فعاليت‏هاى فوق العاده استاد در تهران، ارتباط گسترده، دائمى و قوى با مجامع دانشگاهى، نخبگان و اقشار مختلف در تهران، نشان مى‏دهد كه استاد مهاجرت به تهران را پل ارتباطى حوزه و دانشگاه قرارداده، تصميم گرفت از اين طريق راهبرد مبارزاتى خويش را پياده كند. با شناختى كه از مطهرى وجود دارد با عظمت روحى و استغناى طبعى كه جزو ذات او بود، بعيد به نظر مى‏رسد