مكانيزاسيون كشاورزي

عبارت است از كاربرد انرژي مكانيكي در توليد محصولات كشاورزي كه در فرآيند توسعه و تكامل با بهره گيري از فن آوري نوين منجر به توليد اقتصادي و پايدار مي گردد .
كلمه مكانيزاسيون در كشاورزي مترادف با كلمه اتوماسيون در صنعت است كه خود به معني اتوماتيك كردن مي باشد و اتوماتيك كردن يعني كم كردن كار گارگري است . بدين ترتيب معني اخص مكانيزاسيون كشاورزي استفاده از ماشين و موتور در كشاورزي جهت كاهش نياز به نيروي كارگري مي باشد . معني اعم مكانيزاسيون اتخاذ هر روشي است كه باعث ازدياد درآمد گردد .
مكانيزاسيون كشاورزي يعني ماشيني شدن كشاورزي

مكانيزاسيون كشاورزي به طور مشخص شامل به كارگيري روشها ، ابزار و ادواتي است كه از اصول علمي بهره مي جويند . به عبارت ديگر مكانيزاسيون كشاورزي در برگيرندة ساخت ، توزيع و كاربرد انواع ابزار ، وسايل ، تجهيزات و ماشين هايي است كه براي احياء اراضي كشاورزي ، توليد زراعي ، برداشت محصول و عمليات اوليه تبديل محصولات مورد استفاده قرار مي گيرند و داراي سه منبع اصلي نيروست كه عبارتند از :
نيروي انساني ، نيروني حيواني ، نيروي مكانيكي .

تراكتوريزاسيون :‌ عبارت است از استفاده و بهره برداري از انواع تراكتور با اندازه هاي متفاوت در ارتباط با فعاليتهاي كشاورزي .
موتوريزاسيون :‌ شامل استفاده از انواع موتورهاي مكانيكي يا موتورهايي است كه بدون در نظر گرفتن منبع انرژي در ارتباط با فعاليتهاي كشاورزي باشند .
مكانيزاسيون انتخابي : مفهومي از مكانيزاسيون است كه منجر به كاهش نيروي كار در واحد سطح نشود . به عبارت ديگر به انتخاب مناسب از لوازم ، ادوات و ماشين ها اطلا

ق مي شود كه در وضعيت هاي ويژه كشاورزي يا ناحيه زراعي بر اساس ملاحظات فني ، اقتصادي ، اجتماعي و سياسي صورت گيرد .
.
سطح مكانيزاسيون
اين فاكتور كيفيت را در مكانيزاسيون بررسي مي كند و در واقع نسبت مجموع كل توان كششي موجود در هر منطقه به كل سطح زمينهاي زراعي همان منطقه سطح مكانيزاسيون آن منطقه را نشان مي دهد . بر حسب اسب بخار يا كيلوات در هكتار .

ظرفيت مكانيزاسيون
اين شاخص تركيبي از كميت و كيفيت كار مكانيزاسيون را نشان مي دهد و در واقع مقدار انرژي مكانيكي مصرف شده در واحد سطح را بيان مي كند و واحد آن واحد انرژي بر سطح مي باشد كه معمولاً به صورت اسب بخار ساعت بر هكتار بيان مي شود .

ظرفيت سطحي ماشينها

 

ظرفيت سطحي يك ماشين عبارت است از سطحي كه يك ماشين مي تواند در مدت يك ساعت عمليات خاصي روي آن انجام دهد . و با هكتار در ساعت مشخص مي گردد و به صورت زير محاسبه مي شود .

Ca : ظرفيت سطحي (hp/h )
V : سرعت ( km/ h )
W : عرض كار ( m )
nf : ‌بازده ( درصد )

نظامهاي بهره برداري در كشاورزي
بهره برداري رعيتي
منظور بهرداريهايست كه در آن شخص بهره بردار در قبال بهره برداري از زمين سهمي از محصول را به مالك بپردازد . اين سهم لزوماً ثابت نبوده و با ازدياد يا تقليل محصول تغيير كرد .
توسعه كشاورزي و عوامل مؤثر در آن
توسعه در فرهنگ دهخدا به معني فراخي و وسعت آمده است كه به صورت توسعه دادن و توسعه پيدا كردن و توسعه يافتن استعمال مي شود .
در تعريف توسعه كشاورزي نيز قول يكساني وجود ندارد . برخي آن را گذار از كشاورزي سنتي دانسته اند و بعضي ديگر آنرا فرآيندي مي دانند كه در طي آن و به تدريج اوضاع اقتصادي و اجتماعي اكثريت كشاورزان يك كشور بهبود مي يابد و اصلاح مي شود .

مساحت شهرستان به تفكيك شهرستان ، بخش و دهستان به صورت زير
نام مساحت ( km2 ) تعداد ده جمعيت ( سال ۷۵ )
ايذا
بخش دهدز
بخش مركزي
حومه
سوسن

مرغا
هلايجان ۴۰۳۵
۱۴۹۱
۲۵۴۴
۹۶۹
۱۰۴۰
۲۱۲
۳۲۳ ۵۶۴
۱۵۲

۴۱۲
۱۷۹
۱۱۸

۵۰
۶۵ ۱۷۲۰۲۷
۲۶۳۴۰
۶۴۰۶۸
۳۴۲۸۱
۱۷۵۹۸
۴۵۵۶
۷۶۳۲

تراكم عمليات در ماههاي مختلف سال در منطقه ايذه نشان مي دهد .
عمليات سبك عمليات سنگين جمع عمليات
مهر ۸۶۲۵ ۸۸۷۵ ۱۷۵۰۰
آبان ۱۵۳۵۰ ۵۰۵۰ ۲۰۴۰۰
آذر ۱۵۴۵۰ ۲۷۰۰ ۱۸۱۵۰
دي ۱۴۵۰ ۱۳۰۰ ۲۷۵۰
بهمن ۳۵۰۰ ۱۳۰۰ ۴۹۰۰
اسفند ۸۶۰۰ ۱۷۰۰ ۱۰۳۰۰
فروردين ۱۱۹۰۰ ۲۲۰۰ ۱۴۱۰۰
ارديبهشت ۱۴۵۵۰ ۲۴۰۰ ۱۶۹۵۰
خرداد ۱۷۷۰۰ ۱۳۵۰ ۱۹۰۵۰
تير ۱۲۲۰۰ ۵۵۰ ۱۲۷۵۰

مرداد ۳۶۲۵ ۲۰۰ ۳۸۲۵
شهريور ۸۵۰۰ ۵۸۰۰ ۱۴۳۰۰
*سطح زير كشت ۴۰۰۰ هكتار

پراكنش سطوح زير كشت محصولات كشاورزي در شهرستان
بيشترين سطح زير كشت در شهرستان ايذه را گندم و جو ديم به خود اختصاص مي دهند و پس از اين دو محصول ، گندم ابي و برنج قرار دارند . به طوري كه آمار نامة ۱۳۷۶ برنامه و بودجه استان خوزستان نيز نشان مي دهد سطح زير كشت ساير محصولات در شهرستان كمتر از هزار هكتار است .

 

۴-۱-سطوح زير كشت و عملكرد محصولات مختلف در شهرستان ايذه
نوع محصولات سطح زير كشت متوسط عملكرد در سال ۷۶-۷۵
كل سطح زير كشت ديم ( بخش مركزي ) ۴۵۶۱۰ –

كل سطح زير كشت آبي ( بخش مركزي ) ۴۳۸۶ –
گندم آبي ( كل شهرستان ) ۵/۱۵۶۳ ۳۱۵۵
گندم ديم ( كل شهرستان ) ۴۱۱۱۰ ۹۵۸
جو ديم ( كل شهرستان ) ۱۵۵۰۰ ۷۶۹
برنج ۲۵۲۹ ۲۸۸۹
جو آبي ۹۶۰ ۱۰۳۸
ماش ۱۹۴ ۱۶۹۸
شبدر ۹۵ ۳۲۳۶۸
يونجه ۷۱ ۹۰۰۰

سودان گراس ۱۸ ۵۰۰۰۰
جو قيصل ۸۰ ۳۲۳۷۲
انگور ۲۵ –
انار و انجير ۲۲۵ –
ساير درختان ۲۰ —

بررسي پراكنش سطوح زير كشت در مناطق مورد مطالعه
در بررسي سطح زير كشت مناطق مورد مطالعه در هنگام انجام تحقيق سطوح زير كشت هر منطقه نيز مشخص گرديده و آمار به دست آمده با آمار سرشماري كشاورزي سال ۱۳۷۵ مقايسه شد كه تفاوت بسيار زيادي بين دو آمار وجود داشت و اغلب سطح زير كشت اعلام شده توسط نتايج سرشماري بسيار كمتر از سطح به دست آمده در اين تحقيق بود . و در جستجوها و مصاحبه هاي انجام شده معلوم گرديد كه كشاورزان در هنگام جمع آوري اطلاعات كشاورزي به دلايلي ( احتمال ماليات بستن و … ) واقعيت را كتمان مي كنند و سطح زير كشت خود را بسيار كمتر از آنچه هست به مأمورين مي گويند . ولي در اين مطالعه به دليل آگاه شدن كشاورزان با ماهيت تحقيق و بومي بودن محقق از اين نظر مشكلي وجود نداشته است .

به هر صورت چون آمار منتشر شده از سرشماري كشاورزي رسميت دارد و قابل استناد است در اين تحقيق نيز به آن استناد مي شود گر چه نكات فوق را نيز نبايد ناديده گرفت .
۴-۲-سطوح زير كشت و عملكرد محصولات مختلف در شهرستان ايذه
شماره نام روستا سطح زير كشت محصولاتي كه كشت مي شود
آبي ديم
۱ كلدوزخ ۱ ۹۶/۱ ۱۶/۱۱۴ گندم – جو
۲ كلدوزخ ۲ ۰ ۵۵ گندم – جو
۳ كوهباد ۱ ۲۵/۰ ۹۲/۵۹۷ گندم – جو
۴ كوهباد ۲ ( كولفرح ) ۰ ۹۸۴ گندم – جو
۵ تكاب ۰ ۳۲۰ گندم – جو
۶ چهارتنگ سفلي ۰ ۱۶۲ گندم – جو
۷ چهارتنگ عليا ۰ ۳/۲۱۹ گندم – جو
۸ چلكي ( چولكي ) ۰ ۷/۱۷۷ گندم – جو
۹ خنگ اژدر ۲۰ ۵۰۰ گندم – جو – عدس ( خودمصرفي )
۱۰ خنگ اژدر عليا ۵ ۳۵۰ گندم – جو – عدس ( خودمصرفي )
۱۱ خنگ كرمعلي وند ۰ ۵/۱۱۸ گندم – جو
۱۲ خنگ يادعلي وند ۰ ۳۷۰ گندم – جو – عدس – باقلا

۱۳ كمالوند ۰ ۶۷۰ گندم – جو – عدس – باقلا
۱۴ ميانگران عليا ۱۵ ۷۴۰ گندم – جو
۱۵ راسفند ۱۲ ۱۲۵۰ گندم – جو – برنج
جمع ۲/۵۴ ۵/۶۶۲۸

لازم به توضيح است كه از دو محصول عمده شهرستان ايذه يعني گندم و جو در بيشتر مناطق گندم در اولويت است و سطح بيشتري از اراضي به آن اختصاص داده مي شود و در بعضي از مناطق به خاطر شرايط خاص دامپروري و دامداري به طور مساوي يا سطح بيشتري جو كاشته مي شود .
۴-۳-سطوح زير كشت و نوع محصولات كشت شده در روستاي مورد مطالعه در دهستان هلايجان
شماره نام روستا سطح زير كشت محصولاتي كه كشت مي شود
آبي ديم
۱ پر سوراخ ۳۳/۴ ۶۷/۱۱۸ گندم – جو – برنج
۲ نوترگي مختاري ۳/۲ ۹/۳۲۰ گندم – جو
۳ آبله عليا – ۹/۷۶ گندم – جو

۴ مال سعيدي عليا – ۵/۱۰۸ گندم – جو
۵ نوترگي احمدي ۳۳/۰ ۶۸/۵۷ گندم – جو
۶ آبله سفلي ۲ ۲/۱۵۸ گندم – جو
۷ شور تنگ ۳۲/۵ ۵/۱۲۷ گندم – جو – برنج
۸ نوترگي طهماسبي ۶/۰ ۵/۲۰۲ گندم – جو
۹ مال سعيدي سفلي – ۵/۵۷ گندم – جو
۱۰ قلعه سرخه – ۱۴۸ گندم – جو
۱۱ نوترگي غريبي ۵/۱ ۸۸/۲۵۳ گندم – جو
جمع ۴/۱۶

۴-۴-سطوح زير كشت ( آبي و ديم ) و نوع محصولات در روستاهاي مورد مطالعه در دهستان سوسن
شماره نام روستا سطح زير كشت محصولاتي كه كشت مي شود
آبي ديم
۱ ده شيخ ۴۸/۱ ۷۵/۶۸ گندم – جو
۲ يگاوي ۴۷/۳ ۳۳/۴۷ گندم – جو- برنج
۳ سرقلعه ۸۵/۲ ۷۷/۴۱ گندم – جو- برنج
۴ لولو ۵۹/۲۰ ۵/۱۶۹ گندم – جو- برنج

۵ مهرتان سفلي ۶۰ ۳۰ گندم – برنج – جو
۶ مهرتان عليا ۷۰ ۵/۶۸ گندم – برنج – جو
۷ ده ثريا ۲/۲۱ ۱۳۶ گندم – جو – برنج
۸ ده كهنه ۹/۲۴ ۲/۱۶ گندم – برنج – جو
۹ كهنه بهرامي ۵/۱۶ ۷/۴۲ گندم – جو – برنج
۱۰ ده حوض ۶۵/۳۵ ۸۶/۲۰۰ گندم – برنج – جو
۱۱ ترشك ۹/۳۵ ۲/۱۷۷ گندم – جو – برنج

۱۲ سراب ۰ ۵/۵۴ گندم – جو
۱۳ پيرانشاهي ۹۵/۹ ۴/۱۴۲ گندم – جو – برنج
۱۴ چاه دوپك ۱ ۵/۶۹ گندم – جو
۱۵ برآفتاب چاه دوپك ۰ ۷۸/۱۶۰ گندم – جو
۱۶ تنگ رشيد ۰ ۶۴ گندم – جو
جمع ۵/۳۰۳ ۱۴۹۰

۴-۵-سطوح زير كشت و نوع محصولات در روستاي مورد مطالعه در دهستان موغا
شماره نام روستا سطح زير كشت محصولاتي كه كشت مي شود
آبي ديم
۱ يگاوي ۰ ۱۱۵ گندم – جو
۲ جلوگير ۲ ۵/۲۰۰ گندم – جو
۳ جازستان ۰ ۲۷۷ گندم – جو
۴ پرسياه ۰ ۷/۱۲۹ گندم – جو
۵ آب زالو ۱ ۷/۱۱۶ گندم – جو
۶ لشكرگاه ۴ ۳۲۷ گندم – جو
۷ كمبو ۰ ۶۷/۵۴ گندم – جو

۸ چم ريحان ۰ ۱۷۰ گندم – جو
۹ لاله مير ۰ ۹۶ گندم – جو
۱۰ علي آباد ۰ ۱۰۴ گندم – جو
جمع ۷ ۵/۱۷۹۰

نام روستا تراكتور U-650 تراكتور MF-285 تراكتور ۲۰۴۰ تراكتور ساير انواع گاو آهن سه خيش ديسك عميق كار سمپاش تراكتوري سمپاش پشتي دروگر دسته بند خرمنكوب بوجاري خرمنكوب معمولي تريلي گاو آهن قلمي ساير
كلدوخ۱ ۱ – – – – – – – – – – – – – –
كوهباد ۱ ۵ ۱ – – – – – ۴ ۱ ۳ ۶ – –
كوهباد ۲
(كولفرح ) ۷ ۱ ۳ ۱۱ ۹ ۱۱ ۱ ۱ – ۴ – ۴ ۱۰ ۱ –
تكاب ۵ – – – ۵ – ۲ ۱ – – ۳ ۲ ۱۰ ۱۱
چهارتنگ
سفلي و بوستا ۳ – – – ۳ ۱ – – – ۴ – ۱ ۳ – –
چهارتنگ عليا ۵ – – – ۵ – – – – – ۱ ۱ ۴ – –
چلكي
( چولكي ) ۵ – – – ۴ – – ۱ – ۳ – ۴ ۵ – –
خنگ اژدر و
خنگ اژدر عليا ۵۲ – – – ۵۲ ۴ ۱ – – ۵ – ۴ ۷۲ – –
خنگ يادعلي وند ۲۲ – – – ۱ – – ۱ – – – ۱ ۲ ۱ –
خنگ كرمعلي وند
و كمالوند ۴ ۱ ۳ – ۶ – ۲ – – –
ميانگران عليا ۶ ۱ ۱ ۲ ۸ ۱ ۲ ۴۲ – – – ۷۲ ۶ ۵ –
راسفند ۱۲ – ۱ – ۷ ۱ ۱ ۱ – – – ۱۰۳ ۱۳ ۱ –
جمع كل ۶۰۳ ۴ ۸ ۲ ۵۷۲ ۱۰ ۹ ۹۲ – ۲۳۳ ۸ ۳۸ ۷۴ ۱۲۲
جمع فعال ۵۸ ۴ ۸ ۲ ۵۵ ۷ ۹ ۷ – ۲۰ ۸ ۳۵ ۷۳ ۱۰
۱- غير فعالند ۲- يك دستگاه غير فعال است ۳- دو دستگاه غير فعال است .

۴-۷-وضعيت كمي و فيزيكي ماشينهاي كشاورزي در روستاهاي مورد مطالعه در دهستان هلايجان
نام روستا تراكتور U-650 تراكتور MF-285 تراكتور ۲۰۴۰ تراكتور ساير انواع گاو آهن سه خيش ديسك عميق كار سمپاش تراكتوري سمپاش پشتي دروگر دسته بند خرمنكوب بوجاري خرمنكوب معمولي تريلي گاو آهن قلمي ساير
آبلع عليا و آبله سلفي ۱ ۱ – – ۱ – – – – – ۱ ۱ ۲ – –

پر سوراخ ۱ – – – ۱ – – – – – – ۱ – – –
شور تنگ ۴ ۱ ۱ – ۶ – – – – ۱ ۲ ۴ ۴ – –
قلعه سرخه ۲ – – – ۳ – – – – ۲ – ۱ ۳ ۱ –
مال سعيدي
عليا و سلفي ۱ ۱ – – ۲ ۱ – – – – – ۱ ۲ ۱ –

نوترگي
مختاري ۱ – – – ۱ – – – – – – ۱ – – –
نوترگي احمدي ۱ – – – ۱ ۱ – – ۲ – – – – – ۴
نوترگي
طهماسبي و غريبي ۲ – ۱ – ۳ – ۱ ۱ – – ۱ – – – –
جمع فعال ۱۳ ۳ ۲ – ۱۸ ۳ ۱ ۱ ۲ ۳ ۴ ۱۰ ۱۲ ۲ ۴

۴-۸-وضعيت كمي و فيزيكي ماشينهاي كشاورزي در روستاهاي مورد مطالعه در دهستان سوسن
نام روستا تراكتور U-650 تراكتور MF-285 تراكتور ۲۰۴۰ تراكتور ساير انواع گاو آهن سه خيش ديسك عميق كار سمپاش تراكتوري سمپاش پشتي دروگر دسته بند خرمنكوب بوجاري خرمنكوب معمولي تريلي گاو آهن قلمي ساير
ده شيخ ۱ – – – ۱ – – – – – ۱ – ۱ ۱ –
يگاوي – – – – – – – – – – – – – – –
سرقلعه ۱ – – – ۱ – – – – – ۱ – – ۱ –
لولو ۱ – – – ۱ – – – ۱ – ۱ – ۱ ۱ –
مهرتان سفلي ۲ – – – ۲ – – – ۲ ۲۲ ۱ ۱ ۲ ۲ –
مهرتان عليا – – – – – – – – – – – – – – –
ده ثريا ۱۳ – – – ۱ – – – ۱ – ۱ – – ۱ –
ده كهنه ۲ – – – ۲ – – – – – ۲ – ۲ – –
كهنه بهرامي – – – – – – – – – – – – – – –

ده حوض – – – – – – – – – – – – – – –
ترشك – – – – – – – – – – – – – – –
سراب ۶ ۲ – – ۷ – – – – ۱ ۴ ۷ ۸ ۳ –
پيرانشاهي ۲ – – – ۲ – – – – – ۱ ۲۱ ۱ ۱ –
تنگ رشيد – – – – – – – – – – – – – – –
آب كنارك – – – – – – – – – – – – – – –

حوزه چاه دپك ۲ – – – ۲ – – – – – ۱ – – – –
جمع فعال ۱۸ ۲ – – ۱۹ – – – ۴ ۳ ۱۳ ۱۰ ۱۷ ۱۰ –

۱- غير فعالند ۲- يك دستگاه غير فعال است ۳- دو دستگاه غير فعال است .

نام روستا تراكتور U-650 تراكتور MF-285 تراكتور ۲۰۴۰ تراكتور ساير انواع گاو آهن سه خيش ديسك عميق كار سمپاش تراكتوري سمپاش پشتي دروگر دسته بند خرمنكوب بوجاري خرمنكوب معمولي تريلي گاو آهن قلمي ساير
يگاوي ۱ – – – ۱ ۱۱ – – – – – ۱ ۱ – –
جلوگير ۲ – – – ۲ – – – – – – ۲ ۲ – –
جازستان ۱ – – – ۱ – – – – – – ۱ ۱ – –
پرسياه ۱ – – – ۱ – – – – – – ۱ ۱ – –

آب زالو ۴ – – – ۴ – – – – – – ۴ ۴ – –
لشكرگاه ۱ – – – ۱ ۱۱ – – – – – ۱ ۱ – –
كمبو ۱ – – – ۱ – – – – – – ۱ ۱ – –
چشم ريحان ۱ – – – ۱ – – – – – – ۱ ۱ – –
لاله مير – ۱ – – ۱ – – – – – – ۱ ۱ – –
علي آباد – – – – ۱ – – – – – – ۱ ۱ – –

قلعه سفيد ۱ – – – ۱ – – – – – – ۱ ۱ – –
جمع فعال ۱۳ ۱ ۱ – ۱۵ ۲۱ – – – – – ۱۵ ۱۵ – –

۴-۹-وضعيت كمي و فيزيكي ماشينهاي كشاورزي در روستاهاي مورد مطالعه در دهستان مرغا

۱- غير فعالند

سطح مكانيزاسيون و عوامل مؤثر در آن
از ميان سه شاخص مهم مكانيزاسيون يعني درجه ، سطح و ظرفيت شاخصي كه كيفيت را در مكانيزاسيون بررسي مي كند . سطح مكانيزاسيون است . كه در واقع سرانه اسب بخار در هكتار را براي مناطق مختلف مي نمايد و بيانگر ميزان نيروي محرك موجود براي انجام فعاليت هاي مختلف كشاورزي است .
بديهي است اگر نيروي محركه كافي در يك منطقه وجود نداشته باشد وجود ادوات و ماشينهاي دنباله بند نمي تواند مشكلي را حل نمايد ، از طرفي اگر نيروي محركه كافي موجود باشد ولي

ماشينهاي دنباله بند از قبيل ماشينهاي كاشت و داشت و برداشت در دسترس كشاورزان نباشد . باز درجه مكانيزاسيون پايين خواهد بود و البته بيشتر قسمتهاي عمليات بايد به صورت سنتي انجام شود . ولي در حالت دوم يعني وجود نيروي محركه كافي در منطقه اين امكان فراهم مي آيد كه مكانيزاسيون بتواند توسعه پيدا كند . بدين معني كه در صورت وجود نيروي كافي خصوصيات مكانيزاسيون يعني كاهش سختي كار و افزايش توليد كشتهاي مكانيزه و … خود مشوق خوبي

براي ورود ساير ادوات به منطقه خواهد بود .
بنابراين با توجه به اهميتي كه نيروي محركه در كارهاي كشاورزي دارد از سرانه اسب بخار در هكتار به عنوان سطح مكانيزاسيون نام برده مي شود و بالا و پايين بودن آن در مناطق مختلف مي تواند

نشانگر وضعيت مكانيزاسيون در آن باشد .
نيروي محركة لازم براي عمليات مختلف كشاورزي نيروي موتوري به ويژه نيروي كشش و دوراني و هيدروليكي تراكتور است . تراكتور به عنوان يه منبع نيرو در كشاورزي و در واقع قلب تپنده

مكانيزاسيون است و داراي يك توان اسمي مشخص و توان قابل استفاده معين براي حالات متفاوت است . و عمر آن نيز به عنوان يك مولد نيرو مشخص و محدود است و نيرويي كه از آن گرفته مي شود داراي يك قيمت است كه در همه شرايط و در سني اين قيمت مناسب و اقتصادي نيست .
تراكتور و تمام ماشينهاي كشاورزي ديگر داراي يك عمر اقتصادي هستند كه در طول آن عمر

استفاده از آنها سودآور است و در طول آن عمر اقتصادي كه كيفيت كاري كه ماشينها انجام مي دهند نيز مطلوب است و صدمه اي نيز به انسان و محيط زيست وارد نمي نمايند .
مطالعات انجام شده در ارتباط با تخمين عمر ماشين هاي مختلف به ويژه تراكتورها نشان مي دهد كه عمر كهنگي براي تراكتورهاي چرخ لاستيكي ۱۰ سال و عمر فرسودگي براي اين قبيل تراكتورها ۱۰۰۰۰ ساعت مي باشد .

يعني اگر ساليانه ۱۰۰۰ ساعت از تراكتور استفاده شود پس از ۱۰ سال تراكتور فرسوده خواهد شد و آن تراكتور مستهلك محسوب مي گردد . البته اگر بيش از هزار ساعت در سال از تراكتور استفاده شود ، تراكتور حتي قبل از ده سال فرسوده خواهد شد . بنابراين با ۱۰۰۰ ساعت در سال استفاده از تراكتور عمر فرسودگي و عمر كهنگي يكي خواهد بود . در غير اين صورت فرسودگي ممكن است قبل يا بعد از كهنگي اتفاق بيافتد . جدول ۴-۱۰ عمر كهنگي ، عمر فرسودگي و شرايط استفاده براي برابر شدن عمر كهنگي و عمر فرسودگي براي ماشينهاي مختلف را نشان مي دهد .
اهميت مباحث مربوط به عمر مفيد و اقتصادي و عمر كهنگي و فرسودگي به خاطر اين است كه ما بتوانيم با يك مديريت صحيح و براي اينكه كارهايمان توجيه اقتصادي داشته باشد در محاسبة سطح مكانيزاسيون و برنامه ريزي هاي ديگر تراكتورهايي را كه عمر اقتصادي آنها به پايان رسيده است را كنار بزنيم تا جزء امار در نظر گرفته نشوند به چند دليل :
۱- ماشينهاي اسقاطي هزينه تعميرات بسيار بالايي دارند . بنابراين درآمد يا سود حاصل از كاركرد آنها پايين خواهد بود و استفاده از آنها صرفة اقتصادي نخواهد داشت كه اين مسئله گريبان گير اكثر دارندگان تراكتور در شهرستان ايذه است .

در هنگام انجام تحقيق رانندگان بسياري مشاهده شدند كه پول با بهره ۵۰ درصد از بازار براي تعمير تراكتور خود گرفته بودند تا در فصل كاركاشت يا برداشت بتوانند كار كنند و آن پول را بپردازند و

خيلي از آنها نيز موفق نشده بودند زيرا تراكتورهاي آنها عمدتاً بالاي ۱۷ سال عمر داشتند و مرتباً دچار خرابي و از كار افتادگي مي شدند .

۴
-۱- اثر سن جايگزيني يا ساعات تجمعي استفاده روي هزينه هاي يك تراكتور ۵ كيلو وات دو چرخ محرك

شكل ۴-۱ هزينه هاي ثابت و متغير و كل و ارتباط آن با ساعات تجمعي استفاده از تراكتور را نشان مي دهد . همچنين شكل زمان مناسب جايگزين را با توجه به نقطة حداقل هزينه نشان مي دهد .
۲- كيفيت كار تراكتورهاي اسقاطي پايين است .
۳- تراكتورهاي اسقاطي از قابليت اطمينان پاييني براي بر

نامه ريزي عمليات كشاورزي برخوردارند و مرتباً باعث ايجاد وقفه كاري مي شوند و هزينه هاي به موقع انجام نشدن عمليات را به وجود مي آورند .
در شهرستان ايذه نيز مانند ساير نقاط كشور هنوز زمان مناسب كشات حتي براي محصولات عمده به خوبي تعيين نشده است تا پس از آن هزينه هاي به موقع انجام نشدن عمليات برآورد شود ولي اين قبيل هزينه ها قطعاً وجود دارد و در صد آن نيز بالاست .
البته اغلب كشاورزان به طور سنتي مي دانند كه اگر كشت به موقع ( موقع تعيين شده سنتي ) انجام شود بهتر است ولي به دليل محدوديت هاي موجود به ويژه كمبود ماشينهاي مورد نياز كشت آنها يا خيلي « پيش كال » يعني زود كشت مي شود يا خيلي « پس كال » يعني دير كشت مي گردد كه هر دوي اين حالات نيز باعث ايجاد هزينه هاي به موقع انجام نشدن عمليات مي گردد .

شكل ۴-۲ : اثر گذشت زمان بر خرابي قسمت هاي ماشين و كاهش قابليت اعتماد ماشين

سطح مكانيزاسيون در مناطق مورد مطالعه
همان گونه كه قبلاً شرح داده شده عمر اقتصادي تراكتورهاي چرخ لاستيكي با سالي ۱۰۰۰ ساعت كار ۱۰ سال است و مؤسسات استاندارد از قبيل ( ASAE ) نيز با تحقيقات خود اين موضوع را تأييد و ثبات نموده اند و سازندگان اين قبيل وسايل نيز در دفترچه راهنماي تراكتورها اعلام مي كنند ولي در كشور ما وزارت كشاورزي عمر مفيد تراكتورها را ۱۳ سال در نظر گرفته

است و در محسبات خود اين عدد را لحاظ مي كند كه باعث ايجاد چند سؤال مي شود :
۱- آيا با وجود اينكه در كشور ما در بسياري از مناطق غير از كارهاي كشاورزي در كارهاي خدماتي نيز از تراكتورها استفاده مي شود ، ساعات استفاده به ۱۰۰۰ ساعت در سال نمي رسد ؟
۲- آيا دوام و استحكام قطعات و ماشينهاي ساخت داخل از استانداردهاي بين المللي از قبيل ASAE بالاتر است ؟
۳- كدام تحقيق انجام شده بر اساس اصول علمي ، عمر اقتصادي تراكتور در كشور را ۱۳ سال يعني ۱۳ هزار ساعت تخمين زده است ؟
۴- اگر در برآورد عمر اقتصادي ( مفيد ) ، افزايش هزينه هاي متغير به ويژه تعميرات و كاهش قابليت اطمينان و از كار افتادگي مكرر و افزايش هزينه هاي به موقع انجام نشدن عمليات كشاورزي اهميت ندارند بهتر نيست وزارت كشاورزي عمر مفيد مورد نظر را به زماني تغيير دهد كه هنوز تراكتورها مي توانند حركت كنند ؟
۵- آيا اگر وزارت كشاورزي قرار است با توجه به برنامه هاي خود سطح مكانيزاسيون را در طول برنامة پنج سالة دوم از ۷/۰ اسب بخار در هكتار به ۱/۱ اسب بخار در هكتار برساند ولي هيچ گونه موفقيتي به دست نياورد و حتي در اين زمينه رشد منفي نيز ايجاد شود به طوري ك

ه در آغاز برنامه سوم سطح مكانيزاسيون كشور ۶/۰ اسب بخار بر هكتار باشد ، راه حل مشكل ، افزايش عمر مفيد تراكتورها به صورت تئوري و وارد كردن گروهي از تراكتورهاي اسقاطي به جمع تراكتورهاي موجود است ؟‌
در اين تحقيق به خاطر اهميت موضوع به ويژه سطح مكانيزاسيون كه ارتباط مستقيم با

تراكتورهاي داراي عمر مفيد دارد ، و با توجه به اين نكته كه مسئولين كشاورزي در شهرستان و استان فقط به تعداد كلي تراكتورها اشاره مي كنند و به علت عدم اطلاق دقيق از شرايط تراكتورها و به ويژه عمر آنها ، همان تعداد كلي براي آنها ملاك قرار مي گيرند ، سعي شده است به طور دقيق اين مسئله بررسي شود .
جداول ۴-۶- تا ۴-۹ وضعيت كمي و فيزيكي ماشينهاي موجود را در روستاهاي مورد مطالعه در چهار دهستان نشان مي دهند و در جداول ۴-۱۱ انواع تراكتورها و شرايط آنها در چهار دهستان مورد مطالعه مشخص شده است .

 

جدول ۴-۱۲ : چشم انداز تعداد تراكتورهاي كشور تا پايان برنامه پنجساله سوم ( سال ۱۳۸۳ ) در صورت ادامه روند وضع موجود و تحقق برنامه هاي مصوب ( عمر مفيد ۱۳ سال منظور شده است )
سال تعداد تراكتورهاي موجود در صورت ادامه روند موجود تعداد تراكتورهاي موجود در صورت تحقق برنامه هاي مصوب
۱۳۴۵ ۱۱۳۳ ۱۱۳۳
۱۳۴۶ ۳۵۲۷ ۳۵۲۷
۱۳۴۷ ۶۵۴۴ ۶۵۴۴

۱۳۴۸ ۹۹۴۲ ۹۹۴۲
۱۳۴۹ ۱۱۸۵۱ ۱۱۸۵۱
۱۳۵۰ ۱۴۵۲۸ ۱۴۵۲۸
۱۳۵۱ ۲۰۳۱۷ ۲۰۳۱۷

۱۳۵۲ ۲۵۰۹۸ ۲۵۰۹۸
۱۳۵۳ ۳۲۶۶۲ ۳۲۶۶۲
۱۳۵۴ ۴۱۷۰۰ ۴۱۷۰۰
۱۳۵۵ ۴۹۱۵۸ ۴۹۱۵۸
۱۳۵۶ ۶۰۷۹۷ ۶۰۷۹۷
۱۳۵۷ ۶۸۴۵۱ ۶۸۴۵۱
۱۳۵۸ ۸۱۸۵۸ ۸۱۸۵۸

۱۳۵۹ ۹۴۱۴۴ ۹۴۱۴۴
۱۳۶۰ ۱۰۶۵۵۴ ۱۰۶۵۵۴
۱۳۶۱ ۱۳۷۰۶۷ ۱۳۷۰۶۷
۱۳۶۲ ۱۷۰۹۵۹ ۱۷۰۹۵۹
۱۳۶۴ ۱۹۳۶۱۷ ۱۹۳۶۱۷

۱۳۶۵ ۲۱۳۸۴۹ ۲۱۳۸۴۹
۱۳۶۶ ۲۲۳۳۰۷ ۲۲۳۳۰۷
۱۳۶۷ ۲۲۰۷۶۹ ۲۲۰۷۶۹
۱۳۶۸ ۲۱۷۲۷۳ ۲۱۷۲۷۳
۱۳۶۹ ۲۱۷۷۶۷ ۲۱۷۷۶۷
۱۳۷۰ ۲۱۶۱۳۲ ۲۱۶۱۳۲
۱۳۷۱ ۲۲۰۹۴۷ ۲۲۰۹۴۷
۱۳۷۲ ۲۱۴۶۵۳ ۲۱۴۶۵۳
۱۳۷۳ ۲۰۷۲۹۴ ۲۰۷۲۹۴
۱۳۷۴ ۱۶۷۴۲۳ ۱۹۱۴۰۲
۱۳۷۵ ۱۳۶۲۳۷ ۱۸۸۰۸۰
۱۳۷۶ ۱۱۳۷۹۵ ۱۹۸۰۸۳
۱۳۷۷ ۹۰۲۱۶ ۲۲۳۶۸۲

۱۳۷۸ ۷۸۰۳۸ ۲۶۴۴۹۸
۱۳۷۹ ۷۴۷۵۱ ۲۸۴۰۷۰

۱۳۸۰ ۷۰۶۷۷ ۳۰۳۱۲۶
۱۳۸۱ ۶۳۹۶۴ ۳۱۹۷۷۲
۱۳۸۲ ۵۵۰۰۶ ۳۳۴۳۶۶
۱۳۸۳ ۴۳۴۲۰ ۳۴۶۴۹۵
۱۳۸۴ ۴۳۵۳۵ ۳۵۶۴۹۵
۱۳۸۵ ۴۴۱۰۰ ۳۶۳۸۷۴

شكل ۴-۳ وضعيت كلي تراكتورهاي موجود اعم از تراكتورهايي كه عمر اقتصادي دارند و آنهايي كه مستهلك هستند در دهستان حومه

شكل ۴-۴ فراواني تراكتورهاي كه عمر مفيد اقتصادي هستنددر دهستان حومه با احتساب ۱۳ سال عمر مفيد

 

شكل ۴-۵ وضعيت كلي تراكتورهاي موجود اعم از تراكتورهايي كه درعمر اقتصادي دارند وتراكتورهايي مستهلك در دهستان هلايجان

شكل ۴-۶ وضعيت تراكتورهاي كه در عمر اقتصادي هستنددر دهستان هلايجان با احتساب ۱۳ سال عمر مفيد

شكل ۴-۷ وضعيت كلي تراكتورهاي موجود مناطق مورد مطالعه در دهستان سوسن از نظر فراواني انواع

شكل ۴-۸ وضعيت تراكتورهايي كه در عمر اقتصادي قرار دارند و در صد فراواني آنها نسبت به كل تراكتورهاي موجود در دهستان سوسن ، با احتساب ۱۳ سال عمر مفيد

شكل ۴-۹ وضعيت كلي تراكتورهاي موجود در مناطق مورد مطالعه در دهستان مرغا از نظر فراواني انواع

شكل ۴-۱۰ وضعيت تراكتورهايي كه در عمر اقتصاد

ي قرار دارند و در صد فراواني آنها نسبت به كل تراكتورهاي موجود در دهستان مرغا ، با احتساب ۱۳ سال عمر مفيد

شكل ۴-۱۱ وضعيت كلي تراكتورها از نظر فراواني انواع اهم از مستهلك و غير مستهلك در شهرستان ايذه ( بخش مركزي )

شكل ۴-۱۲ وضعيت تراكتورهايي كه در عمر اقتصادي قرار دارند و در صد فراواني آنها نسبت به كل تراكتورهاي موجود در شهرستان ايذه( بخش مركزي ) ، با احتساب ۱۳ سال عمر مفيد
جدول ۴-۱۳ تراكتورهاي موجود در شهرستان از نظر نوع و قدرت اسمي