کود آبیاری

فهرست
مقدمه:
ضرورت كود آبياري
مزيت كود آبياري
دلايل توسعه‌ي روش كود آبياري در كشور
روش‌هاي آبياري:
آبياري سطحي
آبياري زير سطحي
ضرورت و مزيت آبياري قطر‌ه‌اي و باراني براي توزيع كود
خلاصه‌اي از مطالعات انجام ش

ده در مورد استفاده از كود آبياري در محصولات كشاورزي متنوع
كود آبياري تحت شرايط شوري
روش كار:
مواد كودي:
ازت
كاربرد محلول‌هاي نيتروژن در آب
تزريق كودها
وسايل تزريق:
انژكتور سنج كود
روش‌هاي تزريق
شدت تزريق
غلظت كود
نتيجه گيري
توصيه‌ها و پيشنهادات
فهرست منابع

مقدمه ۱
با توجه به افزایش سریع جمعیت کشور، نیاز به تولید بیشتر مواد غذایی احساس می‪گردد. بهترین راه برای نیل به این هدف و همچنین تامین قسمتی از ارز مورد نیاز، افزایش تولید در واحد سطح است. در بین نهادهای کشاورزی، اضافه نمودن متعادل کودهای شیمیایی بیشتر از سایر نهادها در افزایش تولید محصولات کشاورزی موثر است. نظر به اینکه تولید کنندگان محصولات کشاورزی کش

ور برای تولید بیشتر، مصرف کودهای شیمیایی را افزایش دادند ولی در عمل به علت محدودیت‪های زمین، آب و اقلیم و به خصوص عدم مدیریت کارآ در مسایل آب و کود، افزایش کمی و کیفی عمل کرد مورد انتظار حاصل نشد و در نتیجه تعادل عناصر غذایی خاک بهم خورده و مسایل عمده زیست محیطی مطرح شده است بنابر این افزایش تولید در واحد سطح و بهبود کمی و کیفی عملکرد

هرچه بیشتر محصولات زراعی و باغی، نیاز به توجه خاصی دارد همچنین مدرنیزه کردن سیستمهای آبیاری و تبدیل آنها از روشهای رایج زارعین (سطحی) به سیستمهای تحت فشار (قطره‪ای) می‪تواند نقش مهمی را در این مسئله داشته باشد چرا که استقاده از این سیستمها ( تحت فشار) باعث افزایش راندمان مصرف آب شده و به عبارت دیگر میزان تولید محصول را به ازای هر واحد آب افزایش می‪دهد.
ترکیب این دو فاکتور (آب و کود) و یا به اصطلاح کود دهی با آبیاری (Fertigation) از محاسن ویژای برخوردار می‪باشد که موفقیت در این روش مستلزم داشتن آگاهی کافی در رابطه با نیاز آبی و ن

یاز کودی هر محصول است. در این روش به دلیل استفاده بهینه از مصرف آب و کود، آلودگی محیط زیست به حداقل رسیده و تقسیط مصرف کودها در مراحل حساس و مورد نیاز گیاه به سهولت انجام می‪پذیرد. همچنین از هدر رفتن کود بدلیل کنترل غلظت عناصر غذایی در خاک جلوگیری شده و مطابق با نیاز رشد گیاه، در اختیار آن قرار داده می‪شود از طرف دیگر به دلیل حلالیت یکنواخت کودها در آب آبیاری، جذب آن بهتر صورت می‪گیرد.

________________________________________

۱- ملکوتی، محمد جعفر. محمدرضا شریعتی و محمدرضا امداد. ۱۳۷۹٫ کود دهی با آبیاری روش نوین در تامین نیاز غذایی گیاهان جهت نیل به پتانسیل تولید. نشریه ترویجی. معاونت ترویج ص ۳و۴
تعريف
به کار بردن مواد شیمیایی کشاورزی همراه آب آبیاری در سیستمهای آبیاری قطرای و بارانی یکی از اهداف این سیستمها می‪باشد. اصطلاح عمومی برای این عمل «تزریق مواد شیمیایی به آب آبیاری یا Chemigation » می باشد. مواد شیمیایی شامل انواع کودهای محلول، علفکشها، حشره کشها و غیره می‪تواند به داخل سیستم آبیاری تزریق شود. این اصطلاح در مورد انواع کودها « تزریق کود به آب آبیاری یا Fertigation » نامیده می‪شود که از اهداف ویژه انواع سیستمهای آبیاری قطره‪ای و بارانی است.۱

تزریق کود به آب آبیاری، شامل حل کردن کودهای محلول در آب و کاربرد آن از طریق سیستمهای قطره‪ای و بارانی می‪باشد. که روشی موثر، آسان و اقتصادی است. و مناسب بودن آن به شرایط خاک و محصول، روش آبیاری، کیفیت آب، نوع کود و مسایل اقتصادی بستگی دارد. این روش معمولاً در خاک‪های درشت بافت دارای امتیاز بیشتری نسبت به خاکهای ریز بافت است. این مساله به نوع کود و چگونگی حرکت آن در خاک بستگی دارد.۲

کود آبیاری کاربرد کود مایع در یک سیستم آبیاری می باشد. میکروآبیاری و کود آبیاری امکان کنترل دقیق آب و مواد مغذی را ارئه می کنند سود عمده ی کود آبیاری این است که نسبت به لوازم پراکنده سنتی ، انعطاف پذیری بیشتر دارد و مواد مغذی به کار گرفته شده را بهتر کنترل می‪کند. در این روش کودها هنگامی مصرف می شوند که لازم است و در مقادیر کم به کار گرفته می شوند در نتیجه مواد مغذی قابل حل در آب ، کمتر در معرض فرو شست

ه شدن به وسیله بارندگی زیاد یا آبیاری بیش از حد می‪باشند.۳
با کودآبیاری، گیاه هرزمان که آبیاری شود تغذیه هم می‌شود، و مواد مغذی لازم را تا آبیاری بعدی دریافت می‪کند.۴
کاربرد مواد مغذی به همراه سیستمهای آبیاری کود آبیاری است (ادغام کودوآبیاری ) رایج ترین ماده مغذی به کار گرفته‌شده درکود آبیاری نیتروژن است.سایرعناصرشامل فسفر،پتاسیم،سولفور،روی وآهن به مقدارکمترمصرف می‌شوند.۵
آبیاری قطره ای زیر سطحی وسیله ی موثری برای به کارگیری آب و مواد مغذی برای محصولات یکساله است. بطور کلی حداقل ۱۰ تا ۳۰ درصد آب در مقایسه با سیستمهای آبیاری پیوسته ی سطحی ذخیره می شود بنابر این استفاده ی فزاینده ی آبیاری قطره ای زیر سطحی و کود آبیاری با نیتروژن مایع در آینده ی قابل تحمل برای تولید محصول در مناطق خشک حتی اگر منابع آب کاهش یابد، دخالت خواهد کرد. ۶

________________________________________
۱و ۲- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰ . تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار . نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص ۱
۳- Brian Boman and Tom Obreza. 2002. Fertigation Nutrient Sources and Application Consideration for Citrus. University Of Florida Extension. P1

۴- Katherine Wood ford. 2002. What is the secret? Fertigation. P1
5- R.H. Follett. 2004. Fertigation. Colorado State University Cooperative Extension. P2
6- Thomas L. Thompson, Scott A. White, James Walworth, and Greg Sower. 1999. Fertigation Frequency Effects on Yield and Quality of Subsurface Drip–Irrigated Broccoli. http:// ag.Arizona.edu/pubs/crops/az1143. P1
ضرورت کود آبياری

تزریق کود به آب آبیاری، مخصوصاً ازت در نواحی خشک به منظور بهبود حاصلخیزی در مزارعی که با سیستم آبیاری قطره‪ای یا زیر سطحی آبیاری می‪شوند‪، ضروری می‪باشد. این ضرورت به دلیل آن است که کود خشک پخش شده روی سطح خاک ممکن است همراه با آب آبیاری به سمت منطقه ریشه حرکت نکند. کودهای ازت و دیگر کودها را می‪توان در زمان کشت با خاک مخلوط کرد اما باید فقط در مناطقی که بطور کامل توسط بارندگی یا آبیاری مرطوب می‪شوند، وارد خاک گردند. پخش

کودها در سطح خاک در مزارع تحت آبیاری قطره‪ای در مناطق خشک بدلیل حجم کوچک و نامنظم خاک مرطوب شده، از راندمان خوبی برخوردار نمی‪باشد. بافت خاک از جمله عواملی است که در راندمان کود دهی با آبیاری موثر می‪باشد. این روش معمولاً در خاکهای درشت بافت دارای امتیاز بیشتری نسبت به خاکهای ریز بافت است.۱

مزيت کود آبياری
هر گیاه اعم از گیاهان زراعی و یا باغی نیازهای متفاوتی نسبت به انواع عناصر غذایی در طول دوره رشد خود دارند. به اینصورت که در برخی از مراحل رشد خود نیاز بیشتری به بعضی از عناصر دارند. با روش تزریق کود در سیستمهای تحت فشار به بهترین صورت ممکن می توان مواد غذایی را برحسب نیاز گیاه، مصرف کرد. از طرف دیگر این روش تقسیط کود معمولاًً اقتصادی‪تر از سایر روشهای کوددهی می باشد. ۲
کود آبیاری با نیتروژن مایع ، باعث بهینه سازی محصول‪، کیفیت و بازگشت اقتصادی می شود. بدون آنکه نیتروژن آب خاک را کاهش دهد. (Doerge, Pier 1995، تامسون و Doerge 1996 ).3
این تکنیک هزینه های کود دهی را از راه حذف عملیات کاهش می دهد. این روش همچنین کارآیی مواد مغذی را از طریق استفاده آنها در زمانی که گیاه نیاز بیشتری دارد، بهبود می بخشد. همچنین با این روش تصفیه ی خاک یا دنیتری فیکاسیون۴ (گازی) که نیتروژن را کاهش می‌دهد و کاهش هدررفتن خروج مواد مغذی نیز امکان پذیر می‪شود.۵
کودآبیاری به آرامی دانسیته و طول ریشه را افزایش می دهد همچنان که آب وارد خاک م شود کود را هم در سراسر منطقه ریشه حمل می کند. کود آبیاری روی گلها نتایج فوری دارد. چمن ها نسبتاً سریع سبز می شوند و نتایج قابل توجهی روی درختان و بوته‪ها در طول سال دارد در کود آبیاری همه‪ی مقدار مصرف ماهانه کود به یک باره با کود خشک و یا در یک چرخه کم، از طریق یک سیستم آبیاری بیشتر اهداف کود دهی را ارضا می‪کند.۶
________________________________________
۱و۲- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰ . تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار . نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص ۲و۳
۳- Thomas L. Thompson, Scott A. White, James Walworth, and Greg Sower. 1999. Fertigation Frequency Effects on Yield and Quality of Subsurface Drip–Irrigated Broccoli. http:// ag.Arizona.edu/pubs/crops/az1143. P1

۴- در سیکل نیتروژن ریشه‪های گیاه نسبتی از NH4+ را جذب می‪کنند ولی بیشتر NH4+ به نیترات توسط باکتری های نیتری فای کننده (باکتریهایی که با نیتروژن یا ترکیبات نیتروژن دار ترکیب و آنها را به نیترات و نمکهای آن تبدیل می‪کنند)، تبدیل می‪شوند که این فرآینده نیتری فیکاسیون نامیده می‪شود نیترات همچنین توسط باتریهای دنیتری فای کننده طی فرآیند دنیتری فیکاسیون به N2 و اکسیدهای نیتروژن تبدیل می‪شود که وارد هوا می‪شوند.۶
۵- R.H. Follett. 2004. Fertigation. Colorado State University Cooperative Extension. P1
6- Katherine Wood ford. 2002. What is the secret? Fertigation. P2
از دیگر مزایای کوددهی با سیستم آبیاری۱:
– کاهش مقدار کود مصرفی که سبب افزایش راندمان کودی می‪گردد.
– افزایش راندمان مصرف آب (WUE) یا به عبارت دیگر میزان محصول تولیدی به ازای واحد مصرف آب، افزیش می‪یابد (صرفه جویی در مصرف آب).

– تزریق کود به داخل سیستم که شامل عناصر پر مصرف (ازت، فسفر و پتاس) و عناصر کم مصرف (آهن، روی، مس، بر و غیره) می‪باشد. ضمن آنکه مصرف کود توام با آبیاری عمل کرد را افزایش می‪دهد و باعث کاهش هزینه‪های کارگری می‪شود.
– باعث کاهش آلودگی محیط زیست می شود.
– کودهای مورد نیاز گیاه در همه مواقع در اختیار گیاه می‪توانند قرار گیرند.
دلايل توسعه‪ی روش کود آبياری در کشور۲
۱- در کود آبیاری امکان مصرف کم، مکرر، مداوم و تقسیطی عناصر غذایی در طول دوره‪ی رشد مطابق با نیاز گیاه وجود دارد همچنین پخش یکنواخت کود در خاک و توزیع یکنواخت آن در طول دوره رشد امکان پذیر است.
۲- در کود آبیاری راندمان مصرف آب بالا بوده و کارآیی مصرف کود بیشتر و توصیه‪ی کودی راحتتر است. در این صورت مقدار کوددهی مصرفی به مقدار واقعی برداشت عناصر غذایی نزدیکتراست.
۳- با تنظیم مقدار مواد غذایی مصرفی در هر مرحله کود آبیاری و تطبیق عمق کود آبیاری بر اساس عمق فعالیت ریشه، می توان آبشویی عناصر غذایی را کنترل نمود. به این ترتیب با کاهش هدر رفتن عناصر، از آلودگی منابع خاک، آب و هوا نیز جلوگیری می‪شود.
۴- به علت توزیع یکنواخت عناصر غذایی در خاک، رشد محصول در مزرعه یکنواخت بوده

و رسیدن محصول هم زمان است که این امر تاثیر مهمی در کاهش ضایعات برداشت خواهد داشت.
۵- با مصرف عناصر غذایی، مطابق با نیاز گیاه در طی دوره رشد، رشد محصول متعادل بوده و زمان رسیدگی آن تسریع می‪یابد.
۶- حتی مواد غذایی در شرایطی که خاک وضعیت محدود کننده‪ای برای مصرف برخی کودها دارد می‪تواند در این روش با کارآیی بیشتری در اختیار گیاه قرار گیرد.
۷- استفاده آسان از کودهای مرکب قابل حل همراه با عناصر کم مصرف که معمولاً به واسطه مقادیر مورد مصرف بسیار ناچیزشان به صورت مصرف خاکی مشکل است.
________________________________________
۱- ملکوتی، محمد جعفر. محمدرضا شریعتی و محمدرضا امداد. ۱۳۷۹٫ کود دهی با آبیاری روش نوین در تامین نیاز غذایی گیاهان جهت نیل به پتانسیل تولید. نشریه ترویجی. معاونت ترویج ص ۱۱
۲- ملکوتی، محمد جعفر. ۱۳۸۲٫ گزارش یک سفر علمی (ضرورت همگانی کردن کود آبیاری در کشور). نشریه فنی ۲۹۹٫ دفتر برنامه ریزی رسانه‪های ترویجی. ص۹و۱۰
۸- مصرف عناصرغذایی بطورتقسیطی درمقادیر کم ولی مداوم ازجذب بیش ازاندازه عناصرمثل نیتروژن وپتاسیم جلوگیری می‪کند.
۹- به علت اینکه از سیستم آبیاری قطره‪ای استفاده می‪شود، معمولاً به دلیل مرطوب بودن سطح خاک در اطراف گیاه، اثرات خشکی کاهش یافته و در نهایت موجب افزایش کارآیی فتوسنتز در گیاه می‪شود.

۱۰- با رفع کمبود عناصر غذایی مورد نیاز محصول، عملکرد بیشتر بوده و کارآیی مصرف کود بالاتر است. به دنبال افزایش عملکرد، کیفیت محصول نیز ارتقاء پیدا می‪کند.
۱۱- این روش، برای تغذیه گیاهان گلخانه‪ای که معمولاً به خاکهای بسیار سبک بازه‪کش خوب نیاز دارند، ترجیح دارد. معمولاً بسترهای کشت دارای ظرفیت تبادل کاتیونی پایینی هستند بنابر این مواد غذایی باید به اندازه کافی همواره در محلول خاک باشند. به این ترتیب کود آبیاری یکی از روشهای موثر برای صرفه جویی در مقدار کود مصرفی است.
۱۲- در سیستم آب – خاک – گیاه، آب و مواد غذایی نقش همیار دارند و همراهی این

دو برای رشد بهینه گیاه ضروری است. هنگامی که آب محدود کننده عمل کرد باشد، واکنش گیاه به مواد غذایی مصرف شده کم است. همچنین زمانی که مواد غذایی عامل محدود کننده رشد گیاه باشد، پاسخ به آب مصرفی کمتر است. بنابراین با انجام کود آبیاری می‪توان با افزایش عملکرد، راندمان مصرف کود و کارآیی مصرف آب را نیز بهبود بخشید.
۱۳- در روش مصرف یکباره کودها، افزایش فشار اُسمزی محلول خاک فعالیت گیاه را ممکن است تحت تاثیر قراردهد. در کود آبیاری بدلیل استفاده از مقادیر کمتر کود درهر مرحله‪ی کود آبیاری، زیان ناشی از افزایش فشار اُسمزی به مراتب کمتر است.
روشهای آبياری۱
همه‪ی فواید کود آبیاری زمانی آشکار می‪گردد که یک روش آبیاری صحیح برای برآورد نیاز گیاه بکار گرفته شود. در کود آبیاری، کود به حالت محلول در اختیار گیاه قرار می‪گیرد بنابر این مدیریت آبیاری بسیار مهم و از عوامل کلیدی موثر بر کارآیی کود آبیاری است. مقدار رطوبت قابل دسترس برای ریشه گیاه در روشهای مختلف آبیاری متفاوت است راندمان آبیاری، یکنواختی پخش و توزیع آب، عواملی مهم در کود آبیاری هستند. بالا بردن راندمان آبیاری و پخش و توزیع یکنواخت آن، کارآیی این روش را افزایش می‪دهد. در روشهای مختلف آبیاری، میزان این عوامل متفاوت هستند به

این دلیل کارآیی کود آبیاری در روشهای مختلف آبیاری متغیر است کـود آبیـاری با روشهـای آبیـاری: ۱- بارانـی ۲- قطـره‪ای ۳- زیر زمینی ۴- سطحی اجرا می‪شود. که به دو مورد اشاره می‪کنیم.
کود آبياری به روش زير زمينی۲
در این روش آب از طریق لوله‪هایی در زیر خاک جریان پیدا نموده و در ناحیه گسترش ریشه به تدریج با فشار پایین مورد مصرف قرار می‪گیرد از آنجا که مصرف آب به صورت موضعی و متمرکز اس

ت، قابلیت دسترسی عناصر در روش کود آبیاری بسیار زیاد است. این امر نقش مهمی در افزایش راندمان مصرف عناصر غذایی بویژه عناصر کم تحرک و غیر پویا در خاک ایفا می‪کند. با مصرف موضعی آب و عناصر غذایی، رشد علفهای هرز نیز در پای گیاه و رقابت آنها برای جذب آب و مواد غذایی بطور قابل ملاحظه‪ای کاهش می‪یابد.
________________________________________
۱و۲- ملکوتی، محمد جعفر. مجید بصیرت. ۱۳۸۲٫ کود آبیاری روش موثر در افزایش عملکرد و ارتقاء کارآیی مصرف آب و کود. وزارت کشاورزی، معاونت امور باغبانی. نشر سنا. ص ۶۷ و ۷۳

ضرورت و مزيت آبياری قطره‪ای و بارانی برای توزيع کود
چندین مزیت در استفاده از آبیاری قطره‪ای و بارانی برای توزیع کودها وجود دارد. اولین مزیت اینکه‪، هر دو عمل آبیاری و کود دهی با کمی زحمت بیشتر نسبت به عمل انجام آبیاری به تنهایی، می‪تواند باهم صورت گیرد. این مسئله خصوصاً در مناطق خشک و نیمه خشک که انجام هر دو عمل آبیاری و کود دهی در بیشتر موارد باهم برنامه ریزی می‪شود، مهم است. دومین مزیت امکان کنترل دقیق نه تنها بر عمق کود دهی بلکه روی توزیع کود توسط لوله‪های فرعی آبیاری می‪باشد.۱

نفوذ کود به داخل خاک را می‪توان به وسیله تنظیم طول مدت زمان آبیاری کنترل کرد. یکنواختی توزیع کود می‪تواند به خوبی یکنواختی در توزیع آب باشد. به صورتی که در روش آبیاری سطحی که یکنواختی توزیع کمتر از روش قطرای است یکنواختی توزیع کود نیز مناسب نمی‪باشد. معمولاً در روش قطره‪ای بهترین یکنواختی توزیع کود به دست می‪آید. در این روش غلظت نسبتاً ثابتی از عناصر

غذایی در محدوده‪ی رشد ریشه بوجود می‪آید.مثلاًَََ در این روش آبیاری، محلول خاک حاوی ۶۰ تا۱۵۰ پی پی ام ازت نیتراتی است در حالیکه در روش آبیاری بارانی غلظت ازت نیتراتی از صفر تا ۳۰۰ پی پی ام تغییر می‪کند. اگر سیستم آبیاری بطور مطلوب طراحی شده و بطور شایسته‪ای بهره برداری گردد، هم توزیع کود و هم توزیع آب مطلوب خواهد بود.۲
آزمایشی برای بررسی تاثیر روش‪های مختلف آبیاری همراه با مصرف متعادل کودهای ش

یمیایی بر عملکرد کمی و کیفی و همچنین کارآیی مصرف آب در مرکبات در سال زراعی ۸۰-۱۳۷۹ در شرق مازندران پیاده گردید (اسدی و همکاران، ۱۳۸۱). این آزمایش بصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار در یکی از باغهای مرکبات نکا در اجرا شد. در آبیاری سطحی، کودهای مورد نظر در سایه انداز (Drip line) پخش و سپس با خاک سطحی کاملاً مخل

وط شد. در آبیاری قطره‪ای، کودهای مورد نظر در تانکر حل شده و سپس بصورت محلول با استفاده از قطره چکانها بطور تدریجی در اختیار درخت قرار گرفت. عمل کرد کل درخت، قطر و وزن متوسط میوه، اسیدیته عصاره میوه، میزان کل مواد جامد محلول، غلظت عناصر غذایی برگ و کارآیی مصرف آب به ازاء هر کیلو گرم میوه تولیدی به عنوان پاسخهای گیاهی در نظر گرفته شد. نتایج نشان دد بکارگیری آبیاری قطره‪ای موجب افزایش غلظت منیزیم، پتاسیم، فسفر و کاهش غلظت منگنز، ازت و روی برگ شد. تاثیر روشهای مختلف آبیاری قطره‪ای و سطحی بر عملکرد، عملکرد متوسط، وزن و قطر متوسط میوه و اسیدیته عصاره و در صد مواد جامد محلول عصاره در جداول یک و دو ارائه شده است.۳
________________________________________
۱و ۲- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰ . تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار . نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص۲و۳

۲- ملکوتی، محمد جعفر. ۱۳۸۲٫ گزارش یک سفر علمی (ضرورت همگانی کردن کود آبیاری در کشور). نشریه فنی ۲۹۹٫ دفتر برنامه ریزی رسانه‪های ترویجی. ص ۱۵ و ۱۶

جدول شماره ۱ – اثر روشهای آبیاری بر خواص کمی و کیفی پرتغال سانگین

 

روش آبیاری مواد جامد محلول (%) اسیدیته عصاره (%) قطر متوسط میوه (mm) وزن متوسط میوه (گرم) عملکرد متوسط (کیلوگرم به ازاء هر درخت) عملکرد
(تن در هکتار)
قطره ای A 28/8 A 36/1 A 7/67 A 159 A 7/186 A 07/41
سطحی A 90/8 A 37/1 A 3/68 A 167 B 6/171 B 76/37

جدول شماره ۲ – کارآیی مصرف آب در سیستم آبیاری قطره‪ای و سطحی در مرکبات (پرتغال سانگین) شرق مازندران

 

روش آبیاری کارآیی مصرف آب
(کیلوگرم بر مترمکعب) میزان آب مصرفی
(متر مکعب در هکتار)
قطره ای ۵/۸ ۴۸۰۵
سطحی ۵/۵ ۶۹۱۱
اثر روشهای آبیاری بر عملکرد کل معنی دار بود بطوری که عمل کرد کل از ۷۶/۳۷ تن در هکتار در آبیاری سطحی به ۰۷/۴۱ تن در هکتار در روش آبیاری قطره‪ای افزایش یافت. اثر روشهای آبیاری بر وزن و قطر متوسط میوه، اسیدیته عصاره و درصد مواد جامد محلول عصاره میوه معنی‪دار نبود. در روش آبیاری قطره‪ای، علاوه بر صرفه جویی در آب و کود مصرفی، افزایش کارآیی مصرف آب، کارآیی کود مخصوصاً کودهای ازته نیز به مقدار قابل توجهی افزایش یافت.
خلاصه‪ی مطالعات انجام شده از استفاده کود آبياری بر روی محصولات کشاورزی متنوع
اثرات متناوب کود آبياری بر محصول و کيفيت آبياری قطره‪ای زير سطحی۱
بروکلـی‪های آبیـاری شـده توسـط آبیـاری قطـره‪ای زیـر سطحـی، ترکیبـات تجـربـی از میـزان نیتـروژن (lbN/ac 268 ، ۱۷۶) و تناوب کود آبیاری (روزانه، هفتگی، دوهفته یک بار، ماهانه) را در مرکز کشاورزی Mari Copa طی زمستان ۱۹۹۸ تا ۱۹۹۹ دریافت کردند. محصولات قابل عرضه بروکلی به بازار، با کاربرد نیتروژن به میزان lbN/ac 268 در مقایسه با lbN/ac 176 ،به آرامی افزایش یافت. به هر حال نه قطر سر محصولات قابل عرضه ونه غلظتهای نیترات پتیول به طور قابل توجهی در اثر کود

آبیاری متناوب،تحت تاثیر قرار گرفت.به نظر نمی رسد که کود آبیاری متناوب نیتروژن به عنوان یک متغیر بحرانی مدیریتی برای بروکلی های آبیاری شده به روش قطره ای زیر سطحی که در خاکهای متوسط بافت آریزونا پرورش پیدا کرده اند،باشد. محصول قابل عرضه بروکلی پنج تا شش تن بود که نزدیک به میانگین محصول در سطح ایالت بود محصولات بروکلی با کاربرد کود lbN/ac 268 از کود lbN/ac 176 بیشتر بود ولی این افزایش از نظر آماری قابل قبول نبود. در این تحقیق اهداف زیر دنب

ال شد:
۱- تعیین اثرات متقابل کود آبیاری متناوب با میزان نیتروژن مایع، روی کمیت محصول، کیفیت و وضعیت بی وفقه نیتروژن در محصولات بروکلی
۲- تخمین نیتروژن از دست رفته زیر منطقه ریشه که تحت تاثیر میزان کود آبیاری متفاوت با نیتروژن و نیتروژن مایع قرارمی‪گیرد.
۳- تعیین تناوب مطلوب کود آبیاری

بهترین غلظت کود آبیاری مداوم گوجه فرنگی‪ها با روش آبیاری قطره‪ای سطحی می‪باشد.
استارک و دیگران (۱۹۸۳) دریافتند که mgn/L 75، بهترین غلظت کود آبیاری مداوم گوجه فرنگی‪ها با روش آبیاری قطره‪ای سطحی می‪باشد. بلا و ویل کاکس از کود آبیاری مداوم با روش آبیاری قطره‪ای سطحی نوعی خربزه به میزان mgn/L 150 و mgn/L 50 در طول مراحل رویشی و مولد پشت سر هم، در سال ۱۹۸۵ حمایت کردند.

ک شن لومی (Loamy Sand) آزمایش کردند. کود آبیاری روزانه برتری به کود آبیاری هفتگی نداشت. لوکاسکیو و اسمج استرلا (۱۹۹۵) دریافتند که محصولات گوجه فرنگی با کود آبیاری روزانه نسبت به کودآبیاری هفتگی در خاک شنی نرم افزایش نیافتند. مشابه این نتیجه فلفل‪های آبیاری شده توسط آبیاری قطره‪ای که تحت تاثیر کود آبیاری مدتی (۱۱ یا ۲۲ روز) در خاک شن لومی (Loamy Sand) قرار گرفته بودند، دیده شد به طور خلاصه، در حالیکه اغلب فرض می‪شود که کود آبیاری روزانه و مداوم نسبت به کود آبیاری با تناوب کمتر ترجیح داده می‪شود، ولی مدارک کمی برای حمایت از این نقطه نظر وجود دارد. حتی در مورد محصولات رشد یافته در خاک های شنی با آبیار

ی قطره‪ای. کود آبیاری متناوب با آبیاری قطره‪ای، یک متغیر بزرگ مدیریتی است که به اندازه کافی بررسی نشده است.
________________________________________
۱- Thomas L. Thompson, Scott A. White, James Walworth, and Greg Sower. 1999. Fertigation Frequency Effects on Yield and Quality of Subsurface Drip–Irrigated Broccoli. http:// ag.Arizona.edu/pubs/crops/az1143. P1,2
کود آبياری تحت شرايط شوری

درشرایط گرما، بالا بودن تبخیر و جذب آب و عناصر، معمولاً بروز شوری وقتی کیفیت آب مطلوب نیست، امری معمول است. محصولات به شوری حساسسیت‪های مختلف از خود نشان می‪دهند. وقتی آب شور برای آبیاری استفاده می‪شود بایستی مراقب بود که کودها نیز خود نوعی شوری هستند. بنابر این بایستی نگران توزیع آنها به خصوص در سیستمهای قطره‪ای که معمولاً باعث انباشت املاح در منطقه پیاز رطوبتی ریشه‪ها می‪شود، بود. اولین علائم شوری در گیاه با کند و متوقف شدن رشد همراه بوده که پس از ایجاد زردی خفیف و در نهایت سوختگی حاشیه برگها به مرور گسترش یافته و کل برگها را در بر می‪گیرد همچنین ریشه‪ها نیز ممکن است بواسطه تجمع املاح آسیب ببینند مخصوصاً بیماریهای قارچی که با وارد کردن خسارت در آوندها خذب آب را نیز مشکل می‪کنند، باعث پژمردگی هرچه سریعتر بوته‪ها می‪شوند. مصرف کود فشار اسمزی محلول خاک را افزایش می‪دهد. شاخص شوری کودهای مختلف متفاوت است. کودهایی که دارای درصد بالایی از یک یا چند عنصر باشند، معمولاً به ازای هر واحد عنصر غذایی دارای شاخص شوری کمتری هستند. در روش آبیاری بارانی که کودها مستقیماً با سطح گیاه درتماس هستند، پایین بودن شاخص شوری کودها حائز اهمیت است. در روش آبیاری قطره‪ای نیز از آنجا که مصرف کود بطور موضعی در منطقه‪ی ریشه انجام می‪گیرد، بالا بودن فشار اسمزی محلول خاک بر اثر مصرف کودهای شوری زا زیان بیشتری دارد. اثرات سینرجیستی و آنتاگونیسمی یونها نیز مهم است. مثلاً در حضور کلر، جذب نیتـرات کاهش می یابد، بنابراین در شرایط شوری از طریق کوددهی با نیترات،

اثر کلر کاهش می‪یابد و بیشتر خسارت املاح بواسطه‪ی سه یون عمده منیزیم، کلسیم و سدیم می‪باشد. حتی آب آبیاری با ds/m2EC> باعث بروز خسارت در یک مدیریت نا مطلوب می‪شود. در این صورت بایستی از کودهایی استفاده نمود که دارای شوری پایین‪تری هستند و یا مقدار کل یونها (غلظت کود) را در محلول کود آبیاری بهمراه ازت و پتاسیم پایین آورد تا خسارت کاهش یابد معمولاً برای ارائه معیاری برای درجه شوری کودها از شاخص شوری (Salt Index) برای کودها استفاده

می‪شود. وقتی شوری بستر خاک بالاست، معمولاً با اضافه نمودن ۱۵ تا ۲۰ درصد بر حجم آبیاری می‪توان بشرط سبک بودن بافت شوری را کنترل نمود. به طور کلی یک مدیریت صحیح آبیاری تحت شرایط شور شامل مصرف آب بیشتر از میزان تبخیر بوده به طوریکه آب اضافی بتواند باعث شستشوی املاح تجمع ریشه‪ها شود.۱

________________________________________
۱و۲- ملکوتی، محمد جعفر. مجید بصیرت. ۱۳۸۲٫ کود آبیاری روش موثر در افزایش عملکرد و ارتقاء کارآیی مصرف آب و کود. وزارت کشاورزی، معاونت امور باغبانی. نشر سنا. ص ۵۹ و ۶۰
روش کار
مواد کودی
بسیاری از کود های خشک،مایع و سوسپانسیون مایع،برای استفاده در سیستمهای قطره ای و بارانی مناسبند.معیار اصلی در انتخاب یک کود،حلا لیت،سهل الوصول بود ن و قیمت مواد مغ

ذی مطلوب در آن می باشد.علاوه بر تمام کود ها و سایر مواد شیمیایی به کار رفته در سیستمهای آبیاری،بایستی شرایط زیر را داشته باشند:
۱-باعث خوردگی و نرم شدگی لوله های پلاستیکی و یا گرفتگی سیستم نشوند.
۲-قابل حل یا قابل امولسیون شدن در آب باشند.
۳-با املاح یا دیگر مواد شیمیایی موجود در آب آبیاری،ایجاد واکنش ننمایند.
موادغذایی کودهای مایع،محلول بوده بنابراین جهت تزریق به داخل آب آ بیاری به وسیله

ی پمپ و یا جریان ثقلی از تانکهای ذخیره مناسب اند.کودهای مایع شاید تنها شامل یک عنصر غذایی یا ترکیبی از ازت فسفروپتاس باشند.انواع زیادی از کود های جامد حاویK,P,N به تنهایی یا به صورت مرکب برای حل کردن در آب آبیاری وجود دارند.کود جامد می‪تواند در یک تانک رو باز با نسبت تقریبی یک کیلو گرم کود در هشت لیتر آب، حل شده و سپس به داخل خط لوله آبیاری، پمپ گردد. همچنین می‪توان این کودها را در یک مخزن تحت فشار قرار داد به طوریکه بخشی از جریان لوله‪ی اصلی از میان آن عبور نماید.۱
به عنوان یک قاعده‪ی عملی، مواد مغذی که به وسیله‪ی خاک جذب نمی‪شوند (اشکال آنیونی) و در خاک با آب حرکت می‪کنند، برای آب پاش‪ها بهترین کاربرد را دارند. به این ترتیب ممکن است لیست مواد مغذی، به نیتروژن، سولفور و برخی از میکرو مغذی‪های ترکیب شده با فلز حلقوی (Cu DTPA, Fe EDDHA, Zn EDTA) محدود شود. فسفر و پتاسیم و اشکال غیر آلی کاتیون‪های میکرو مغزی، در آب حل می‪شوند به هر حال به دلیل عدم تحرک در خاک آنها ممکن است در یک تا دو اینچی سطح روی خاک جمع شوند و در منطقه‪ی ریشه پخش نشده باشند.۲

 

________________________________________
۱- ملکوتی، محمد جعفر. مجید بصیرت. ۱۳۸۲٫ کود آبیاری روش موثر در افزایش عملکرد و ارتقاء کارآیی مصرف آب و کود. وزارت کشاورزی، معاونت امور باغبانی. نشر سنا. ص ۵۹ و ۶۰
۱- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰ . تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار . نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص ۴

۲- R.H. Follett. 2004. Fertigation. Colorado State University Cooperative Extension. P1,2
ازت
ازت را به صورت آمونیاک هیدراته (۰-۰-۸۲) و یا آمونیاک بدون آب (خشک) (۰-۰-۲۴) مستقیماً داخل آب آبیاری تزریق نمود.۲ در سیستم آبیاری بارانی، مقداری از مواد مغذی کود به دلیل تبخیر شدن گاز آمونیاک تلف می‪‪شود. مساله دیگر در مورد به کار بردن آمونیاک همراه با آب آبیاری، افزایش غلظت یون هیدروکسید در آب و درنتیجه بالا رفت

ن pH و روسوب گذاری کلسیم و منیزیم محلول خواهد بود. این رسوبات داخل لوله‪ها را پوشانده و باعث گرفتگی قطره چکانها می‪گردد. قبل از استعمال گاز آمونیاک با بکار بردن آب با سختی کمتر می‪توان از این نوع رسوب گذاری جلوگیری کرد. این روش مشکل رسوب گذاری را با کمپلکس کردن کلسیم و منیزیم رفع نموده اما به طور قابل ملاحظه‪ای هزینه‪ی کوددهی را افزایش می‪دهد.۳
آمونیاک بدون آب در آب آبیار پخش می‪شود ولی برای سیستم‪های آبپاش توصیه نمی‪شود. و

 

 

قتی آمونیاک بدون آب به آب تزریق می‪شود، pH آب افزایش می‪یابد که حاوی کلسیم و نمکهای منیزیم است، باعث ته نشینی کلسیم و کربنات‪های منیزیم می‪شود که جامد سفید رنگ است و در لبه‪های راه آب و داخل لوله‪های سیفونی و درهای لوله،تشکیل می‪شود. این ته نشینی به وسیله‪ی تزریق یک ترکیب باز دارنده (نرم کننده‪ی آب) به نام سدیم پلی سولفات که با نام تجاری «کاگلون»، خریداری می شود به آب، قبل از تزریق آمونیاک بدون آب، پیشگیری می‪شود. تزریق آمونیاک به لوله‪های سیفون یا راههای آب تا حدی مشکلات را کاهش می‪دهد. در هر صورت لوله‪های سیفون با رسوب نمکهای کلسیم پوشیده شده و به آسانی تمیز نمی‪شوند. اگر ته‪نشینی و راههای آب رخ دهد، با مشکل خاصی مواجه نمی‪شویم.مشکل مهم دیگر در کاربرد آمونیاک بدون آب

یا حلالهای حاوی آمونیاک آزاد در سیستمهای آبپاش، این است که تبخیر آمونیاک، از زمانی که مخلوط آب – آمونیاک از آب پاش خارج می‪شود. تا وقتی که به سطح خاک برسد، رخ می‪دهد. مقداری از نیتروژن به شکل یونهای آمونیوم است ولی مقادیر بیشتر، به شکل گاز آمونیاک می‪باشد. در نتیجه همراه با تبخیر آب، آمونیاک به اتمسفر وارد می‪شود.۴
بیشتر نمکهای ازت و اوره به راحتی در آب قابل حل اند. سولفات آمونیوم (۰-۰-۲۱) و نیترات آمونیوم (۰-۰-۳۴) کودهایی هستند که به طور وسیعی مورد استفاده قرار می‪گیرند. تمامی ازت موجود سولفات آمونیوم به فرم آمونیوم است. اما در نیترات آمونیوم حدود ۲۶ درصد وزنی کود به صورت آمونیوم و ۸ درصد آن به صورت نیترات است. اوره (۰-۰-۴۶) یم کود ازت دار کاملاً محلول بوده و از نظر یونی با آب واکنش نشان نمی‪دهد. بنابراین یم مولکول خنثی است و به طور رضایت بخشی در تزریق کود به آب آبیاری، با هیچ تاثیرات جانبی مضر برای آب یا سیستم آبیاری می‪تواند به کاربرده شود.۵
________________________________________
۱,۴- R.H. Follett. 2004. Fertigation. Colorado State University Cooperative Extension. P1,2
2- اعداد به کار رفته در پرانتزها در مورد کودهای مختلف، درصد وزنی ازت، فسفر و پتاسیم (

N-K-P) را در آنها بیان می‪کند.
۳و۵و۶- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰٫ تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار. نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص ۵و۶
آمونیاک یا آمونیوم به کار رفته در آب آبیاری در خاک به آسانی به آمونیوم تبادلی تبدیل شده و با جایگزینی آن در فاز تبادلی به صورت همزمان تعداد اکی والانت برابر از سایر کاتیونها به

محلول خاک وارد می‪شوند. درنواحی خشک و نیمه خشک، خاکها بسته به میزان آهک یا کرب

نات کلسیم موجود خود، به طور طبیعی خنثی یا قلیایی هستند (۲/۸>pH>7).1
در این نوع خاکها که آمونیوم قابل تعویض در سطح خاک وجود دارد، احتمال تبخیر شدن آن زیاد خواهد بود. این مکانیسم تلفات آمونیوم به دما و رطوبت بستگی زیادی دارد بعد از هر آبیاری آب به سرعت از خاک تبخیر شده و درحالی که خاک در حال خشک شدن است، تلفات آمونیوم به صورت گاز سریعتر انجام می‪گیرد. ولی کاربرد مکرر آبیاری قطره‪ای سطح خاک را مرطوب نگه داشته و تلفات گاز آمونیاک را کاهش می‪دهد. علاوه بر غلظت کلسیم و منیزیم، میزان کل املاح آب نقش م

همی در تلف شدن آمونیاک به صورت تصعید ایفا می‪کند. مثلاً در آبی با هدایت الکتریکی ۵/۲ دسی زیمنس بر متر و مجموع Mgz+,Caz+ برابر ۲۰۰ میلی گرم در لیتر، حداکثر غلظت ازت آمونیاکی وارد شده به سیستم حدود ۱۵۰ میلی گرم در لیتر باید باشد.۲
کاربرد محلولهای نيتروژن در آب ۳
در آبیاری کشاورزی، کاربرد آب محلولهای نیترات آمونیوم – اوره (UAN) به طور فزاینده، به عنوان وسیله بهبود راندمان استفاده از نیتروژن، معمول شده‪است. منابع نیتروژن نمک‪هایی که خارج از آب آبیاری رسوب شوند را تولید نمی‪کنند. مقادیر متفاوت نیتروژن لازم به ازای ۲۰، ۳۰، ۴۰ LbN/acre در جدول ۳ داده شده است.

میزان نیتروژن LbN/acre نوع حلال های کود
gal/A 40 gal/A 30 gal/A 20 Wt/gal lb N%
4/13 0/10 7/6 65/10 28 نیترات آمونیم – اوره
۴/۱۱ ۶/۸ ۷/۵ ۰۶/۱۱ ۳۲ نیترات آمونیم – اوره

 

________________________________________
۱- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰٫ تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار. نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص ۵و۶
۲- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰٫ تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار. نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص ۵و۶و۷

۲- R.H. Follett. 2004. Fertigation. Colorado State University Cooperative Extension. P3
کاربرد فسفر
تزریق کودهای فسفری به آب آبیاری کمتر از تزریق نیتروژن متداول است و روی بیشتر محصولات توصیه نمی‪شود. ۱
کود دهی فسفر همراه با آب آبیاری مشکل است. سوپر فسفات تری پل (۰-۴۵-۰) به طور محدودی در آب منابع ارزان فسفر به شمار می‪رود. لیکن نمی‪تواند به طور موثر وارد خاک شده و در آن حرکت کند.۲
مشکلات ناشی از کاربرد فسفر در آب آبیاری حداقل شامل ۳ مورد زیر است:
۱- وقتی مایعات حاوی فسفات آمونیوم به آبهای با غلظت بالای منیزیم و کلسیم تزریق می‪شوند، احتمال رسوب گذاری وجود دارد.
۲- فسفر بایستی در مراحل اولیه سیکل رشد بیشتر محصولات (خصوصاً اگر نیاز قطعی به فسفر وجود دارد)، به منظور جلوگیری از هر رشد فصلی زودرس محصول نهایی، استفاده شود.
۳- فسفری که با آب آبیاری به کار گرفته می‪شود، اگر طی عملیات کشت سطح خاک، مخلوط و یکی نشود، روی خاک و یا نزدیک به سطح خاک، باقی خواهد ماند.
مشکل اخیر در رابطه با آبیاری محصولاتی مثل یونجه و چمن که محصولات پا بر ج

ایی هستند،قابل توجه است.۳
اسید فسفریک،یک شکل کاملا محلول از فسفر بوده که پایین آوردن pH آب ابیاری از مزایای دیگر آن می‪باشد. این اسید با فسفات غیر آلی، بهترین نوع کود برای دهی همراه با آب آبیاری است. با تنظیم دقیق pH آب آبیاری دارای سطوح کم کلسیم و منیزیم می‪توان از رسوب گذاری ممانعت نمود. قبل از تصمیم به تزریق کودهای فیفره به داخل سیستم، باید کیفیت آب آبیاری

در نظر گرفته شود. اگر آب آبیاری شامل مقادیر محسوس کلسیم باشد، هر شکل از فسفر به صورت دی کلسیم فسفات در خلوط لوله و قطره چکانها رسوب خواهد کرد. این مسئله سرانجام جریان آب را محدود کرده و باعث گرفتگی قطره چکانها می‪شود. (تاکید بر مورد یک از صفحه قبل). حقیقت دیگر درباره فسفر، عدم تحرک آن در خاک می‪باشد. فسفر محلول، زمانی که با کلسیم خاک تماس پیدا می‪کند، به دی کلسیم فسفات کم محلول و سایر ترکیبات غیر محلول تبدیل می‪شود. بنابراین بیشتر کود فسفره به کار رفته در آب آبیاری، در سطح خاک، در جایی که معمولاً غیر قابل

دسترس گیاه، است، ته نشین می‪گردد. متعاقب آن شخم برای کشت بعدی، کود در سرتاسر لایه شخم خورده با خاک مخلوط شده و در دسترس گیاه قرار می‪گیرد. این مسئله به طور مشابه در مواقعی که آبیاری بارانی مورد استفاده قرار می‪گیرد، اتفاق می‪افتد. در آبیاری قطره‪ای، فسفات به کار رفته در اطراف نقاط پخش، متراکم می‪گردد. آبیاری با شدتهای بیشتر، در یک سطح کوچک، موقعیت و محلهای جذب و ته نشینی در خاک را اشباع کرده و اجازه می‪دهد فسفات به محل‪‪های دورتر از نقطه کاربرد آب، منتشر گردد. انتشار فسفات از نقطه‪ی پخش در این نوع آبیاری، برای

ایجاد غلظت مناسبی از مواد غذایی در ناحیه ریشه‪ی گیاهان، معمولاً کافی است. ۱
________________________________________
۲- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰٫ تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار. نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص ۵و۶و۷
۱,۳- R.H. Follett. 2004. Fertigation. Colorado State University Cooperative Extension. P3
1- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰٫ تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار. نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص ۸و۹
کاربرد پتاسيم و سولفور
پتاسیم همراه آب آبیاری به راحتی به کاربرده می‪شود. اکسید پتاسیم، رایج‪ترین

شکل ترکیبات پتاسیم، آن چنان قابل حل است که کود آزادانه در داخل خاک حرکت می‪نماید. به هر حال مولکولهای پتاسیم بر روی کمپلکس خاک تعویض شده و به دور دست آبشویی نمی‪شوند.

۱
کاربرد پتاسیم همیشه تاثیر کمی در طی چندین آبیاری دارد (Lb/AK 10) معمولاً محلول پتاسیم – نیتروژن، به عنوان منبع پتاسیم استفاده می‪شود. کشاورزان و دلالان کود براین باورند که این فرآیند، جذب پتاسیم را در گیاه، بهبود می‪بخشد و باعث افزایش محصول می‪شود. در جاهائیکه حلالیت پتاسیم خاک به دلیل قابلیت تبادل کم پتاسیم، تصفیه خاک یا استفاده از گیاهان سنگین، کم

است.
کاربرد سولفـور متداول‪تر از پتاسیم است. تزریق سولفور آسان است و معمولاً از تیوسولفات آمونیوم (%۱۲N و %۲۶S) یا محلولهای سولفات آمونیوم استفاده می‪شود این حاملهای سولفور از قبل شامل نیتروژن هستند ولی به آسانی می‪توانند با محلولهای نیتروژن یکنواخت شوند. بهره این تکنیک، در مناطقی که خاکهای شنی داریم و سولفور کم است و جاهائیکه مواد آلی خاک کم است، بالا می‪باشد. به طور کلی پتاسیم و سولفور، واکنش مضری در خاک ندارند. حتی اگر آب حلالیت زیادی نسبت به منیزیم یا کلسیم، داشته باشد.۲

برنامه کوددهی ۳
مصرف کودها در سیستم آب و کود روش معمولی دارد که شامل تهیه محلول پایه براساس نیاز غذایی گیاه مورد نظر و شرایط خاک بستر مورد استفاده می‪باشد. به طور کلی تعیین مقدار مواد غذایی مورد نیاز در کل گیاه نیاز به امکانات ویژه دارد اما در کل شامل نمونه‪گیری از خاک و تعیی

ن غلظت عناصر غذایی در عصاره خاک می‪باشد. پس از آن بر اساس اطلاعات اینکه میزان جذب عناصر برای رسیدن به عملکرد مورد نظر چقدر باشد و وضعیت خاک از لحاظ خصوصیات شامل pH ها، شوری و بافت درچه شرایطی باشد توصیه‪هایی تهیه می‪شود. دو نوع روش کود آبیاری وجود دارد که البته نوع روش برمبنای سیکل رویشی محصول، نوع خاک و سیستم مدیریت مزرعه انتخاب می‪گردد.

________________________________________
۱- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰٫ تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار. نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص ۸و۹
۲- R.H. Follett. 2004. Fertigation. Colorado State University Cooperative Extension. P3,4
3- ملکوتی، محمد جعفر. مجید بصیرت. ۱۳۸۲٫ کود آبیاری روش موثر در افزایش عملکرد و ارتقاء کارآیی مصرف آب و کود. وزارت کشاورزی، معاونت امور باغبانی. نشر سنا. ص ۸۳
تزريق کودها۱
در سیستمهای قطره‪ای،بارانی ثابت (Fixed) و بارانی با حرکت متناوب (Periodic-move)، کودها باید با روش گروهی (Batch) بکار برده شوند.در این سیستمها برنامه‪ی آبیاری معمولا به گونه‪ای است که تمام سطح زیر کشت به گروهها یا قطعاتی با مساحتهای معین جهت انجام عمل آبیاری تقسیم بندی میشوند بنابراین به منظور کوددهی همراه با آبیاری در این سیستمها کود مورد نیاز برای یک مساحت معین داخل یک تانک ریخته می‪شود و فقط در یک مرحله برای آن قطعه ی معین مورد استفاده قرار گرفته و محلول کود به داخل آب آبیاری تزریق می‪گردد. به دلیل مسائل خورندگی از کاربرد محلول با غلظتهای بالا اجتناب می‪گردد. آب پاشها و یا قطره چکانها در بهره برداری همزمان، سطح یک قطعه‪ی خاص را می‪پوشانند بنابر این مقدار کود ریخته شده در تانک همان مقداری است که برای آن قطعه‪ی خاص بکار خواهد رفت.
استفاده از روش گروهی شامل سه مرحله است:

مرحله اول: اگر روش بارانی است از سیستم باید بطور عادی برای مرطوب کردن خاک و شاخ و برگ بهره‌ برداری شود.
مرحله دوم: در این مرحله کود باید یک دوره ی یک ساعته یا بیشتر به داخل سیستم تزریق گردد. کاربرد طولانی تر،امکان توزیع نامناسب کود،در سرتاسر شبکه را کاهش میدهد.همجنین محلول کودی را بیشتر رقیق کرده و امکان سوختن شاخه و برگ را کاهش خواهد داد.

مرحله سوم: در مرحله شستشو به عنوان آخرین مرحله،زمان شستشوی کامل سیستم با آب معمولی برای جلوگیری از خورندگی باید به حد کافی طولانی باشد. در سیتمهای بارانی، گیاهان نیز با آب شستشو می‪شوند که شاید برای بعضی از محصولات، مهم باشد. شستشوی با آب به همین منظور معمولا حدود یک ساعت کفایت میکند. در طول زمان شستشو با آب

، کود به طرف ریشه ی گیاه حرکت خواهد کرد و راندمان مصرف کود را بهبود خواهد بخشید. معمولا هر گاه نسبت بین زمان کود دهی و زمان آبیاری ۸/۰باشد، زمان کافی برای شستشوی سیستم فراهم خواهد شد.
برای سیستمهای بارانی پیوسته (Continiously-moving) نظیر سنتر پیوت (Conter-pivots )، کود باید با روش نسبی (Proportal method ) بکار برده شود.در این روش هر سطحی از مزرعه در لحظه ای که سیستم بارانی به آرامی از آن نقطه عبور می نماید کود مورد نیاز را از طریق سیستم دریافت مینماید.بعد از بکار بردن کود،برای کمک به جلوگیری از خورندگی، سیستم باید به حد کافی با آب معمولی شستشو گردد.با این روش،شدت تزریق کود اهمیت دارد به دلیل این که این شدت در نهایت،میزان کود به کار برده شده برای هر سطح را تعیین می کند.

________________________________________

۱- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰٫ تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار. نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص ۱۱و۱۲و۱۳
جنس لوازم تزريق۱

اکثر کودهای تجارتی و اصلاح کننده‌های خاک، برای فلزات خورنده بوده و ایجاد سمیت در برگهای گیاهی می‌کنند. ترتیب تقریبی استعداد برخی از فلزات به زنگ زدگی عبارت است از: فولاد گالوانیزه، فسفوبرنز، برنج زرد، آلومینیوم و فولاد ضد زنگ. چندین نوع از فولادهای ضدزنگ وجود دارند که مقاومت بهتری را در برابر خورندگی دارند. حفاطت دربرابر خورندگی با رقیق کردن کود، حداقل سازی مرحله تماس و شستشوی سیستم حاصل خواهد شد.
موقعی که عوامل خورنده بطور پیوسته به سیستم اضافه می شوند، اجزاء سیستم می بایست با احتیاط و هوشیاری انتخاب گردند. شیرها و اتصالات فلزی بیشتر از اجزاء پلاستیکی، در معرض خورندگی شیمیایی می باشند. برای اجتناب از این مسائل در مواردی که تزریق اسیدها به سیستم مورد نیاز است، شیر کنترلهای پلاستیکی استفاده گردیده و از بکارگیری قسمتهای فلزی بدون محافظ، بجز فولادهای ضد زنگ باید اجتناب شود.
انژکتور سنج کود۲
برای تزریق کودهای محلول، به آب پاش‪ها، دریچه‪های لوله یا لوله‪های سیفون سیستم‪های آبیاری، تعداد زیادی انژکتور سنج‪های کود تجاری در بازار وجود دارد. در آزمایشاتی که توسط دانشگاه نبراسکا انجام شده، نشان می‪دهد که جریان معمولی سیستم لوله کشی آبیاری، باید طوری باش

د که مخلوط یکنواختی از کود محلول با آبیاری ایجاد کند. برای اطمینان از مخلوط یکنواخت، تزریق کود محلول به سیستم، جلوتر از زانویی و شاخه‪های خط آبیاری باید صورت گیرد. تلاطم آب ایجاد شده توسط اتصالات لوله‪ها، یکنواخت بودن محلول را تضمین می‪کند.
روشهای تزريق
مکش مواد شیمیایی از کنار لوله مکش پمپ، روش ساده‪ای برای تزریق می‪باشد. ولی این روش به دلیل آلوده کردن منبع آب، توصیه نمی‪شود و با این شیوه نمی‪توان از آلودگی منبع جلوگیری نمود ( بجز مواقعی که پمپ کردن از یک حوضچه مجزا انجام می‪گیرد) بعلاوه مواد خورنده باعث استهلاک قسمتهاز مختلف پمپ می‪شوند و همچنین آگاهی از میزان صحیح مواد شیمیایی وارد شده به داخل سیستم مشکل خواهد بود.
به دلیل مشکلات روش مذکور، « پمپ کردن مواد شیمیایی» و « تزریق با ایجاد اختلاف فشار» ترجیح داده می‪شوند. روش پمپ کردن، برای تزریق مواد شیمیایی به داخل سیستم آبیاری بارانی و قطره‪ای روش راحت و ارزانتری است. پمپهای پیستونی، دنده‪ای یا پروانه‪ای می‪تواند به منظور تزریق مقادیر صحیح کود به مقدار کم یا زیاد طراحی و کالیبره شوند. پمپ محلول شیمیایی را از یک تانک رو باز کشیده و آن را باجابجایی یا فشار به داخل سیستم آبیاری
________________________________________
۱- پناهی، مهدی و فرهاد دهقانی. ۱۳۸۰٫ تزریق کود در سیستمهای آبیاری تحت فشار. نشریه فنی شماره ۲۰۷ . نشر آموزش کشاورزی . ص ۱۱و۱۲و۱۳

۲-
تزریق می‪نماید. اگر سیستم قادر به تامین آب نبوده یا از کار بیفتد ممکن است جریان مواد شیمیایی برگشت نماید. از برگشت آب حاوی مواد شیمیایی به داخل منبع بایستی جلوگیری شود که برای این منظور می‪توان یک محفظه هوا و شیر یکطرفه بر روی خط اصلی آبیاری، در بالا دست جایی که مواد شیمیایی تزریق می‪شود، نصب نمود. یک شیر یکطرفه دیگر برای ممانعت از برگشت آب آبیاری و لبریز شدن تانک کود زمانی که پمپ تزریق در حال کار نمی باشد، باید روی خط لوله کود دهی نصب گردد. برای جلوگیری از تزریق کود در زمانی که پمپ آبیاری در حال کار نیست، اتصال بین پمپ آبیاری به عنوان یک عمل احتیاطی می‪تواند صورت می‪گیرد. روش « اختلاف فشار » نیز می‪تواند برای تزریق مواد شیمیایی به آب آبیاری استفاده گردد. بطور نمونه در یک سیستم اختلاف فشار، تانک

مواد تحت همان فشاری که خط اصلی آبیاری قرار دارد، می‪باشد. یک لوله باریکتر (ونتوری) می‪تواند برای افزایش معنی دار اختلاف فشار بین دو نقطه در طول خط اصلی با حداقل تلفات انرژی مورد استفاده قرار گیرد. شیر فلکه‪ها یا تنظیم کننده‪های فشار برای تزریق مواد شیمیایی با ایجاد یک اختلاف فشار کافی، در حدود ۵/۱ متر (۵ فوت) می‪توانند مورد استفاده قرار گیرند اما این شیرها کمتر موثر و کارآمد هستند. در این روش، مواد شیمیایی می‪بایست در یک تانک تحت فشار قرار داده شوند به طوری که مدخل ورودی تانک با خط لوله اصلی و خروجی به دهانه لوله باریکتر متصل

گردیده باشد.۱ عیب اصلی این روش پر هزینه بودن استفاده از تانکهای با مقاومت بالا در برابر خورندگی و فشار می‪باشد. تانکهای کوچک معمولاً هزینه کار مورد نیاز برای سرویس کردن پی در پی تانک را اضافه خواهد کرد.برخی از کودها و مواد شیمیایی نیاز به زمان لازم برای واکنش و مخلوط شدن با آب داشته و باید به منظور مخلوط شدند زیر و رو گردند. سیستم تانک، اجازه می‪دهد تا حجمهای کم از مواد شیمیایی در دوره‪های طولانی و بدون تلفات به سیستم آبیاری اضافه گردد. سیستم مخلوط کننده از اضافه شدن همزمان یا مداوم مواد شیمیایی دیگر جلوگیری نمی‪کند.
شدت تزریق
شدت تزریق یا میزانی که هر ماده شیمیایی به داخل آب آبیاری تزریق می‪شود، می‪بایست بدقت محاسبه گردد. این میزان بستگی به غلظت کود مایع و میزان مطلوب مواد مغذی که در طول مدت زمان آبیاری بکاربرده می‪شود، خواهد داشت. این میزان می‪تواند با رابطه زیر محاسبه شود
که در آن : (۱)
qc = شدت تزریق کود محلول بداخل سیستم (L/hr)

= Fr میزان کود (کمیت مواد مغذی بکار برده شده ) در سیکل آبیاری (kg/ha)
A = مساحت آبیاری شده در زمان (ha),ta
=tr نسبت بین زمان کوددهی و زمان آبیاری
برای سیستمهای قطره‪ای و سیستمهای بارانی ثابت و متحرک متناوب، مساحت A معادل سطحی است که در هر مرحله آبیاری، پوشانده می‪شود و tr معادل بخشهایی از زمان هر مرحله آبیاری، ta می‪باشد برای سیستمهای بارانی متحرک پیوسته، مساحت A معادل تمام سطحی است که در یک ست یا نصب پوشانده می‪شود. در مورد سنترپیوت، مساحت A تمام سطح مزرعه را شامل می‪گردد، بنابراین ۱= tr و ta زمان مورد نیاز برای کامل کردن یم ست یا نصب بوده که در این سیستم برابر زمانی است که دور کامل زده می‪شود و به آن زمان سیکل می‪گویند. (tc)
همچنین شدت یا دبی تزریق کود محلول بداخل سیستم آبیاری را می‪توان برای یک سطح معین با معادله زیر تعیین کرد (۷):
که در آن: (۲)
Qf = دبی یا شدت کود محلول تزریق شده به سیستم (L/hr)
= Fr میزان کود در هر آبیاری (kg/ha)
A = سطح کود دهی یا مساحت آبیاری شده (ha)
T= زمان تزریق (hr)
=Nc غلظت مواد غذایی در محلول کودی (kg/L)
غلظت کود
بعد از آنکه شدت یا دبی تزریق Qf محاسبه شد باید غلظت مواد غذایی در آب آبیاری ارزیابی شود که می‪توان با رابطه زیر ارزیابی کرد (۷):
که در آن: (۳)
Cf = غلظت کود در آب آبیاری (L/hr)
K = عدد ثابت که در سیستم متریک ۱۰۰ و در سیستم انگلیسی ۴۱۵/۴ ا

ست.
= Fr میزان کود در هر آبیاری (kg/ha)
W= میزان آب آبیاری در طول زمان تزریق یا عمق ناخالص آبیاری (mm)
غلظت کود در آب آبیاری می‪تواند دامنه‪ای از ۴ تا ۱۵ پی پی ام داشته باشد که بستگی به مواد کودی و نیاز محصول دارد (۴).
درمواقعی که غلظت مطلوب مواد غذایی در آب آبیاری Cf انتخاب شده باشد، شدت یا دبی تزریق کود می‪تواند به کمک شدت جریان در سیستم، دانسیته و درصد مواد غذایی داخل کود تعیین گردد (۷).

که در آن: (۴)
Cf = غلظت مطلوب مواد غذایی (mg/L)
Q = حجم یا شدت جریان (L/sec)
= ρ دانسیته محلول کودی (kg/L)
K= عدد ثابت که در سیستم متریک ۳۶/۰ و در سیستم انگلیسی ۰۰۶/۰ می‪باشد.
Y= درصد کود در داخل محلول کودی
در مواقعی که قرار است کود جامد برای سیستم بکار برده شود. شدت یا دبی مصرف کود بصورت زیر قابل محاسبه است (۷):
که در آن: (۵)
Df = مقدار کود جامد مورد نیاز برای تزریق در هر ساعت (kg/hr)
C= غلظت مطلوب مواد غذایی (mg/L)
Q = حجم یا دبی جریان (L/sec)
K= عدد ثابت که در سیستم متریک ۳۶/۰ و در سیستم انگلیسی ۰۵/۰ می‪باشد.
Y= درصد ماده مغذي در داخل كود

نتیجه گیری
نتایج زیر درمورد استفاده از روش کود آبیاری بدست آمد:
۱- اعمال روش کود آبیاری، ۵۰ – ۳۰ درصد در آب و کود مصرفی، صرفه

جویی می‪شود.
۲- با مصرف کودهای ازتی، فسفاتی و پتاسیمی در سیستم کود آبیاری، عملکرد افزایش می‪یابد.
۳- روش متداول کود دهی ازتی، روشی غیر عقلانی بوده و چنانچه این کود با آب آبیاری تدریجاً مصرف شود، بازدهی بسیار بالاتری خواهد داشت.
۴- درسیستم کود آبیاری با اضافه کردن مقدار کمی از کودها به عملکرد مطلوب می‪توان رسید. درحالیکه در روش‪های متداول با مصرف بیشتری از کودها عملکرد مطلوب عاید می‪گردد. بنابراین با روش کود آبیاری به سهولت می‪توان تا ۵۰ درصد در کود مصرفی، صرفه جویی کرد و این امر به حفظ محیط زیست کمک می‪کند. در جایی که آب و کود از ارزش بالایی برخوردار هستند، تزریق کود به آبیاری قطره‪ای یک عامل اساسی در استفاده بهینه از آب و کود می‪باشد.