گياهان زراعي تراريخته

ارائه آمار و ارقام تحليلي از توليد گياهان زراعي تراريخته در جهان
گياهان زراعي تراريخته (ترانسژنيك) از جمله محصولات بيوتكنولوژي نوين هستند كه پيش‌بيني مي‌شود انقلاب عظيمي در كشاورزي به‌وجود آورند. بنابراين كشورهاي مختلفي در جهان نسبت به توسعة كشت اين گياهان اقدام نموده‌‌اند. هدف از اين مقاله بررسي وضعيت كشت جهاني گياهان زراعي تراريخته از سال شروع به توسعة آنها (۱۹۹۶) تا آخرين آمار معتبر منتشر شده (۲۰۰۳) از زواياي مختلف است. اميد است كه اين مطلب مورد توجه مسئولان مختلفي واقع شود كه در رابطه با توسعه و يا عدم توسعة اين گونه گياهان تصميم‌گيري مي‌نمايند:

مقدمه
گياهان زراعي تراريخته، گياهاني شبيه به همتاي طبيعي خود هستند، با اين تفاوت كه با استفاده از دستكاري ژنتيكي، در يك يا چند صفت ويژه نسبت به نوع طبيعي خود برتري دارند. كشت اين گياهان منافعي را براي توليدكنندگان (كشاورزان) و مصرف‌كنندگان در بردارد؛ به‌عنوان مثال، علاوه بر اينكه محصول بيشتري عايد توليدكننده مي شود، مواد شيميايي كمتري (آفت كش يا علف كش) نيز مصرف مي شوند. مصرف كننده نيز مواد غذايي ايمن تري را در نتيجة كاهش استفاده از مواد شيميايي در توليد محصولات كشاورزي، مصرف خواهد كرد. تاكنون محصولات تراريخته در گياهان مختلفي در جهان توليد شده‌اند كه از آن‌جمله مي توان موارد زير را نام برد:
سويا، برنج، ذرت، جو، پنبه، سيب‌زميني، كلزا، سيب‌زميني شيرين، گوجه‌فرنگي، كدو، چغندرقند، پاپايا، سيب، انبه، موز، آناناس و نارگيل.
نقش گياهان زراعي تراريخته در رفع نياز غذايي بشر
گزارش برنامة جهاني غذا در سال ۲۰۰۳ نشان داد كه به تعداد افرادي كه در جهان دچار سوء تغذيه هستند، ۲۵ميليون نفر افزوده شده و از ۸۱۵ميليون نفر به ۸۴۰ميليون نفر رسيده است. در چنين شرايطي، نياز به توليد مواد غذايي بيشتر، بيش از پيش احساس مي‌شود و بيوتكنولوژي و به‌خصوص كشت گياهان زراعي تراريخته مي‌تواند از طرق زير در تأمين غذاي ميليون‌ها نفر انسان مؤثر باشد:
– افزايش محصول گياهان زراعي و در نتيجه توليد غذاي بيشتر در جهان؛
– حفظ تنوع زيستي به‌عنوان يك فاكتور مهم در توليد محصول بيشتر؛
– افزايش پايداري محصول در برابر تنش‌هاي زنده و غيرزنده؛
– ايجاد منافع اقتصادي و اجتماعي براي جوامع مختلف و در نتيجه، كاهش فقر در كشورهاي در حال توسعه.
سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته در جهان در سال ۲۰۰۳
در سال ۲۰۰۳، ۷,۶۷ميليون هكتار (۱۶۷ميليون ايكر) از اراضي كشاورزي جهان به زير كشت گياهان زراعي تراريخته رفت كه ۳درصد نسبت به سال ۲۰۰۲ بيشتر شد و به حدود ۱۵درصد از كل اراضي زير كشت دنيا رسيد. اين آمار و ارقام، ۳ميليون هكتار سوياي تراريخته‌اي را نيز شامل مي‌شود كه براي اولين بار در سال ۲۰۰۳ در كشور برزيل مجوز كشت دريافت كرد. نمودار ۱ سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته را از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۳ نشان مي‌دهد.

 

نمودار ۱٫ سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته را از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۳ (ميليون هكتار)
آمارها نشان مي‌دهد كه از سال ۱۹۹۶ كه گياهان تراريخته براي اولين‌بار در مقياس وسيع كشت شدند تا سال ۲۰۰۳، سطح زير كشت اين گياهان در جهان مرتباً در حال افزايش بوده است؛ به‌طوري‌كه سطح زير كشت در سال ۲۰۰۳ تا ۴۰ برابر نسبت به سال ۱۹۹۶، افزايش داشته است و از ۷,۱ميليون هكتار در سال ۱۹۹۶، به ۷,۶۷ميليون هكتار در سال ۲۰۰۳ رسيده است. همچنين، تعداد كشورهاي كشت‌كنندة اين گياهان در سال ۲۰۰۳ نسبت به سال ۱۹۹۶، به بيش از دو برابر رسيده است.

وضعيت توزيع گياهان زراعي تراريخته در كشورهاي صنعتي و در حال توسعه
سهم كشورهاي در حال توسعه از كشت گياهان زراعي تراريخته در سال ۲۰۰۳ نسبت به سال ۲۰۰۳ رسيده است (جدول۱). يعني يعني در سال ۲۰۰۳، تقريباً يك‌سوم (۴,۲۰ميليون هكتار) از كل سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته در جهان (۷,۶۷ميليون هكتار) مربوط به كشورهاي در حال توسعه شده است (نمودار ۲).

افزايش سهم كشورهاي در حال توسعه در اين رابطه، تا حدي به كشت سوياي تراريخته براي اولين بار در برزيل و همچنين افزايش سطح زير كشت اين گونه گياهان در چين،‌ آرژانتين، آفريقاي جنوبي و هند مربوط است.

نمودار ۲٫ كل سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته در كشورهاي صنعتي و در حال توسعه (ميليون هكتار)
ميزان افزايش سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته در سال‌هاي ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۳ در كشورهاي در حال توسعه (۴,۴ ميليون هكتار) و صنعتي (۶,۴ ميليون هكتار) تقريباً با هم برابر بود (جدول۱)؛ اما درصد رشد در كشورهاي در حال توسعه (۲۸درصد) بيش از دو برابر كشورهاي صنعتي (۱۱درصد) بود.

توزيع گياهان زراعي تراريخته بر اساس كشور
در سال ۲۰۰۳، شش كشور عمدة توليدكنندة محصولات تراريخته (آمريكا، آرژانتين، كانادا، برزيل، چين و آفريقاي جنوبي)، ۹۹درصد از سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته را به خود اختصاص داده‌اند. جدول ۲ سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته را در كشورهاي مختلف در سال‌هاي ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۳ نشان مي‌دهد.
ملاحظه مي‌شود كه از اين شش كشور پيشرو در زمينه كشت گياهان زراعي تراريخته، چهار كشور در حال توسعه و دو كشور جزء كشورهاي صنعتي هستند (نمودار ۳). در اين كشورها، آمريكا با ۸,۴۲ميليون هكتار (۶۳درصد) سطح زير كشت، مقام اول را دارد و پس از آن، به‌ترتيب آرژانتين با ۹,۱۳ميليون هكتار (۲۱درصد)، كانادا با ۴,۴ميليون هكتار (۶درصد)، برزيل با ۳ميليون هكتار (۴درصد)، چين با ۸,۲ميليون هكتار (۴درصد) و آفريقاي جنوبي با ۴,۰ ميليون هكتار (۱درصد) در رده‌هاي دوم تا ششم قرار دارند.از اين شش كشور، چين و آفريقاي جنوبي با نرخ رشد ۳۳درصد، بالاترين نرخ رشد سالانه را به‌خود اختصاص داده‌اند. چين در سال ۲۰۰۳، سطح زير كشت پنبة Bt خود را تا ۸,۲ميليون هكتار افزايش داد كه اين مقدار برابر ۵۸درصد از سطح زير كشت پنبه اين كشور در سال ۲۰۰۳ (۸,۴ميليون هكتار) است. آفريقاي جنوبي نيز در سال ۲۰۰۳، سطح زير كشت گياهان زراعي تراريختة خود را كه شامل ذرت، سويا و پنبة تراريخته بود، افزايش داد و به ۴,۰ميليون هكتار رساند كه در مورد ذرت سفيد، ميزان رشد سالانه بيشتر از بقيه محصولات بود؛‌ به‌طوري‌كه سطح زير كشت اين گياه در اين كشور از ۶هزار هكتار در سال ۲۰۰۳ به ۸۴هزار هكتار در سال ۲۰۰۳ افزايش يافت.
سطح زير كشت گياهان تراريخته در كانادا نيز با يك ميليون هكتار افزايش (۲۶ درصد) در سال ۲۰۰۳ نسبت به سال قبل به ۴,۴ميليون هكتار رسيد. اين يك ميليون هكتار افزايش، مربوط به كشت سه گياهان تراريخته در سال ۲۰۰۳، حدود ۳درصد رشد داشته است كه در مورد ذرت Bt، افزايش ميزان سطح زير كشت بيشتر از ساير محصولات بوده ‌است.

نمودار۳٫ كل سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته در سال‌هاي ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۳ در شش كشور پيشرو (ميليون هكتار)
در آمريكا، رشد محصولات تراريخته در سال ۲۰۰۳، ۱۰درصد بود (۸,۳ميليون هكتار) كه اين ميزان

رشد به‌ترتيب مربوط به ذرت مقاوم به حشره و علف‌كش و سوياي مقاوم به علف‌كش بوده است.
علاوه بر اين كشورها، كشورهاي ديگري نيز به جمع كشورهاي توليدكنندة محصولات تراريخته پيوستند. به‌عنوان مثال، دو كشور برزيل و فيليپين، كشت گياهان زراعي تراريخته را براي اولين بار در سال ۲۰۰۳ تصويب كردند. برزيل به‌طور قانوني كشت سوياي مقاوم به علف‌كش را در اواخر سپتامبر ۲۰۰۳ و كمي قبل از شروع فصل كشت، تصويب كرد و اين زماني بود كه ۵۰درصد زمين‌ها به زير كشت سويا رفته بود. با اين وجود، ۳ ميليون هكتار از اراضي كشاورزي اين كشور به زير كشت

سوياي تراريخته رفت. در فيليپين، در سال ۲۰۰۳ و براي اولين بار ۲۰هزار هكتار به زير كشت ذرت Bt رفت و به اين ترتيب برزيل و فيليپين به جمع ۱۶ كشور عمدة توليدكنندة گياهان تراريخته پيوستند تا شمار اين گونه كشورها در سال ۲۰۰۳ به ۱۸ كشور افزايش يابد. علاوه بر اين كشورها، كشورهاي ديگري نظير هند، ‌اسپانيا، اروگوئه و روماني نيز افزايش توليد محصولات تراريخته را در سال ۲۰۰۳ گزارش كردند. هند سطح زير كشت پنبة Bt خود را در سال ۲۰۰۳ تا ۱۰۰درصد افزايش داد. اس

پانيا سطح زير كشت ذرت Bt را تا يك سوم افزايش داد كه اين مقدار، ۶درصد از كل سطح زير كشت ذرت را در اين كشور در سال ۲۰۰۳ تشكيل مي‌دهد. در برخي از كشورها نيز مانند كلمبيا و هندوراس كه در سال ۲۰۰۲ به جمع كشورهاي توليدكنندة محصولات تراريخته پيوستند، رشد كمتري ديده مي‌شود.