چکیده

در دهه های اخیر مبحث توسعه پایدار به صورت گسترده مورد توجه اندیشمندان وطراحان محیط شهری قرار گرفته است.از شاخصه های آن می توان به موضوعاتی چون فرهنگ،اقتصاد و محیط زیست اشاره کرد. این عوامل در عین حال که مستقل هستند ولی در پیوندی ناگسستنی از یکدیگر قرار دارند و هرکدام مکمل دیگری می باشند.با توجه به روند افزایش جمعیت و توسعه و تراکم های شهری ،افزایش آلاینده های زیست محیطی و همچنین اهمیت نقش معماری در حفظ فرهنگ ، هویت و سلامت انسان و جامعه و ارتباط آن با حفظ محیط زیست، لذا در این مقاله به بررسی نقش معماری بر سلامت افراد جامعه در شکل گیری فرهنگ جوامع پرداخته می شود.از این روسعی شده است در مطالعات که به صورت کتابخانه ای ، تطبیقی و مقایسه ای انجام شده است به عملکردها و روابط متقابل انسان و طبیعت با یکدیگر در طول زمان اشاره شود سپس به معرفی معماری سبز ، اصول مورد توجه در این نوع رویکرد و همچنین مزایا و ویژگی های آن پرداخته شود.سپس عوامل موثر معماری همچنین نقش محیط زیست به عنوان زیر مجموعه ای در معماری وطراحی شهری بر سلامت انسان پرداخته شده و درنتیجه آثار آن بر سلامت روانی افراد و جامعه پرداخته می شود.

واژههای کلیدی} معماری سبز، طبیعت، محیط زیست، سلامت، فرهنگ.

*،- ۱ نویسنده مسئول: کارشناسی ارشد مهندسی معماری، استاد گروه معماری، دانشگاه غیرانتفاعی بیهق، شماره تماس: ۰۹۱۵۵۷۲۵۴۳۵ -۲ دانشجوی ترم چهارم کارشناسی گروه معماری، دانشگاه غیرانتفاعی بیهق.

-۱ مقدمه

انسان بیش از نیمی از عمر خود را در خانه سپری می کند و خانه از مهمترین عوامل شکل گیری رفتار فردی و اجتماعی افراد می باشد ،خانه مکانی است که تمام اقشار جامعه در سنین متفاوت از آن استفاده می کنند بنابراین می توان گفت خانه نقش اساسی در سلامت انسان چه از نظر جسمی و چه از نظر روانی ایفا می کند ودر نهایت عاملی است برای شکل گیری فرهنگ یک جامعه همانطور که ذکر شد مهمترین عملکرد یک خانه رشد روحی و جسمی انسان است واهمیت به این موضوع یکی از ارکان مهم سلامت جامعه می باشد.در شهرهای امروزی انسان با استفاده از دو عامل محیط های طبیعی و محیط های مصنوع با هدف احداث مسکن برای خود به عنوان مکانی امن و آرامش بخش دائما در حال تغییر محیط زیست است.تراکم ساختمان ها و گسترش آن ها در ارتفاع ،همچنین صنعتی شدن شهرها و نابودی محیط زیست باعث شده انسان نتواند به آسایش و آرامش در زندگی خود دست پیدا کند.وهمواره خود را محروم در دست یابی به طبیعت در پیرامون خود می بیند.خانه ناسالم آثار زیان باری بر سلامت انسان دارد که از جمله آن ها می توان به صدمات و مسمومیت ها وهمچنین بیماری هایی چون افسردگی و اختلالات روانی اشاره کرد با توجه به این نکات می توان به اهمیت خانه سالم و تاثیراتی که بر انسان وجامعه دارد پی برد .از این رو امروزه طراحان و معماران شهری با رویکردی در معماری به نام معماری سبز یا طبیعت گرا سعی در ایجاد آسایش و آرامش افراد و برگرداندن هویت های اجتماعی- فرهنگی و جغرافیایی محیط به شهرهای مدرن دارند و این رویکرد در شکل گیری فضاهای شهری و اثرات آن بر روان انسان تاثیر بسزایی دارد.رفتارهای سالم فرهنگی و اجتماعی به عنوان زیربنای توسعه پایدار به صورت عمده به وضعیت و موقعیت جامعه بستگی دارد وطبیعت موجود در منطقه از عوامل موثر درشکل گیری وضعیت آن می باشد با توجه به اهمیت این مطلب وهمچنین بررسی روند زندگی انسان و رفتارهای شکل گرفته در شهرهای صنعتی امروز این سوالات مطرح می شود که :

-۱رویکردهای نوین در معماری چه تاثیری در سلامت انسان و شکل گیری جامعه سالم دارند؟ -۲جایگاه این نوع ساختمان ها را در شهرهای صنعتی چگونه می توان تثبیت کرد؟

برای پاسخگویی به سوالات به بررسی جایگاه طبیعت در اسلام و نقش آن در فرهنگ و معماری ایران وروند رویکردهای معماری نسبت به محیط زیست پرداخته می شود:

-۲ جایگاه طبیعت در اسلام و نقش آن در فرهنگ و معماری ایران

طبیعت در نگاه اسلام آیت و نشانه ای است برای شناخت خدا(امین زاده ۱۳۷۹،(۴۳،باتوجه به آیات و روایات می توان دریافت که طبیعت به عنوان جلوه ای از بهشت بر روی زمین معرفی شده است و همواره در آیات قرآنی توجه به عناصر موجود در محیط زیست مورد تاکید قرار گرفته است.

عناصر طبیعت به عنوان بارزترین نمونه وهمچنین نشانه هایی از فرهنگ وتمدن اسلامی در معماری و شهرسازی از جایگاه ویژه ای برخوردار هستند و این عناصر می توانند به عنوان باور،راهنما والگوی انسان در ساخت محیط مناسب زیست و هماهنگ با نظم موجود در جهان هستی مورد بهره برداری قرار گیرند.نمادهایی چون آب و گیاهان در معماری سنتی ایران چه در تزئینات وچه در ساخت فضاهای شهری همواره مورد استفاده قرار گرفته اند. این عناصر به عنوان نمادی از بهشت و مبداء و جایگاه انسان

معرفی شده اند و استفاده از آن ها در معماری همواره یادآور بازگشت انسان به اصالت خویش بوده و فرهنگ و تمدن اسلامی را مورد تاکید قرار می دهند.

در بررسی معماری ایران می توان بیشترین حضور طبیعت را در معماری سنتی ایران دانست که همواره عاملی بوده جهت تحقق یک زندگی آرمانی و مثلث انسان ، طبیعت و معماری بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. توجه به طبیعت وشرایط اقلیمی محیط در معماری گذشته باعث شکل گیری فضاهایی شده است که در حالی که کمترین آسیب را به محیط طبیعی وارد کرده باعث ایجاد روابط انسانی و اجتماعی بیشتری شده است و فرهنگ و عناصر فرهنگی که همواره در اسلام مورد تاکید بوده است در این معماری مورد ارزش و توجه واقع شده است. بنابراین حضور طبیعت در خانه های سنتی ایران بیشتر از این که عاملی باشدجهت رفع نیازهای اقلیمی منطقه عاملی بوده برای پاسخگویی به نیازها فرهنگی و اعتقادی جامعه.