مقدمه

مطالعه پوشش گیاهی با استفاده از روشهای مختلف فلوریستیک و یا فیزیونومیک صورت میگیرد .[۲۹] در روش روش طبقه بندی فرم رویشی رانکایر برای توصیف پوشش گیاهی از ویژگیهایی همچون محل ظهور جوانههای رشد و چگونگی حفاظت از جوانهها در فصل نامساعد سال استفاده میشود. ۲۹]و .[۳۰ گونههای گیاهی با محیط زیست خود تعادل و سازش برقرار میکنند که نتیجه آن ایجاد اشکال خاص و هماهنگ با محیط گیاه است. لذا شکل زیستی هر گونه در یک اجتماع گیاهی متفاوت و اساس ایجاد ساختار اجتماعات گیاهی است .[۳۰] معرفی اشکال زیستی گونهها در مطالعات فلوریستیک از اهمیت زیادی برخوردار است و به عنوان معلولی از شرایط اقلیمی و محیطی منطقه مورد بحث و مقایسه قرار میگیرد. کشور ایران در میان کشورهای جنوب غربی آسیا از نظر تنوع پوشش گیاهی موقعیتی ممتاز دارد. بر اساس نظر زهری (۱۳۹۷) کشور ایران در محدودههای چهار واحد اصلی جغرافیای گیاهی قرار دارد که عبارتاند از: ایران و تورانی، اروپا-سیبری، صحرا-عربستان و سودانی. ناحیه ایران و تورانی سه چهارم سطح ایران را در بر میگیرد .[۳۴] در این تحقیق، پراکندگی گیاهان در ۲۹ فلور مورد بررسی و فراوانی اشکال حیاتی و پراکندگی و کوروتیپ گونهها مورد مطالعه قرارگرفت. این تحقیق از نظر گردآوری و ارائه اطلاعاتی در خصوص گیاهان ایران اهمیت داشته و پاسخ به سوالاتی در خصوص فراوانی انواع اشکال زیستی رانکایر و کوروتیپ گونهها را میسر میسازد.
مواد و روشها

منابع فلوریستیک مختلف ۲۹) منطقه) با پراکندگی در سراسر ایران و انتشار بین ۱۳۸۱ تا ۱۳۹۱ (جدول (۱ گردآوری، مطالعه و اطلاعات فرم رویشی و کوروتیپ هر یک از گونهها همراه با شکل زیستی آنها در یک جدول خام ثبت گردید. اسامی علمی با استفاده از نرم افزار [۳۳] CheckName بررسی و تصحیح شد و آتوریتی گونهها به اسامی علمی افزوده شد ۳۲]و .[۳۳ با تکمیل ستونهای کوروتیپ و اشکال حیاتی، تحلیل دادهها و رسم نمودارهای درصد فراوانی اشکال زیستی و کوروتیپ آنها با استفاده از نرم افزار اکسل صورت گرفت. اسامی ۲۹ منطقه مورد بررسی، مختصات و سال انتشار آنها عبارتاند از: :۱ مطالعه فلور مراتع منطقه قیصری کوهرنگ در استان چهارمحال و بختیاری؛ ۱۳۹۰؛ :۲ .[۱۵] (N 32.163, E 50.336) مطالعه فلوریستیک و جغرافیای گیاهی منطقه نیمه آلپی کرسنک شهرکرد؛ ۱۳۸۵؛ :۳ .[۳] ( N 32.531, E 50.471) معرفی فلور، اشکال زیستی و پراکنش جغرافیایی گونههای گیاهی منطقه جنگلی و حفاظت شده فندقلو، استان اردبیل؛ ۱۳۸۵؛ :۴ .[۱۹] (N 38.283, E 48.667) بررسی فلوریستیک، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان اراضی ماندابی دامنههای شمالی و شرقی سبلان؛ ۱۳۸۸؛ :۵ .[۱۴] (N 37.917, E 47.383) معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان جزیره هرمز؛ ۱۳۸۷؛ :۶ .[۱۲] (N 27.056, E 56.451) بررسی فلوریستیک منطقه حفاظت شده ارژن-پریشان در استان فارس؛ ۱۳۸۷؛ :۷ .[۱۰] (N 29.510, E 51.770) مطالعه گیاهان آبزی ونیمه آبزی تالاب بین المللی پریشان در استان فارس؛ ۱۳۸۸؛ :۸ .[۱۱] (N 29.510, E 51.770) معرفی فلور منطقه الموت استان قزوین؛ ۱۳۸۷؛ ( N 36.280, E :9 .[6] (50.048 بررسی فلوریستیکی گیاهان خانواده Lamiaceae در استان قزوین؛ ۱۳۸۷؛ :۱۰ .[۷] (N 36.049, E 49.875) مطالعه ومعرفی فلور منطقه حفاظت شده مانشت و قلارنگ در استان ایلام؛ ۱۳۹۱؛ :۱۱ .[۹] (N 33.433, E 46.300) بررسی فلورچادگان در استان اصفهان؛ ۱۳۹۰؛ :۱۲ .[۲۸] (N 32.805, E 50.657) بررسی فلور، اشکال رویشی و انتشار گیاهان منطقه مرتعی یحیی آباد، نطنز؛

۲

۱۳۹۱؛ :۱۳ .[۱۶] (N 33.283, E 51.650) تنوع گیاهی در پناهگاه حیات وحش موته؛ ۱۳۸۷؛ :۱۴ .[۱۸] (N 33.626, E 50.7189) فلور منطقه شکار ممنوع حنا؛ ۱۳۸۹؛ :۱۵ .[۸] (N 31.050, E 51.666) مطالعه فلور و پوشش گیاهی شهرستان فردوس؛ ۱۳۸۷؛ ( N
Contributions and to the flora vegetation of Binalood mountain range, NE Iran: Floristic :16 .[2] (34. 119, E 58.577

and chorological studies in Fereizi region.؛ ۱۳۸۸؛ :۱۷ .[۳۱] (N 36.417, E 58.850) تنوع زیستی گونههای گیاهی

اطراف منطقه حفاظت شده دریاچه بزنگان؛ ۱۳۸۵؛ :۱۸ .[۲۰] (N 36.310, E 60.480) مطالعه فلور بند گلستان و تعیین اشکال زیستی و پراکنش گیاهان منطقه؛ ۱۳۸۳؛ :۱۹ .[۲۳] (N 36.267, E 59.417) فلور اعلا و رود زرد؛ ۱۳۹۰؛ :۲۰ .[۵] (N 31.117, E 49.667) بررسی فلوریستیک وجغرافیای گیاهی حوضه آبخیز تنگ بن بهبهان؛ ۱۳۸۹؛ :۲۱ .[۴] (N 30.659, E 50.224) بررسی فلور منطقه سارال استان کردستان؛ ۱۳۸۹؛ :۲۲ .[۱۳] (N 35.400, E 46.766) معرفی فلور بخش مرکزی منطقه حفاظت شده سفید کوه؛ ۱۳۸۱؛ :۲۳ .[۱۷] (N 33.816, E 47.717) معرفی فلور، اشکال زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان شرق آشتیان؛ ۱۳۸۹؛ ( N 34.564, E :24 .[27] (50.339 بررسی فلوریستیک پارک ملی کیاسر؛ ۱۳۸۸؛ :۲۵ .[۲۱] (N 36.127, E 53.472) معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی دو منطقه حفاظت شده جنگلی سمسکنده ودشت ناز، ساری، مازندران؛ ۱۳۹۰؛ :۲۶ .[۲۲] (N 36.533, E 53.117) معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان در جنگلهای شرق دودانگه ساری استان مازندران؛ ۱۳۸۸؛ ( N 36.131, E :27 .[1] (53.334 معرفی فلور، اشکال زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان مراتع دامغان؛ ۱۳۸۸؛ :۲۸ .[۲۴] (N 36.500, E 53.500) تنوع گونههای گیاهی ناحیه کوهستانی اوین-درکه؛ ۱۳۸۴؛ :۲۹ .[۲۵] (N 35.801, E 51.382) معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان منطقه ندوشن، یزد؛ ۱۳۸۸؛ .[۲۶] (N 32.026, E 53.508)

نتایج و بحث

مجموع سطح پوشش گیاهی مناطق مورد بررسی، ۱۰۹۶۲۰۵ هکتار است. تعداد کل گونهها ۳۰۰۶ و تعداد گونههای اندمیک نامبرده شده، ۵۷ گونه است. بیشترگونه ها متعلق به کوروتیپ ایران و تورانی ۱۸۸۰) گونه) و تعداد گونههای متعلق به صحرا سندی، ۱۰۹ گونه است. گیاهان متعلق به ناحیه مدیترانه ای و ایران-تورانی، شامل ۳۵۹ گونه و گیاهان متعلق به یوروسیبری و ایران-تورانی، ۵۳۷ گونه بود. کمترین تعداد گونه مربوط به گیاهان مشترک بین نواحی مدیترانه ای و صحرا-سندی ۲۴) گونه) بود. در مجموع گیاهان متعلق به ناحیه ایران-تورانی و یا ترکیبی از ناحیه ایران-تورانی با نواحی دیگر، بیشترین تعداد گونه را داشتند (شکل .(۱ از نظر اشکال زیستی، گیاهان همی کریپتوفیت ۱۴۰۹) گونه، (%۳۸ و تروفیت ۱۰۳۹) گونه، (%۲۸ بیشترین گیاهان یافت شده در مناطق مورد مطالعه بودند و گیاهان کریپتوفیت با ۵۷۶ گونه (%۱۵)، کامفیت با ۴۵۰ گونه (%۱۲) و فانروفیت ها با ۲۴۷ گونه (%۷) در رتبههای بعدی قرار داشتند. تعدادی از گونهها ۲۰) گونه) دارای چند شکل زیستی (تروفیت یا همی کریپتوفیت) بودند. گونههای انگلی تعداد اندکی داشته ۸) گونه) و در فلور مناطق مورد بررسی سهم ناچیزی داشتند. فهرست اسامی علمی ۳۰۰۶ گونه گزارش شده، پس از تصحیح نامها و تطبیق و تصحیح آتوریتی، همراه با شکل زیستی و کوروتیپ، با فرمت پایگاه دادههای فلوریستیک [۳۲] iHerbs ذخیره شده و بصورت ضمیمه این مقاله و یا مکاتبه با مؤلف برای استفادههای دیگر، بصورت یک فایل بانک اطلاعاتی اکسس قابل دریافت میباشد.

۳

شکل:۱ راست، نمودار تعداد و درصد هر یک از طبقات فرم زیستی؛ چپ، نمودار تعداد درصد هر یک از طبقات کوروتیپ ها

منابع

آتشگاهی، ز.، اجتهادی، ه. و زارع، ح.، معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان در جنگلهای شرق دو دانگه ساری استان مازندران، مجله زیست شناسی ایران، ۲۲، ۱۳۸۸، صفحات .۲۰۳-۱۹۳

بخشی خانیکی، غ.، مطالعه فلور و پوشش گیاهی شهرستان فردوس، مجله پژوهش و سازندگی، ویژه نامه منابع طبیعی، ۱۳۸۷، صفحات .۱۹۵-۱۸۳

پای رنج، ج.، ابراهیمی، ع.، ترنیان، ف. وحسن زاده، م.، مطالعه فلوریستیک وجغرافیای گیاهی منطقه نیمه آلپی کرسنک شهرکرد، مجله تاکسونومی و بیوسیستماتیک، ۷، ۱۳۹۰، صفحات .۱-۱۰

پور رضایی، ج.، ترنیان، ف.، پای رنج، ج. و دیفرخش، م.، بررسی فلوریستیک وجغرافیای گیاهی حوضه آبخیز تنگ بن بهبهان، مجله جنگل ایران، ۱، ۱۳۸۹، صفحات .۴۹-۳۷