.۱ مقدمه

میدان ابوذر در شمال غرب خلیج فارس به فاصله ۷۵ کیلومتری غرب جزیره خارک واقع شده است. ماسه سنگ غار که کـل نفت میدان ابوذر را دارا میباشد تا ضخامت ۱۰۰ متر می رسد [۱]، سن آن الیگومیوسن است و از ماسه سنگ غیـر متـراکم،

شیل و دولومیت تشکیل شده است. افق غار تداومی از سازند ماسه سنگی غار از جنوب عراق می باشد کـه در واقـع معـادل

قسمت بالایی ماسه سنگ اهواز از سازند آسماری است.[۲,۱] در تقسیم بندی پنجگانه خلیج فارس ماسه سنگ غار در ناحیه

ی اول قرار دارد[۳] که در شکل۱ با فلش قرمز نشان داده شده است و از رسوبگذاری ماسههای دوبـاره تـه نشسـت شـده

مربوط به سپر عربی که با ماسه سنگهای دگرگونی با جورشدگی کم مخلوط شده و در محیط نسبتا پر انرژی نزدیک ساحل طی سکانس پیشروی B پسروی الیگومیوسن رسوب کردهاند، تشکیل شده است.[۵,۴] ضخامت عضو غار بـه سـمت شـمال

کاهش می یابد تا جایی که در میادین رگ سفید و تنگو در شمال هندیجان از بین میرود.[۶]

شکلB 1 نقشه شماتیک پنجناحیه هیدروکربوری خلیج فارس (نجم آبادی، (۱۳۷۲

موقعیـــت چـــاههـــای مـــورد مطالعـــه و فاصـــلهی چـــاههـــا از یکـــدیگر در شـــکل ۲ مشـــخص شـــده اســـت .

۴۴

ارزیابی پتروفیزیکی و تعیین گونه های مخزنی عضو غار در میدان نفتی ابوذر خلیج فارس

۳۷۰۰۰۰ ۳۶۸۰۰۰

۳۶۶۰۰۰ ۳۶۴۰۰۰ ۳۶۲۰۰۰ ۳۶۰۰۰۰ ۳۵۸۰۰۰ ۳۵۶۰۰۰ ۳۵۴۰۰۰ ۳۵۲۰۰۰ ۳۵۰۰۰۰ ۳۴۸۰۰۰


۱۰۴۰ – –

۱۰۲۰ –
۱۰۰۰


۱۰۲۰ –

۱۰۰۰
۹۸۰ –
-۹۶۰
۹۴۰

۹۲۰


-۱۰۰۰
۹۸۰ –
-۹۶۰
-۹۴۰
۹۲۰

۹۰۰

– -۸۶۰

۸۸۰


-۹۸۰
۹۶۰ –
۹۴۰ –
۹۲۰
– –
۹۸۰ –
۹۶۰ – ۹۰۰
-۹۴۰
۹۲۰ – –
– ۸۸۰ ۸۶۰
۱۰۰۰
– –
۹۸۰ –
۹۶۰ – ۹۰۰ A-A-1806
-۹۴۰
– – ۸۴۰
۹۲۰ ۸۶۰ -۸۲۰
۸۸۰ –
۸۲۰

۹۰۰ –
– ۸۴۰ – –
۸۶۰ ۸۲۰
– C
۸۸۰
A-11-17H-P

– –
۸۴۰ ۸۲۰ ۸۴۰
– – ۸۲۰
A

-۱۰ A-02 – –
A-16 880
۸۶۰

۶۰ – –
۹۴۰ – ۹۰۰
۹۲۰ –
– ۸۸۰ –
A-19
۹۰۰ ۸۶۰
-۸۶۰

۸۸۰ ۸۶۰ -۸۴۰ –

– A-19-A 860
۸۴۰

– A-12 840
۸۴۰ A-04
– –
۸۸۰
– ۸۶۰

A-84014
– ۸۸۰ – –
۸۶۰ ۹۰۰
– A-03
۸۴۰
A-15 –
– ۹۰۰ –
– ۸۸۰ ۹۲۰
۸۶۰

– ۹۲۰
۹۰۰

-۸۸۰
E

۸۸۰
– –
۹۰۰ ۹۲۰

۹۲۰


۹۰۰

۹۴۰

-۹۰۰

– ۹۲۰

۳۲۳۴۰۰۰۳۲۳۶۰۰۰۳۲۳۸۰۰۰۳۲۴۰۰۰۰۳۲۴۲۰۰۰۳۲۴۴۰۰۰۳۲۴۶۰۰۰۳۲۴۸۰۰۰۳۲۵۰۰۰۰

۹۸۰

– –
۱۰۶۰ –
۱۰۴۰ –
۱۰۲۰
۱۰۰۰

۹۸۰ –
۹۶۰ –
۹۴۰

– ۹۲۰

– –
۹۰۰
۹۶۰ –

۹۴۰ –
۹۲۰ –
۸۸۰


۹۰۰

۸۸

– – –
۸۴۰ ۸۴۰ – ۹۴۰
– ۹۲۰
۸۶۰ – – –
A-07 86017P 880A- 900
D
A-09 B
A-05
۸۶۰
– ۴۰۰۰۵۰۰۰m

A-08 880 –
۹۰۰

۳۰۰۰ ۲۰۰۰
۱:۹۷۶۵۶

۱۰۰۰

۰

۳۲۵۰۰۰۰۳۲۴۸۰۰۰۳۲۴۶۰۰۰۳۲۴۴۰۰۰۳۲۴۲۰۰۰۳۲۴۰۰۰۰۳۲۳۸۰۰۰۳۲۳۶۰۰۰۳۲۳۴۰۰۰

۳۷۰۰۰۰ ۳۶۸۰۰۰ ۳۶۶۰۰۰ ۳۶۴۰۰۰ ۳۶۲۰۰۰ ۳۶۰۰۰۰ ۳۵۸۰۰۰ ۳۵۶۰۰۰ ۳۵۴۰۰۰ ۳۵۲۰۰۰ ۳۵۰۰۰۰ ۳۴۸۰۰۰

شکلB2موقعیت چاههای مورد مطالعه

.۲ زمینشناسی افق ماسه سنگی غار

سازند آسماری در میدان ابوذر از سه بخش شامل کربناتهای آسماری تحتانی، ماسـه سـنگ غـار و کربنـاتهـای آسـماری

فوقانی تشکیل شده است. ماسه سنگ غار معادل ماسه سنگ اهواز است. به نظر میرسد مخلوطی از ماسه سنگهای حاصـل از فرسایش سپر آذرین حجاز و ماسه سنگهای دگرگونی با جور شدگی کم طی سکانس پیشروی B پسروی الیگومیوسن در یک محیط پر انرژی نزدیک به ساحل رسوبگذاری و افق ماسه سنگی غار را بهوجود آوردهاند و نهایتا تاقـدیس ابـوذر طـی حرکات کوهزایی اواخر ترشیری با روند شمال غربی B جنوب شرقی ایجاد شد.

.۳ تعیین دما و RW

برای محاسبه ی دما از فرمول

TF= ( ( BHT – ST ) / TD) * FD ) + ST×

استفاده شده است[۷]، در این فرمول تمامی عمقها را بر حسب TVDSS وارد کرده سپس بـا اسـتفاده از چـارت Gen 9

شلومبرژه[۸] و با در نظر داشتن شوری آب سازندی که در این میدان ppm 200000 است،RW را در هر کـدام از چـاههـا تعیین نموده که در جدول ۱ نشان داده شده است.

جدول-۱ میزان دما و میانگین RW محاسبه شده در چاه های مورد مطالعه

BLIT C RW Well name
(OHM)

۴۹٫۲ c 0.028 A
۴۸٫۰۴ ۰٫۰۲۸ B
۴۹٫۵ ۰٫۰۲۳ C
۴۸٫۸۷ ۰٫۰۲۳ D
۵۰ ۰٫۰۲۳ E

۴۵

مجله زمین شناسی نفت ایران، جلد۳، شماره۳، ۱۳۹۱

.۴ تصحیحات لاگها

لاگهـایCali ,BS ,GR ,CGR ,NPHI , RHOB ,DT ,LLD ,LLS ,DRHO در تمـامی چـاههـا و لاگ

PEF ,RXO ,POTA ,THOR , URAN , در تعدادی از چاهها موجود بود.بعد از وارد کردن دیتاهای خام تصحیحاتی از قبیل جابجایی عمق (Depth Shifting)، هموار سازی (Smoothing) و تصـحیحات محیطـی ( Environmental Correction) ، بر روی آنها انجام شد.

.۵ لیتولوژی

جهت تعیین لیتولوژی از کراس پلات نوترون چگالی[۸] استفاده شدهاست، حضور ترکیبات آهکی باعث تمایل تمرکز کانی-

های ماسهای از خط مشخص کنندهی ماسه[۹] به سمت پایین شده است. لیتولوژی غالب همان گونه کـه در شـکل ۳ نشـان داده شده ماسه، ماسه با سیمان کلسیتی و شیل میباشد.[۱۰]

شکل۳ الف- کراس پلات نوترونBچگالی بعد از انجام تصحیحات در چاه A

شکل۳ب- کراس پلات نوترونBچگالی بعد از انجام تصحیحات در چاهC

۴۶

ارزیابی پتروفیزیکی و تعیین گونه های مخزنی عضو غار در میدان نفتی ابوذر خلیج فارس

شکل۳ج- کراس پلات نوترونBچگالی بعد از انجام تصحیحات در چاهD

شکل۳د- کراس پلات نوترونBچگالی بعد از انجام تصحیحات در چاهE

.۶ تعیین نوع کانی رسی

با استفاده از کراس پلات توریم B پتاسیم نوع کانیهای رسی در اینتروالهای مخزنی و در میان لایههای شیلی بهطور جداگانه

مشخص شد که همانگونه که در کراس پلاتهای شکل ۴ نشان داده شده است و با توجه به نتایج گزارشات شرکتی موجود

در این عضو در اینتروالهای مخزنی کانی رسی از نوع ایلیت می باشد اما در میان لایههای شیلی، کانیهـای رسـی از مونـت موریونیت، میکا، کائولینیت، ایلیت، گلاکونیت و حتی مقداری کانی فلدسپاتی تشکیل شده است که این به خـاطر سریسـیتی شدن کانیهای فلدسپاته است.

۴۷

مجله زمین شناسی نفت ایران، جلد۳، شماره۳، ۱۳۹۱

شکل۴الف- کراس پلات توریوم- پتاسیم در میان لایههای شیلی

شکل۴ب- کراس پلات توریوم- پتاسیم در محدودهی مخزنی

.۷ تعیین حد برش (cut off)

با محاسبهی ذخیرهی نفت درجا با استفاده از فرمول OIP = A * H * PHIE * ( 1- SWE)، :OIP) میزان هیـدروکربن درجا, :A مساحت میدان, :H ضخامت, :PHIE تخلخل, :SWE اشباع آب), در نرم افزار Excel نمودار فراوانـی تجمعـی برای % swe , % vol _ wcs, %phie بر حسب %oip ترسیم شد و حد برشها بر اساس %۵ حجم ذخیره تعیین

شد، مقادیر حد برش برای swe=%80، phie=%18 و vol wcs=%43 بهدست آمد.

.۸ پارامترهای پتروفیزیکی

جهت تعیین sw از مدل اشباع آب اندونزیا[۱۱] استفاده شد که در مقایسه با دیگر مدلها نتایج مناسبتـری بـرای افـق غـار

داشت. برای محاسبهی حجم شیل از لاگ گاماری پس از تصحیحات استفاده شده است، میانگین حجم شیل محاسبه شده در افق غار از ۲۰-۱۲ است، وجود میان لایههای شیلی در برخی قسمتها کیفیت مخزنی افق غار را کـاهش مـیدهـد. در ایـن

۴۸

ارزیابی پتروفیزیکی و تعیین گونه های مخزنی عضو غار در میدان نفتی ابوذر خلیج فارس

مطالعه محاسبه تخلخل با استفاده از لاگهای تخلخل (چگالی ، نوترون و صوتی) صورت گرفت، در بیشتر نقاط تخلخل کل

و موثر با هم برابرند که بیانگر حجم شیل پایین در اینتروالهای مخزنی و تخلخل ذاتی ذرات آواری ماسه می باشـد. بعـد از اعمال حد برش مقادیر sw ,v_ wc ,phie ,Net ,Gross ,N/G بهصورت زون به زون محاسبه شد که مقـادیر آنهـا در جداول ۲تا۶ آورده شده است.

.۹ زونبندی

افق غار در این میدان به سه زون A ,B ,C تفکیک شد و سه میان لایهی شـیلی بـا نـامهـای Shale bed 1 ,shale bed 2 ,shale bed 3 در برخی از چاهها قابل ردیابی است. میان لایهی شیلی ۱ زون A را به دو زیر زون A1 , A2، میان لایه-

ی شـیلی ۲ زون B را بـه دو زیـر زون B1 , B2 تفکیـک کـرده و میـان لایـه ی شـیلی ۳ در بـالای زون C قابـل ردیـابی

است. Shale bed 2 از سایر میان لایههای شیلی ضخامت بیشتری دارد. زون A در تمامی چاهها حاوی نفت اسـت امـا در

چاه C حاوی گاز میباشد.در زون A میزان ماسه غالبتر است وتخلخل بالای این ماسه کیفیت مخزنی مناسـبی را در ایـن

زون ایجاد کرده است، در زون B میزان سیمان کربناته و دولومیتی و در زون C میزان شیل بیشتر از سایر زونهاسـت. زون-

بندی، OWC و GWC در شکلهای زیر مشخص شده است.