مقدمه

پسته مهمترین محصول ارز آور کشاورزی ایران است که نزدیک به ۱۰ درصد از درآمدهای صادرات غیر نفتی ایران را تشکیل میدهد. استان کرمان یکی از مناطق پسته خیز کشوربوده و نزدیک به ۷۰ درصد ازسطح زیر کشت پسته کشور را به خود اختصاص میدهد. (صداقتی و همکاران،۱۳۸۹،شاکراردکانی،(۱۳۸۹ با گذر زمان و افزایش حجم تولید،نیاز به فرآوری حجم زیاد آن در مدت زمان محدود برداشت ضرورت یافته است. در این راستا ابتدا ماشین آلات پوست گیری توسعه یافتندص بتدریج و بر حسب نیاز، ماشین آلات دیگری برای افزایش سرعت فرآوری، خشک کردن و جداسازی پسته ابداع و ساخته شدند و خطوط فرآوری پیشرفتهای قابلتوجهی نمودند و بصورت خطوط امروزی در آمدند؟ (مهرنژاد و جوانشاه،(۱۳۸۹

مدیران صنایع بدون آگاهی از مشخصههای فاضلاب،روشهای تصفیه مناسب،هزینه تصفیه واحد جرم آلودگی وفواید حاصل از استفاده مجدد،موفق به تصمیم گیری و تخصیص بودجه نخواهندبود. (Metcalf and Eddy,2003) انتخاب سیستم یا ترکیب مناسبی از سیستمهای تصفیه فاضلاب،بستگی به موارد زیر دارد.- ۱مشخصههای فاضلاب:با در نظر گرفتن شکلهای مختلف آلودگی ،قابلیت تصفیه بیولوژیکی یا حضور ترکیبات سمی. -۲کیفیت مورد نیاز تصفیه: توجه به استانداردهای موجود -۳هزینههای احداث، راهبری و وجود زمین.

(Eckenfolder,2000)

یکی از عوامل آلوده کننده محیط زیست، فاضلابهای فرآوری محصولات کشاورزی است. فاضلاب فرآوری پسته محتوی مواد آلی باآلایندگی بالا می باشند. پوست سبز خارجی پسته،حدود ۴۰ درصدوزن میوه را تشکیل می دهدودرآن ترکیبات فنولیک وجود دارد. (رجائی و همکاران،(۱۳۹۰ فاضلاب حاصل ازفرآوری پسته حاوی مقادیر قابل توجهی ترکیبات فنولیک می باشد که مقدار آن در مقایسه بامنابع دیگر قابل توجه می باشد. (Goli,2005) ترکیبات فنلی به دلیل تجزیه پذیری بیولوژیکی کم،سمیت بالا و صدمات اکولوژیکی طولانی مدت و خاصیت تجمعی برای موجودات زنده،براساس طبقه بندی آزانس حفاظت محیط زیست آمریکا((E.P.A جزء آلاینده های اول و بازدارنده میکروارگانیسم ها درسیستم های تصفیه بیولوژیکی محسوب می شود. لذاتصفیه این نوع از فاضلابها درجهت کنترل محیط زیست و منابع آبی ضروریست. Bayar (Agency U S E P,1998)وهمکاران در سال۲۰۱۴ در ترکیه به بررسی فرآیند الکترواکسیداسیون با آند گرافیتی و بررسی فرآیند الکتروکواگولاسیون با صفحه های الکترودی آلومینیومی در تصفیه فاضلاب فرآوری پسته پرداختند. (,(Bayar etal,2014 Bayar etal,2014 همچنین Bayar و همکاران در سال ۲۰۱۵ در ترکیه به بررسی تاثیر PH بر پیش تصفیه فاضلاب فرآوری پسته توسط فرآیند الکتروکواگوالاسیون پرداختند.((Bayar etal,2015 تا کنون در این زمینه تحقیقی در ایران صورت نگرفته است.

روش بررسی

تحقیق توصیفی-مقطعی است که از اواسط شهریورماه لغایت اوایل آبانماه (فصل برداشت پسته) در هریک از سالهای۹۳-۹۲-۹۱ در شهرکرمان انجام شد. ابتدابا بازدیدهای میدانی موقعیت جغرافیایی کلیه ترمینال های ضبط پسته واقع درشهر کرمان به تعداد ۲۰ واحد بطور سرشماری با استفاده از دستگاه GPS76CSX مدلGARMIN مشخص شد.سپس با انجام مصاحبههای حضوری از صاحبان هر ۲۰ ترمینال ضبط پسته مطابق چک لیست اطلاعات و مشخصات ترمینالها ثبت گردید. پرسشنامه حاوی۳۴ سوال که در دوبخش مشخصات عمومی۲۵ سوال و بخش مشخصات اختصاصی شامل دوقسمت الف:نحوه مدیریت فاضلاب ۲ سوال ب: اقدامات زیست محیطی ۷سوال تنظیم شد.

سپس از بین ترمینالهای مذکور دبی و کیفیت فاضلاب حاصل از ترمینالهای ضبط پسته ۸ ترمینال واقع در اطراف خطوط انتقال فاضلاب شهر کرمان تعیین شد. دبی فاضلاب ترمینالهای ضبط پسته انتخابی بوسیله سنجش حجمی و با استفاده ازمعادله (۱) انجام شد .بدین ترتیب که در هرچهار ساعت،زمان پر شدن یک ظرف ۲۰ لیتری از فاضلاب قرائت گردید. Q=V/t
در معادله(=Q :(1دبی فاضلاب(=V (m3/sحجم فاضلاب(=T (m3زمان((s

نمونه برداری بصورت مرکب با مجموع دفعات ۷۲ نمونه در هرسال در دوره فرآوری پسته از خروجی آشغالگیر فیلتری انجام شد. در هریک از نمونه ها میزانBOD5، COD، TSS، pH، Total phenolic تعیین گردید.روش های نمونه برداری و آزمایشات متغیرهای فیزیکوشیمیایی )PHالکترودمتر مدل(HANNA211 وجامدات معلق(وزن سنجی،آون مدل UNB500، ترازو (ShimadzuوBOD (مانومتریک) )CODرفلکس بسته، اسپکتروفتومتر،مدل (UV 1800 Shimadzu منطبق بر دستورالعمل کتاب آزمایشات آب و فاضلاب چاپ بیستم صورت گرفت (APHA,2005) غلظت مواد فنولیک بر طبق روش فولین – سیکالتیو تعیین شد .(Waterhouse,2002)حجمی از نمونه درون لوله آزمایش درب دار ریخته شد. و پس از افزودن ۲/۵ میلی لیتر معرف فولین سیوکالتو ( رقیق شده با آب به نسبت ( ۱:۱۰در بن ماری با دمای ۲۲ درجه سانتی گراد به مدت ۵ دقیقه قرار داده شد.سپس۰/۸ میلی لیتر کربنات سدیم %۷/۵ ترکیب شده افزوده و برای ۳۰ دقیقه در دمای اتاق باقی ماندند.جذب نمونه ها با دستگاه اسپکتروفتومتر در۷۶۵ NMدر مقابل شاهد اندازه گیری شد.لازم به ذکر است که شاهد نیز مانند نمونه تهیه شد با این تفاوت که به جای نمونه، آب مقطر درون لوله آزمایش ریخته شد. این روش بر روی هریک از محلول های استاندارد گالیک اسید انجام شد.و منحنی کالیبراسیون غلظت در برابر جذب رسم شد. میزان فاضلاب فرآوری پسته بازاء هر تن پسته در شبانه روز از طریق محاسبه تعیین گردید.داده ها با استفاده از آمار توصیفی تجزیه و تحلیل شد.

یافتهها

بررسی اطلاعات بدست آمده براساس چک لیست نشان داد که عمدتا ترمینالهای ضبط پسته تحت مالکیت خصوصی،مدت زمان فعالیت واحدها ۷-۲۵ سال می باشد.تعداد پرسنل ۱۰-۴۵ نفر می باشد.منبع اصلی تامین آب فرآیندی چاه آب و بهداشتی آب شرب شهری می باشد.وضعیت تخلیه فاضلاب ترمینالهای ضبط پسته شهر کرمان درشکل-۱ نشان داده شده است.

چاه جذبی زمینهای کشاورزی تصفیه ناقص

شکل:۱وضعیت تخلیه فاضلاب ترمینالهای ضبط پسته شهر کرمان
ترمینالهای ضبط پسته مورد بررسی شهر کرمان % ۸۵ فاضلاب خود را به چاه های جذبی، %۱۰ به زمینهای کشاورزی تخلیه و %۵ به صورت ناقص تصفیه فاضلاب انجام می دادند. فاصله ۸ ترمینال ضبط پسته انتخابی از خطوط فاضلاب شهری به طور میانگین ۱۰ متر می باشد.در شکل-۲موقعیت جغرافیایی ترمینالهای ضبط پسته شهر کرمان نشان داده شده است.

شکل:۲ موقعیت جغرافیایی ترمینالهای ضبط پسته شهر کرمان

نتایج حاصل ازتعیین COD،BOD5،Total phenolic،TSS دبی، PH فاضلاب خام ترمینالهای ضبط پسته انتخابی در دوره بهره برداری در طی سالهای ۹۱-۹۲-۹۳ بصورت میانگین درنمودارهای ۳ و ۴ آمده است.