مقدمه

سندرم آسیت یا تجمع مایعات در بدن پرندههاي مبتلا، به آبشاري از وقایع که با کمبود اکسیژن براي متابولیسم شروع
دنبال افزایش فشار در گردش خون ریوي رخ میدهد، به میشود، توصیف کرده است. به طور کلی این سندرم یک
همین دلیل این پدیده تحت عنوان سندرم افزایش فشار اختلال چند عاملی میباشد و تحت تأثیر عوامل درون
خون ریوي (Pulmonary hypertension syndrome) نیز زادي و برون زادي قرار میگیرد. اعتقاد بر این است که
شناخته شده و از مهم ترین اختلالات متابولیکی در جوجه اولین دلیل آسیت در جوجههاي گوشتی، عدم تعادل بین
هاي گوشتی میباشد که خسارات فراوانی را بر این صنعت تأمین اکسیژن و مقدار مورد نیاز آن براي حمایت از رشد
وارد میکند. (۲۰۰۵) Julian، این اختلال را به صورت سریع و بازده غذایی بالاي این پرندگان میباشد ۹)، ۱۰ و
۴۱۶

مجله پژوهشهاي سلولی و مولکولی (مجله زیست شناسی ایران) جلد ۲۶، شماره ۴، ۱۳۹۲

.(۱۶ همچنین ممکن است نمو ناکافی ششها یا رگهاي خونی ریوي در جوجههاي گوشتی مبناي شیوع سندرم آسیت باشد. تغییرات در مقادیر هماتوکریت، فشار سهمی اکسیژن و دي اکسید کربن و همچنین ترشح و فعالیت هورمونها از قبیل هورمونهاي تیروئید که از مهم ترین مکانیسمهاي تنظیمی سرعت متابولیسم در طول نمو جنینی و دوره رشد میباشد، نیز در بروز سندرم آسیت دخالت دارند ۹)، ۱۰ و .(۱۳ با توجه به گستره صنعت طیور، تلفات ناشی از ناهنجاریهاي متابولیکی سبب تحمیل هزینه هاي زیادي به صنعت میگردد. لذا توجه به راهکارهاي مناسب جهت کاهش خسارتهاي ناشی از این ناهنجاریها امري اجتناب ناپذیر است.

نشان داده شده است که استفاده از ۵۰۰ میلی گرم ویتامین

C در کیلوگرم جیره از طریق کاهش تعداد رگهاي محیطی ضخیم در ریه سبب کاهش آسیت میشود .(۲۸) این توانایی در ریه سبب کاهش عضلانی شدن رگهاي ریوي و در نهایت کاهش مقاومت در برابر فشار خون ریوي می گردد. همچنین ویتامین C از طریق کاهش رادیکالهاي آزاد اکسیژن در ریه توانایی کاهش آسیت را دارد .(۱۸)
کولین در بدن پرنده نقشهاي متعددي دارد. کولین جزء فسفولیپدها بوده و براي ساخت و نگهداري ساختار سلولی، بلوغ طبیعی ماتریس استخوان و جلوگیري از پروزیس مؤثر است. کولین در متابولیسم چربی در کبد و کاهش سندرم کبد چرب و ساخت استیل کولین که یک ناقل عصبی است نقش دارد .(۳) لذا کولین از طریق توسعه مناسب سیستم اسکلتی و حفظ سلامت کبد می تواند در کاهش بروز آسیت مؤثر باشد. همچنین دستگاه گوارش حدود ۲۰ درصد انرژي جیره و ۵۰ تا ۷۵ درصد پروتئینی که روزانه تجزیه و بازسازي میشود را مصرف میکند .(۶)

حدود ۲۵ درصد از پروتئینی که روزانه ساخته میشود به درون لوله گوارش ترشح میشود تا وظیفه هضم و ایجاد دیواره سد مانند را در برابر عوامل خارجی انجام دهد. لوله گوارش محل سکونت سلولهاي باکتریایی است که ۱۰

برابر بیشتر از ۷۰ درصد کل سلولهاي ایمنی هستند که بدن انسان براي حفاظت در برابر سلولهاي بیگانه و مواد خارجی تخصیص میدهد .(۱۷) این دستگاه با سیستم قلبی- عروقی در ارتباط هستند و هر گونه تورم بافتی، عوامل بیماریزا، عوامل محیطی و متابولیسم زیاد ناشی از آسیت در ارتباط آنها تأثیر گذار خواهد بود .(۱۵) لذا تقاضاي بالاي اکسیژن براي دستگاه گوارش سبب افزایش فشار بر سیستم قلبی- عروقی میشود که محققان این امر را یکی از علل اثرات مثبت محدودیت بر سندرم آسیت میدانند .(۱۵) میزان نیاز اکسیژنی دستگاه گوارش طیور مشخص نیست. در سایر گونههاي تک معدهاي مثل خوك، دستگاه گوارش با وجود درصد وزنی کم (حدود ۵

درصد) ۲۵ درصد نیاز اکسیژنی حیوان را به خود اختصاص میدهد .(۴) هر گونه تغییر در الگوي فلور میکروبی دستگاه گوارش منجر به افزایش هزینههاي مربوط به انرژي و پروتئین مصرفی شده و در نهایت نیاز اکسیژنی پرنده را افزایش میدهد. لذا توجه به ایجاد الگوي مناسب فلور در دستگاه گوارش میتواند از طریق بهبود سیستم ایمنی و کاهش هزینههاي مربوط به تأمین اکسیژن در کاهش عوارض مرتبط با آسیت مؤثر باشد. با توجه به موارد ذکر شده، این تحقیق با هدف بررسی اثرات انفرادي و توأم ویتامین C ، کولین کلراید و پروبیوتیک بر عملکرد، ایمنی و فراسنجههاي مرتبط با آسیت انجام شد.

مواد و روشها

به منظور بررسی اثرات افزودنیها بر عملکرد، ایمنی و فراسنجه هاي مرتبط با آسیت، آزمایشی در قالب طرح کاملاً تصادفی با ۶ تیمار و ۵ تکرار و ۳۰ قطعه جوجه گوشتی در هر تکرار انجام شد. تیمارهاي آزمایشی شامل

«۱» شاهد، «۲» ویتامین ۳۰۰ ) C میلی گرم در کیلوگرم) «۳» کولین کلراید ( ۳۰۰ میلی گرم در کیلوگرم) «۴»

ویتامین ۳۰۰) C میلی گرم در کیلوگرم) و پروبیوتیک

۱۰۰) میلی گرم در کیلوگرم پروتکسین) «۵» کولین کلراید

۴۱۷

مجله پژوهشهاي سلولی و مولکولی (مجله زیست شناسی ایران) جلد ۲۶، شماره ۴، ۱۳۹۲

۳۰۰ ) میلی گرم در کیلوگرم) و پروبیوتیک ۱۰۰) میلی گراد در گرمخانه گذاشته شد. براي تعیین تیتر پاسخ کل
گرم در کیلوگرم پروتکسین) و «۶» کولین کلراید ( ۳۰۰ (IgM + IgG) از روش هماگلوتیناسیون ۲) و (۱۴
میلی گرم در کیلوگرم)، ویتامین ۳۰۰) C میلی گرم در میکروتیتر استفاده شد. در هنگام قرائت نمونهها لگاریتم در
کیلوگرم) و پروبیوتیک ۱۰۰) میلی گرم در کیلوگرم مبناي ۲ عکس آخر رقتی که در آن هماگلوتیناسیون دیده
پروتکسین) بود. اجزاء جیره ها و ترکیب شیمیایی آنها در میشود به عنوان عیار پادتنی ثبت گردید. براي تعیین
جدول ۱ آورده شده است. این آزمایش در یکی از اندازهگیري IgG و IgM که اجزاء پاسخ به SRBC هستند
مرغداریهاي شهرستان کرج که داراي ارتفاع بالاي ۱۰۰۰ با جداسازي آنتی بادي مقاوم به مرکاپتااتانول ۲-)
متر از سطح دریا است اجرا گردید. در طول آزمایش (Mercaptoethanol که در حقیقت IgG هست و با مکمل
صفات وزن، خوراك مصرفی، افزایش وزن، ضریب تبدیل ویتامینی در هر کیلوگرم خوراك مقادیر زیر را تأمین می
خوراك و تلفات به صورت هفتگی مورد بررسی قرار نمود. ویتامین A، ۹۰۰۰ واحد بین المللی. ویتامین B1، ۱/۸
گرفت. در پایان دوره درصد ماندگاري و شاخص تولید میلی گرم. ویتامین B2، ۶/۶ میلی گرم. نیاسین، ۳۰ میلی
محاسبه شد. همچنین درصد هماتوکریت به عنوان شاخص گرم. کلسیم پانتوتنات، ۱۰ میلی گرم. ویتامین B6، ۳ میلی
آسیت مورد بررسی قرار گرفت. براي این کار، یک لوله گرم. فولیک اسید ۱ میلی گرم. ویتامینB12، ۰/۰۱۵ میلی
مویینه رابرداشته و تا دو سوم آن از خون پر نموده و در گرم. بیوتین ۰/۱ میلی گرم. ویتامین D3، ۲۰۰۰ واحد بین
خمیر هماتوکریت قرار داده شد تا قسمت انتهایی آن پر المللی. ویتامین E، ۱۸ واحد بین المللی. ویتامین K3، ۲
گردد. سپس در دور ۱۰۰۰۰تا۱۲۰۰۰ به مدت ۵ دقیقه میلی گرم. کولین کلراید ۵۰۰ میلی گرم.
میکروسانتریفیوژ نموده و با استفاده از خط کش مخصوص مکمل مواد معدنی در هر کیلوگرم خوراك مقادیر زیر را
درصد هماتوکریت تعیین گردید.
تأمین می نمود. منگنز (اکسید منگنز)، ۱۰۰ میلی گرم. آهن

در سن ۳۵ روزگی جهت بررسی هورمونهاي T3 و T4 از (سولفات آهن(۷ H2O، ۵۰ میلی گرم. روي (اکسید روي)،
هر تکرار دو پرنده انتخاب گردیده و از هر کدام به میزان ۲ ۱۰۰ میلی گرم. مس (سولفات مس (۵H2O، ۱۰ میلی گرم.
سیسی خونگیري شدکه پس از جدا سازي سرم با استفاده ید (یدات کلسیم)، ۱ میلی گرم. سلنیوم (سدیم سلنیت)،
از کیتهاي شرکت پارس آزمون میزان هورمونهاي T3 و T4 0/2 میلی گرم.
اندازهگیري شد. در سن۲۸ روزگی از هر تکرار (واحد کسر این مقدار از پاسخ کل میتوان آنتی بادي حساس به
آزمایش) ۲ پرنده انتخاب و ۰/۶ سی سی محلول
مرکاپتااتانول (MES) را به دست آورد که معرف IgM
سوسپانسیون SRBC (تهیه شده از مؤسسه رازي، کرج) که
می باشد، انجام گرفت .(۱۱) داده ها با نرم افزار آماري
سه بار با سرم فیزیولوژیک شستشو داده شده بود، از طریق
SAS تجزیه و تحلیل آماري شدند. مدل مورد استفاده به
ورید بال به پرندگان تزریق گردید. ۷ روز بعد از تزریق از
صورت زیر بود.
پرندگان مزبور نمونههاي خون جمع آوري شد. نمونههاي

خون به مدت ۱ روز در شرایط آزمایشگاهی نگهداري شد مقدار مشاهده شده xij= xij=μ+δj+Eij
و سرم خون جدا شد (خون به مدت ۱۰ دقیقه سانتریفیوژ
شده و سرم جدا گردید). ابتدا نمونههاي سرم جهت خنثی میانگین جامعه μ =
شدن سیستم کمپلمان و عدم تداخل آن با پادتن ضد گلبول اثر خطاي آزمایشEij= اثر هر تیمار δj=

قرمز گوسفند به مدت ۳۰ دقیقه در دماي ۵۵ درجه سانتی

۴۱۸

مجله پژوهشهاي سلولی و مولکولی (مجله زیست شناسی ایران) جلد ۲۶، شماره ۴، ۱۳۹۲
جدول -۱ جیره هاي مورد استفاده در مراحل آزمایش

سن( روز)
مواد خوراکی ۰-۱۴ ۱۵-۲۸ ۲۹-۴۲
ذرت ۵۶/۸۵ ۵۹/۵ ۶۳/۵۸
کنجاله سویا ۳۹ ۳۴/۳ ۳۰
روغن سویا ۱/۴ ۲ ۲/۲۵
متیونین ۰/۳ ۰/۲۳ ۰/۱۸
لیزین ۰/۱۲ ۰/۱۲ ۰/۲
دي کلسیم فسفات ۱/۹۵ ۱/۷۰ ۱/۶۰
صدف کوهی ۱/۴۰ ۱/۲ ۱/۳
نمک ۰/۳۳ ۰/۳ ۰/۳
جوش شیرین ۰/۱۵ ۰/۱۵ ۰/۱۵
مکمل ویتامنی و معدنی ۰/۵ ۰/۵ ۰/۶
جمع ۱۰۰ ۱۰۰ ۱۰۰
مواد مغذي
انرژي قابل متابولیسم( کیلو کالري در کیلو گرم) ۲۸۲۸ ۲۹۴۰ ۳۰۰۰
پروتئین خام(درصد) ۲۱/۰۸ ۲۰/۱۵ ۱۸/۵۰
کلسیم(درصد ) ۱/۵۰ ۱/۵۰ ۰/۹۰
فسفر قابل دسترس(درصد ) ۰/۵ ۰/۴۵ ۰/۴۲
لیزین(درصد ) ۱/۲۹ ۱/۱۷ ۰/۹۸
متیونین+سیستئین(درصد ) ۰/۹۸ ۰/۸۸ ۰/۷۹
سدیم(درصد ) ۰/۱۸ ۰/۱۸ ۰/۱۸

جدول-۲ اثرات تیمارها بر فراسنجههاي عملکردي در سنین مختلف

شاهد ویتامین کولین کلراید ویتامین C و کولین کلراید+ ویتامین +Cکولین SEM P-value
C پروبیوتیک پروبیوتیک کلراید+ پروبیوتیک
وزن زنده(گرم)
۷ روزگی ۱۸۲ ۱۸۲ ۱۸۱ ۱۸۰ ۱۸۲ ۱۸۰ ۰/۴۳ NS
14 روزگی ۲۹۳ ۲۹۵ ۲۸۵ ۲۹۱ ۲۹۱ ۲۸۹ ۲/۳۶ NS
21 روزگی ۸۰۴ ۷۸۳ ۷۷۷ ۷۹۳ ۷۸۴ ۷۷۸ ۵/۴۷ NS
28 روزگی ۱۲۹۷ ۱۲۸۸ ۱۲۵۲ ۱۲۹۵ ۱۲۶۱ ۱۳۰۴ ۹/۸۲ NS
35 روزگی ۱۸۹۴ ۱۸۹۳ ۱۸۴۹ ۱۹۱۷ ۱۸۲۶ ۱۹۴۱ ۱۴/۰۵ NS
42 روزگی ۲۳۸۲ ۲۴۲۸ ۲۳۴۶ ۲۴۰۳ ۲۳۶۶ ۲۴۰۵ ۱۸/۰۴ NS
خوراك مصرفی(گرم)
۰-۱۴ روز ۳۴۲ ۳۵۲ ۳۳۴ ۳۳۸ ۳۳۴ ۳۲۷ ۲/۳۱ NS
0-21 روز ۱۰۴۲ ۱۰۶۶ ۱۰۵۷ ۱۰۶۱ ۱۰۳۷ ۱۰۲۷ ۹/۶۰ NS
0-28 روز ۱۸۹۸ ۱۹۰۹ ۱۸۶۴ ۱۸۸۵ ۱۸۸۴ ۱۹۳۰ ۱۱/۲۶ NS
0-35 روز ۳۰۹۸ ۳۱۱۳ ۳۰۴۵ ۳۰۷۶ ۳۰۲۸ ۳۱۸۰ ۲۷/۲۱ NS

۴۱۹